Báo cáo của CFHK: Hồng Kông trở thành mắt xích giúp Iran né trừng phạt

Hôm thứ Hai (11/5), tổ chức Quỹ Hồng Kông Tự do (CFHK) công bố một báo cáo mới, phân tích cách Hồng Kông lặng lẽ trở thành một điểm tựa then chốt cho chế độ Iran: giúp Tehran lách trừng phạt, tài trợ cho các lực lượng ủy nhiệm khủng bố, mua sắm linh kiện vũ khí và mở rộng hệ thống giám sát trong nước.

Bản báo cáo có tiêu đề “Dầu mỏ, vũ khí và tiền mặt: Hồng Kông đã tiếp sức cho chế độ Iran như thế nào” (Oil, Arms, and Cash: How Hong Kong Fuels the Iranian Regime) nêu rõ: các thực thể ở Hồng Kông đang đóng vai trò chủ chốt trong việc tiếp tay và hậu thuẫn cho chính quyền Iran cũng như các hoạt động gây bất ổn của họ. Báo cáo chỉ ra rằng các tàu treo cờ hoặc do Hồng Kông quản lý đã vận chuyển dầu Iran bị trừng phạt, phần lớn được bán sang Trung Quốc. Các ngân hàng ở Hồng Kông bị cáo buộc rửa tiền cho nguồn thu này; trong khi nhiều công ty Hồng Kông chuyển khẩu thiết bị công nghệ then chốt phục vụ sản xuất UAV và tên lửa Iran – những vũ khí đang được sử dụng ở Ukraine và Trung Đông; Hồng Kông cũng là kênh huy động vốn cho công nghệ giám sát của Trung Quốc, loại công nghệ đang được dùng để đàn áp người dân Iran; còn các ngân hàng lớn, đặc biệt là HSBC và Standard Chartered, đã phải nộp nhiều tỷ USD tiền phạt vì vi phạm lệnh cấm giao dịch với Iran.

Theo báo cáo, các phát hiện chính được chia thành ba mảng:

Doanh thu dầu mỏ và dòng tiền của Iran

Báo cáo cho biết, từ năm 2020 đến nay, ít nhất 95 thực thể tại Hồng Kông đã bị Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ trừng phạt vì hỗ trợ giao dịch dầu mỏ cho Iran và giúp nước này né tránh trừng phạt.

Tháng 7/2025, OFAC trong một ngày đã liệt 17 công ty Hồng Kông vào danh sách trừng phạt, xác định họ là một phần trong mạng lưới ngân hàng ngầm phục vụ giao dịch dầu mỏ bất hợp pháp của Iran.

Đến tháng 9/2025, OFAC tiếp tục trừng phạt một mạng lưới khác gồm nhiều công ty “vỏ bọc” ở Hồng Kông, bị cáo buộc tham gia rửa tiền cho hơn 100 triệu USD giao dịch tiền mã hóa gắn với doanh thu dầu mỏ của Iran, trong đó một phần dòng tiền được dùng tài trợ cho Hezbollah và các lực lượng ủy nhiệm do Iran hậu thuẫn.

Mạng lưới “Trấn áp Tội phạm Tài chính” (FinCEN) thuộc Bộ Tài chính Mỹ ước tính chỉ riêng trong năm 2024 đã có khoảng 4,8 tỷ USD giao dịch ngân hàng ngầm liên quan Iran đi qua các tài khoản liên quan đến Hồng Kông.

Tháng 4/2026, OFAC trừng phạt một mạng lưới tàu chở dầu được mô tả là “hạm đội bóng tối” (shadow fleet) phục vụ Iran, trong đó có các tàu trực tiếp đăng ký tại Hồng Kông.

Vũ khí, quân sự và công nghệ hạt nhân

Báo cáo nêu rõ, các công ty Hồng Kông từ lâu đã đóng vai trò trung tâm trung chuyển các mặt hàng nhạy cảm phục vụ chương trình vũ khí của Iran, bao gồm: linh kiện điện tử lưỡng dụng, động cơ UAV, bộ phận dẫn đường tên lửa và thiết bị dùng cho máy ly tâm.

Các cáo trạng hình sự và hồ sơ trừng phạt của Mỹ cho thấy nhiều mạng lưới mua sắm có trụ sở ở Hồng Kông đã cung cấp trang bị cho các đơn vị trực thuộc Bộ Quốc phòng Iran (MODAFL) – những đơn vị chịu trách nhiệm sản xuất máy bay không người lái, hệ thống radar, điều khiển hỏa lực và tên lửa đạn đạo nhiên liệu rắn.

Bằng chứng thu thập trên chiến trường cho thấy trong các UAV “Shahed” và “Mohajer” do Iran sản xuất, được sử dụng ở Ukraine và Trung Đông, có chứa linh kiện do phương Tây chế tạo và được trung chuyển qua Hồng Kông trước khi đến tay Iran.

Công nghệ giám sát và đàn áp

Báo cáo cho hay, Tập đoàn Huawei từng sử dụng công ty con đăng ký tại Hồng Kông là Skycom Tech Co. Ltd. như một “công cụ doanh nghiệp” để cung cấp thiết bị viễn thông và giám sát cho Iran. Năm 2020, Bộ Tư pháp Mỹ cáo buộc Huawei đã dùng những hệ thống này giúp chính quyền Iran “giám sát, nhận dạng và bắt giữ” người biểu tình.

Không chỉ Huawei, một hệ sinh thái rộng hơn gồm nhiều nhà cung cấp công nghệ giám sát của Trung Quốc – niêm yết trên sàn Hồng Kông hoặc kết nối với thị trường Hồng Kông qua cơ chế Stock Connect – cũng được cho là đã cung cấp cho Iran các giải pháp như: camera giám sát, hệ thống nhận diện khuôn mặt, công cụ lọc Internet và hạ tầng kiểm soát dữ liệu gói sâu (DPI). Tehran sử dụng những công cụ này để theo dõi và kiểm soát người dân trong nước.

Các nhà cung cấp Trung Quốc được nêu tên bao gồm ZTE, Hikvision và Dahua – những doanh nghiệp đã nhiều lần bị phương Tây chỉ trích vì vai trò trong việc triển khai hạ tầng giám sát quy mô lớn.

Kết luận của CFHK

Chủ tịch CFHK, ông Mark Clifford, tóm lược: “Tàu do Hồng Kông quản lý chở dầu Iran đang bị trừng phạt, ngân hàng Hồng Kông rửa sạch phần lợi nhuận đó, còn các nhà buôn Hồng Kông thì cung cấp linh kiện quan trọng cho các UAV và tên lửa đã gây chết chóc tại Ukraine và UAE.”

Ông nhấn mạnh, chế độ Iran là “một trong những chính quyền tàn bạo và sát nhân nhất thế giới”, và đã đến lúc phải chấm dứt vai trò của Hồng Kông trong việc tài trợ và hỗ trợ cho chế độ này.