TQ: Chính quyền địa phương chỉ đạo mua số liệu xuất khẩu, gian lận thặng dư thương mại

Ngày 29/12, theo báo Đệ Nhất Tài Kinh của Trung Quốc, trong những năm gần đây, trên toàn quốc đã xảy ra nhiều vụ án liên quan đến hình thức “xuất khẩu mua sẵn” hay “xuất khẩu đại lý”. Trong các vụ này, doanh nghiệp xuất khẩu nhận nguồn thu từ các khoản thưởng và trợ cấp của chính quyền địa phương. Họ lập nhiều công ty “vỏ bọc” có tư cách xuất khẩu, “mua” số liệu xuất khẩu từ các công ty khai báo hải quan, rồi chính quyền dựa trên số liệu này để cấp thưởng.

Báo cáo cho biết, các lô hàng thực tế không xuất phát từ địa chỉ đăng ký của các công ty vỏ bọc, nhưng lại làm tăng số liệu xuất khẩu của địa phương. Các cơ quan quản lý thương mại địa phương không chỉ làm ngơ mà còn chỉ đạo hành vi này.

Nói một cách dễ hiểu để hình dung về hình thức “xuất khẩu mua sẵn” hay “xuất khẩu đại lý” là một lô hàng xuất khẩu thật có thể được nhiều công ty vỏ bọc đứng tên khai báo với hải quan. Nghĩa là cùng một lô hàng, trên số liệu hải quan lại ghi nhận là do nhiều công ty xuất khẩu, làm tăng “thành tích” xuất khẩu trên giấy tờ. Thực chất các công ty vỏ bọc này không sản xuất hay xuất hàng thực tế, nhưng nhờ đứng tên khai báo, họ có thể nhận các khoản thưởng, trợ cấp từ chính quyền địa phương. Hình thức này giúp địa phương và doanh nghiệp tạo ra số liệu xuất khẩu cao hơn thực tế, mặc dù lượng hàng hóa thật chỉ tồn tại một lần.

Hồi tháng Một năm nay, một số doanh nghiệp ngoại thương tại một tỉnh nội địa đã bị truy tố. Theo cáo trạng, các bị cáo lập các công ty vỏ bọc tại nhiều địa phương, mua số liệu xuất khẩu của các doanh nghiệp ngoại tỉnh, chiếm đoạt khoản thưởng xuất khẩu khổng lồ của chính quyền, với số tiền liên quan lên tới hàng trăm triệu nhân dân tệ.

Cáo trạng chỉ ra rằng nhiều chính quyền địa phương đã ban hành chính sách thưởng cho doanh nghiệp xuất khẩu, do các cơ quan quản lý thương mại địa phương chịu trách nhiệm thẩm định và thực thi. Sau khi đạt thỏa thuận thưởng xuất khẩu với cơ quan thương mại, các bị cáo dùng thông tin cá nhân của người khác đăng ký hơn 90 công ty và xin tư cách xuất khẩu. Dù công ty không kinh doanh thực tế, họ cung cấp tên và thông tin công ty, nhờ các công ty khai báo hải quan dùng tên các công ty này để khai báo hàng thật, làm giả số liệu xuất khẩu.

Một bị cáo khai: “Các công ty này được lập ra chỉ để đứng tên xuất khẩu nhằm lấy số liệu qua hình thức ‘xuất khẩu đại lý’, rồi dùng số liệu đó đến cơ quan thương mại nhận tiền trợ cấp. Sau khi nhận xong tiền, công ty sẽ bị giải thể”. Người thân của bị cáo khẳng định, các hành vi này nhằm phối hợp với chính quyền tạo thành tích.

Một chủ doanh nghiệp ngoại thương khác cho biết: “Dịch vụ tổng hợp số liệu xuất khẩu quá chậm, nên các cơ quan quản lý thương mại địa phương yêu cầu chúng tôi dùng công ty khác đứng tên để ghi nhận số liệu”.

Luật sư đại diện vụ án cho hay, lãnh đạo quản lý thương mại địa phương hiểu rõ thị trường “mua đơn” và còn điều chỉnh tiêu chuẩn thưởng xuất khẩu theo tình hình thực tế. Một bị cáo tiết lộ, trước khi vụ án xảy ra, công ty họ đã “hợp tác tốt” với chính quyền địa phương, các cơ quan này thậm chí can thiệp khi công ty gặp khó khăn.

Hình thức ‘xuất khẩu đại lý’ đã tồn tại nhiều năm, và trong một số vụ án còn liên quan đến việc chuyển lợi ích và tìm kiếm quyền lực. Tài liệu xét xử cho thấy, tại một thành phố ở Giang Tây, có người bị kết án vì kinh doanh trái phép thông qua ‘xuất khẩu đại lý’, trong khi cựu giám đốc cơ quan quản lý thương mại nhận hối lộ hàng trăm triệu nhân dân tệ dưới dạng cổ phần trên giấy (không phải bỏ tiền mua).

Cư dân mạng bình luận: “Có vẻ thặng dư thương mại bị thổi phồng khá nghiêm trọng.”
“Đây là lý do xuất khẩu liên tục lập kỷ lục, thặng dư cũng lập kỷ lục, nhưng doanh nghiệp ngoại thương ngày càng khó khăn.”
“Hóa ra là vậy. Ngoại thương căng thẳng nhưng thặng dư thương mại vẫn lập đỉnh mới.”
“Vẫn còn nhiều lô hàng xuất khẩu thật, nhưng có những ‘khách hàng giả’ đứng tên để làm số liệu xuất khẩu, ví dụ như máy móc hạng nặng hay máy xúc.”

Theo Tổng cục Hải quan Trung Quốc, 11 tháng đầu năm 2025, thặng dư thương mại đạt 1,08 nghìn tỷ USD. Truyền thông ĐCSTQ dẫn lời các chuyên gia tự xưng: “Nguyên nhân chính khiến thặng dư thương mại Trung Quốc vượt 1 nghìn tỷ USD và lập kỷ lục lịch sử là nhờ sức mạnh và khả năng phục hồi của ngoại thương Trung Quốc” và “xuất khẩu sang ASEAN và EU tăng ổn định, bù đắp cho sự sụt giảm xuất khẩu sang Mỹ”.