Ba Lan đề nghị EU điều tra TikTok vì nội dung AI kêu gọi rời Liên minh châu Âu

Ba Lan hôm thứ Ba (30/12) cho biết nước này đã yêu cầu Ủy ban Châu Âu mở cuộc điều tra đối với TikTok, sau khi trên nền tảng này xuất hiện lượng lớn nội dung do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra, công khai kêu gọi Ba Lan rời khỏi Liên minh Châu Âu (EU).

Chính phủ Ba Lan nhận định các nội dung này gần như có thể xác định là sản phẩm tuyên truyền sai lệch xuất phát từ Nga.

Quan ngại của Ba Lan với TikTok

Thứ trưởng Bộ Số hóa Ba Lan Dariusz Standerski trong thư gửi Ủy ban Châu Âu nêu rõ, “những nội dung bị phanh phui đang đe dọa trật tự công cộng, an ninh thông tin của Ba Lan và toàn EU, cũng như tính toàn vẹn của các tiến trình dân chủ”.

Ông nhấn mạnh, xét từ bản chất câu chuyện đến cách thức lan truyền các sản phẩm hình ảnh – âm thanh tổng hợp, có thể thấy TikTok đã không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ pháp lý của một “nền tảng trực tuyến siêu lớn” (VLOP) theo quy định của EU.

Người phát ngôn chính phủ Ba Lan bổ sung, các bản ghi âm liên quan mang dấu vết cú pháp tiếng Nga rất rõ, củng cố nghi vấn chúng do phía Nga thao túng; hiện TikTok, đại diện Ủy ban Châu Âu và Đại sứ quán Nga tại Warszawa (thủ đô Ba Lan) đều chưa lập tức trả lời yêu cầu bình luận của Reuters.

Trước đó, EU đã chính thức mở thủ tục điều tra TikTok theo “Đạo luật Dịch vụ Số” (DSA) do lo ngại nền tảng này không ngăn chặn hiệu quả can thiệp từ bên ngoài trong bầu cử tổng thống Romania ngày 24/11/2024.

DSA, TikTok và nghi vấn can thiệp bầu cử

Năm ngoái, Ủy ban Châu Âu đã khởi động thủ tục tố tụng chính thức với TikTok (thuộc ByteDance, Trung Quốc), tập trung vào việc nền tảng này bị nghi ngờ không đánh giá và giảm thiểu đúng mức rủi ro “tính toàn vẹn bầu cử”, nhất là trong cuộc bầu cử tổng thống Romania.​

Chủ tịch Ủy ban Ursula von der Leyen khẳng định có “những dấu hiệu nghiêm trọng” cho thấy các thế lực nước ngoài đã lợi dụng TikTok để thao túng dư luận, đồng thời nhấn mạnh mọi nền tảng trực tuyến lớn, bao gồm TikTok, “phải chịu trách nhiệm” tại EU.​

Theo DSA, các nền tảng như X, Facebook, TikTok nếu không kiểm duyệt và gỡ bỏ kịp thời nội dung thù hận hay có hại, có thể bị phạt tới 6% tổng doanh thu toàn cầu trong một năm.​

Cơ chế này đặc biệt áp dụng cho các “nền tảng trực tuyến siêu lớn” với trên 45 triệu người dùng hoạt động hằng tháng trong EU, trong đó có TikTok.​

Liên hệ với khung pháp luật Trung Quốc và “chiến tranh nhận thức số”

Mối lo cốt lõi của phương Tây với TikTok nằm ở mối liên hệ pháp lý giữa công ty mẹ ByteDance và chính quyền Bắc Kinh.

Theo Luật Tình báo Quốc gia và các quy định an ninh liên quan của chính quyền Trung Quốc (Đảng Cộng sản Trung Quốc, ĐCSTQ), mọi doanh nghiệp Trung Quốc – bao gồm ByteDance – đều có nghĩa vụ hỗ trợ và hợp tác với cơ quan tình báo nếu được yêu cầu, khiến TikTok trên phương diện pháp lý rất khó từ chối yêu cầu truy cập dữ liệu hoặc thao túng nội dung từ phía nhà nước.

Nhiều phân tích cho rằng, chiến lược thuật toán của TikTok ở phương Tây – nơi thường xuyên xuất hiện nội dung gây chia rẽ xã hội như kêu gọi “Ba Lan rời EU” – khác biệt rõ rệt với phiên bản Douyin trong Trung Quốc Đại Lục, vốn nhấn mạnh nội dung “tích cực” và tuyên truyền chính thống.

Sự đối lập này được xem là dấu hiệu cho thấy TikTok đang bị sử dụng như một công cụ trong “chiến tranh nhận thức số” mang tính địa – chính trị.

Trong phiên điều trần Thượng viện Mỹ năm 2024, Thượng nghị sĩ Ted Cruz từng chất vấn: tại sao ở Trung Quốc, Douyin quảng bá video khoa học, toán học, nội dung giáo dục và giới hạn thời gian sử dụng của trẻ em, trong khi ở Mỹ, TikTok lại tràn lan video cổ vũ tự hủy hoại bản thân và nội dung chống Israel, “vì sao lại có sự khác biệt khổng lồ như vậy?”.

DSA – công cụ mới của EU đối phó rủi ro nền tảng

Trong lần hành động này, Ba Lan viện dẫn trực tiếp Đạo luật Dịch vụ Số của EU để yêu cầu Ủy ban can thiệp điều tra TikTok.

DSA buộc các nền tảng siêu lớn phải: đánh giá rủi ro hệ thống (như can thiệp bầu cử, lan truyền thông tin sai lệch), minh bạch thuật toán gợi ý nội dung, và bảo đảm cơ chế gỡ bỏ nội dung bất hợp pháp hoặc gây hại.

Nếu sau điều tra, TikTok bị xác định vi phạm DSA, Ủy ban Châu Âu có thể áp dụng các biện pháp trừng phạt từ yêu cầu sửa chữa, hạn chế chức năng đến phạt tiền, với mức tối đa 6% doanh thu toàn cầu.

Trí Đạt (t/h)