Airbus và Air France bị kết tội ngộ sát trong vụ rơi máy bay năm 2009 khiến 228 người thiệt mạng

Năm 2009, một máy bay chở khách bay từ Rio de Janeiro đến Paris đã bị rơi, khiến 228 hành khách và thành viên phi hành đoàn thiệt mạng. Một tòa phúc thẩm ở Paris hôm thứ Tư (20/5) đã phán quyết rằng Airbus và Air France phạm tội ngộ sát doanh nghiệp (corporate manslaughter) trong vụ việc này.

Phán quyết lịch sử sau 17 năm

Ngày 20/5, tòa phúc thẩm ở Paris kết luận nhà sản xuất máy bay Airbus và hãng hàng không Air France phải chịu trách nhiệm hình sự về tội ngộ sát tập thể (corporate manslaughter) liên quan tới vụ rơi chuyến bay AF447 trên tuyến Rio de Janeiro – Paris năm 2009, khiến toàn bộ 228 người trên khoang thiệt mạng. Đây được coi là tai nạn hàng không nghiêm trọng nhất trong lịch sử nước Pháp và là lần đầu tiên cả hai tập đoàn đầu ngành này bị kết tội hình sự sau một tai nạn chết người.

Phán quyết mới đã đảo ngược bản án năm 2023 của tòa cấp dưới, vốn tuyên cả hai công ty vô tội và từng khiến thân nhân nạn nhân phẫn nộ. Tòa phúc thẩm nhận định Airbus và Air France “hoàn toàn và duy nhất phải chịu trách nhiệm” về thảm họa, và buộc mỗi công ty nộp mức phạt tối đa theo luật là 225.000 euro (khoảng 261.000 USD), đồng thời gánh chi phí tố tụng.

Từ bão trên Đại Tây Dương tới sai sót kỹ thuật và con người

Ngày 1/6/2009, chiếc Airbus A330 thực hiện chuyến bay AF447 từ Rio de Janeiro tới Paris đã rơi xuống Đại Tây Dương trong điều kiện thời tiết xấu, sau khi mất kiểm soát ở độ cao 38.000 feet (11.580 m), làm thiệt mạng 216 hành khách và 12 thành viên phi hành đoàn đến từ 33 quốc gia. Phải mất hai năm, các đội tìm kiếm sâu dưới đáy biển mới trục vớt được phần chính của xác máy bay và hộp đen, tạo cơ sở cho cuộc điều tra kỹ thuật toàn diện.

Báo cáo năm 2012 của Cục Điều tra Tai nạn Hàng không Pháp (BEA) kết luận chuỗi sự cố kéo dài vỏn vẹn khoảng 4 phút 24 giây bắt đầu khi các ống Pitot đo tốc độ bị băng che, làm sai lệch dữ liệu tốc độ hiển thị cho phi công. Phi hành đoàn đã phản ứng sai trước cảnh báo và đưa máy bay vào trạng thái thất tốc khí động học (stall) kéo dài, khiến lực nâng của máy bay suy giảm nghiêm trọng cho đến khi máy bay rơi tự do xuống biển.

Tuy nhiên, các công tố viên nhấn mạnh trách nhiệm ở cấp độ doanh nghiệp: Airbus bị cáo buộc đã không xử lý triệt để rủi ro liên quan đến lỗi cảm biến tốc độ dù trước đó đã ghi nhận nhiều sự cố tương tự., trong khi Air France bị cho là không đào tạo phi công đầy đủ để nhận diện và xử lý tình huống thất tốc khí động học ở độ cao lớn trong điều kiện mất dữ liệu tốc độ tin cậy.

Án phạt tượng trưng, thắng lợi tinh thần cho gia đình nạn nhân

Mức phạt 225.000 euro bị nhiều người đánh giá là mang tính biểu tượng, vì với quy mô doanh thu của Airbus và Air France, đây chỉ là khoản tiền rất nhỏ so với quy mô doanh thu của hai doanh nghiệp.. Tuy vậy, thân nhân nạn nhân và các nhóm đại diện gia đình cho rằng phán quyết có tội quan trọng hơn số tiền, vì nó chính thức ghi nhận những đau khổ và nỗ lực đòi công lý của họ suốt gần hai thập kỷ qua.

Trong phần tranh luận cuối cùng hồi tháng 11 năm ngoái, công tố viên phó đã gọi cách hành xử của hai công ty là “hoàn toàn không thể chấp nhận được”, cáo buộc họ đưa ra các lập luận ngụy biện và phát biểu thiếu căn cứ để tránh né trách nhiệm. Các luật sư của nạn nhân mô tả bản án mới là một “chiến thắng lịch sử” về mặt đạo lý, dù chưa đáp ứng đầy đủ kỳ vọng trừng phạt vật chất.

Airbus và Air France tiếp tục bác bỏ cáo buộc, cho rằng không có chứng cứ đủ mạnh chứng minh nếu họ hành động khác đi thì tai nạn chắc chắn đã được ngăn chặn. Cả hai đều phát tín hiệu sẽ kháng cáo lên Tòa Phá án Pháp (Cour de Cassation), cấp xét xử cao nhất của Pháp, khiến tiến trình pháp lý có thể còn kéo dài thêm nhiều năm nữa.