Ai đang phá hoại đàm phán Mỹ – Iran? Phe cứng rắn “siêu cách mạng” tại Iran nổi lên

Khi các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran bước vào giai đoạn then chốt, một lực lượng cứng rắn trong nội bộ Iran, được gọi là “những người cách mạng siêu cứng rắn” (Super Revolutionaries), đang gia tăng mạnh mẽ tiếng nói phản đối Mỹ và tìm cách cản trở thỏa thuận giữa Tehran và Washington.

CNN cho biết nhóm mang tên “Mặt trận Kiên định” (Jebhe-ye Paydari) tuy không lớn về quy mô, nhưng lại có ảnh hưởng đáng kể trong hệ thống chính trị Iran.

Nhóm này tự xem mình là lực lượng kế thừa chân chính các giá trị của cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979, luôn chủ trương đường lối cứng rắn tối đa với Mỹ và Israel, đồng thời kiên quyết phản đối mọi hình thức thỏa hiệp.

Theo báo cáo, phe này cho rằng thỏa thuận hạt nhân Iran ký năm 2015 là một “sai lầm”. Tuy nhiên, lý do phản đối của họ khác với Tổng thống Mỹ Donald Trump: ông Trump cho rằng thỏa thuận quá lỏng lẻo, trong khi các lực lượng cứng rắn Iran lại cho rằng việc đàm phán với Mỹ tự thân đã là sự phản bội lý tưởng cách mạng.

Gần đây, ông Trump cũng nhiều lần nói rằng Iran đang trong tình trạng bất ổn, với sự cạnh tranh quyền lực giữa phe ôn hòa và phe cực đoan.

Học giả Hamidreza Azizi thuộc Viện Nghiên cứu An ninh và Quốc tế Đức cho rằng các lực lượng này coi đối đầu với Mỹ và Israel là một “cuộc chiến vĩnh viễn”.

Ông nói họ tin vào một nhà nước Hồi giáo Shiite phải tồn tại đến “tận thế”, và mang tư tưởng tôn giáo mang tính cực đoan.

Báo cáo cho biết sau khi Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei qua đời vào cuối tháng Hai trong ngày đầu bùng nổ chiến sự, cấu trúc quyền lực nội bộ Iran đang tái sắp xếp. Trong bối cảnh đó, tiến trình đàm phán hòa bình Mỹ – Iran có thể quyết định phe nào sẽ kiểm soát tương lai chính trị Iran.

Trong nhiều tuần qua, Chính phủ Iran vừa thúc đẩy đàm phán với chính quyền Trump, vừa tìm cách trấn an các phe phái trong nước, bao gồm “Mặt trận Kiên định”.

Tháng trước, Iran thậm chí đã sắp xếp để một số thành viên nhóm này tham gia các tiếp xúc Mỹ – Iran tại Pakistan, được xem là nỗ lực thể hiện sự thống nhất nội bộ.

Tuy nhiên, sau đó nhóm này lại gia tăng chỉ trích đoàn đàm phán trong nước, cáo buộc họ “không trung thành với Cộng hòa Hồi giáo”, thậm chí vi phạm “lằn ranh đỏ” do ông Khamenei đặt ra, đặc biệt liên quan đến chương trình hạt nhân.

Một số nhân vật cứng rắn cho rằng chỉ cần ngồi vào bàn đàm phán với Mỹ đã là “đầu hàng”.

Báo cáo cho biết lập trường của “Mặt trận Kiên định” cực đoan đến mức ngay cả một bộ phận phe bảo thủ Iran cũng coi họ là nhóm bên lề. Tuy vậy, họ vẫn có ảnh hưởng sâu trong nhiều cơ quan quan trọng, bao gồm truyền thông, hệ thống tôn giáo và chính giới.

Những ngày gần đây, nhóm này tăng cường sử dụng truyền thông, biểu tình đường phố và diễn đàn quốc hội để gây áp lực phản đối đàm phán.

Truyền thông Iran cho biết 7 nghị sĩ có liên hệ với nhóm đã từ chối ký tuyên bố ủng hộ đoàn đàm phán. Một nghị sĩ là Mahmoud Nabavian, từng tham gia vòng đàm phán tại Islamabad, sau đó lại công khai gọi việc đàm phán hạt nhân với Mỹ là “sai lầm chiến lược”, đồng thời kêu gọi thay thế Ngoại trưởng Abbas Araghchi.

Báo cáo cũng cho biết kể từ sau chiến dịch quân sự kéo dài 8 tuần giữa Mỹ và Israel hồi cuối tháng Hai, “Mặt trận Kiên định” đã nhanh chóng mở rộng ảnh hưởng.

Lãnh tụ tinh thần quá cố Mohammad-Taqi Mesbah-Yazdi, một trong những nhân vật tôn giáo cực đoan nhất Iran, từng là người có ảnh hưởng lớn trong nhóm. Ông từng là thành viên Hội đồng Chuyên gia – cơ quan có nhiệm vụ lựa chọn Lãnh tụ tối cao – đồng thời kiểm soát một trong những hệ thống giáo dục tôn giáo giàu nguồn lực nhất Iran.

Trong khi đó, Đại giáo chủ Mahdi Mirbaqiri được cho là mang tư tưởng “tận thế”, từng công khai ủng hộ xung đột quy mô lớn với phương Tây nhằm thúc đẩy “ngày tận thế” theo quan điểm tôn giáo của mình.

Song song với đó, trong bối cảnh kinh tế Iran khó khăn và bất mãn xã hội gia tăng, nhiều người theo xu hướng ôn hòa đã di cư ra nước ngoài, trong khi “Mặt trận Kiên định” lại thu hút một bộ phận thanh niên cực đoan.

Những thanh niên này, sau nhiều đợt tấn công từ Mỹ và Israel, có xu hướng ủng hộ chế độ Hồi giáo với mức độ cực đoan hơn.

Tuy nhiên, khi nhóm này tiếp tục gây chia rẽ, làn sóng phản đối trong nội bộ Iran cũng đang gia tăng.

Tổng biên tập trang Amwaj.media Mohammad Ali Shabani cho rằng các lực lượng cứng rắn đang bị phản công từ nhiều phía và ngày càng rơi vào thế cô lập.

Iran cần dỡ bỏ trừng phạt để tái thiết kinh tế, thỏa thuận có thể đạt được

Kênh Al Jazeera dẫn nguồn từ Sina Azodi, Đại học George Washington, cho biết dù tồn tại bất đồng phe phái, giới lãnh đạo Iran đã đưa ra quyết định chiến lược là tìm kiếm một thỏa thuận với Mỹ.

Ông Azodi nói: “Các phe phái luôn cạnh tranh lẫn nhau. Đây là đặc điểm nổi tiếng của hệ thống Iran và khiến quá trình ra quyết định bị chậm lại”.

Ông cho rằng lãnh đạo Iran đã quyết định thúc đẩy thỏa thuận vì nước này cần dỡ bỏ trừng phạt để tái thiết kinh tế, đối phó lạm phát và thất nghiệp tăng cao.

Ông nói thêm: “Không có việc dỡ bỏ trừng phạt, họ không thể tái thiết nền kinh tế”.

Theo ông, số phận eo biển Hormuz sẽ phụ thuộc vào giải pháp rộng hơn của xung đột. Ông cho biết hai bên Mỹ – Iran đang thảo luận một bản ghi nhớ ngắn, nhằm chấm dứt xung đột và mở lại tuyến hàng hải, đổi lại Mỹ sẽ dỡ phong tỏa đường biển đối với Iran.

Sau đó, hai bên sẽ bước vào giai đoạn đàm phán về chương trình hạt nhân Iran.