Chiến dịch gây áp lực tối đa của Mỹ đối với Iran nhắm vào Bắc Kinh

Cuộc chiến với Iran đã bước vào một giai đoạn mới. Ông Trump được cho là đã áp dụng một chiến lược mới, từ bỏ việc ném bom quy mô lớn để chuyển sang phong tỏa toàn diện. Nếu Iran không thể bán dầu thô, các kho chứa dầu của nước này sẽ nhanh chóng đầy ắp, buộc nhiều giếng dầu phải ngừng hoạt động. Một khi giếng dầu dừng sản xuất, điều đó có thể gây thiệt hại nghiêm trọng lâu dài.

Nguyên nhân là vì khi ngừng khai thác, nhiệt độ trong giếng giảm xuống, khiến parafin và bitum trong dầu thô đông đặc và kết tủa, làm tắc nghẽn đường ống như cục máu đông. Điều này khiến việc khôi phục khai thác sau đó trở nên cực kỳ khó khăn. Đồng thời, sự cân bằng áp suất trong giếng bị phá vỡ, cho phép nước ngầm chảy ngược vào các lỗ rỗng trong đá, tạo ra hiệu ứng “khóa nước”. Những giọt nước này hoạt động như các nút chặn, giữ dầu sâu bên trong tầng đá, dẫn tới sản lượng dầu giảm vĩnh viễn hoặc thậm chí bằng không.

Ngoài ra, nước muối tù đọng, khí carbon dioxide và hydro sunfua có thể tích tụ, ăn mòn lớp vỏ thép và các máy bơm đắt tiền dưới lòng đất. Khi chất lỏng không lưu thông, thép sẽ nhanh chóng bị ăn mòn nghiêm trọng. Vì vậy, việc ngừng sản xuất kéo dài có thể khiến nhiều giếng dầu mất khả năng khai thác hiệu quả. Đây được xem là lý do khiến lệnh cấm vận dầu mỏ của Mỹ trở thành sức ép rất lớn đối với chính quyền Iran.

Hiện nay, Mỹ không chỉ tăng cường tuần tra tại Vịnh Ba Tư mà còn bị cho là đang triển khai chiến dịch ngăn chặn các chuyến hàng dầu của Iran trên phạm vi toàn cầu. Các tàu chở dầu của Iran khi tìm cách tiếp cận thị trường quốc tế có nguy cơ đối mặt với việc bị kiểm tra, tịch thu hoặc đe dọa bằng biện pháp quân sự.

Trong bối cảnh đó, Trump được cho là đã đưa ra tối hậu thư, loại bỏ các thỏa thuận phức tạp trước đây và chỉ để lại cho Tehran một lựa chọn rất hạn chế: Buộc ký vào một thỏa thuận ngắn gọn chấp nhận toàn bộ điều kiện của Mỹ, với hai điểm chính là chấm dứt vĩnh viễn chương trình hạt nhân và từ bỏ quyền kiểm soát eo biển Hormuz; hoặc đối mặt với nguy cơ sụp đổ kinh tế nếu từ chối.

Đây được xem là chiến dịch gây sức ép tối đa của ông Trump, sử dụng các biện pháp trừng phạt để buộc Iran đạt được một “thỏa thuận” mang tính lịch sử — hay theo cách nhìn của những người chỉ trích, là buộc Tehran ký vào một văn kiện đầu hàng.

Tuy nhiên, theo một số nhà phân tích, mục tiêu thực sự của chiến dịch này không hoàn toàn nhằm vào Tehran mà còn hướng tới Trung Quốc. Ông Trump dự kiến bắt đầu chuyến thăm Trung Quốc vào ngày 14/5, và việc phong tỏa dầu mỏ Iran được cho là một quân bài chiến lược nhằm gây áp lực với ông Tập Cận Bình.

Trung Quốc hiện là nước nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới, đồng thời phụ thuộc mạnh vào tuyến vận chuyển qua eo biển Hormuz cũng như nguồn dầu giá rẻ từ Iran. Thông qua việc siết chặt nguồn cung, Washington có thể tác động tới an ninh năng lượng và sức mạnh định giá năng lượng của Bắc Kinh. Theo nhận định này, ông Trump đang sử dụng đòn bẩy dầu mỏ để gây sức ép buộc Trung Quốc phải nhượng bộ trong các vấn đề thương mại, đất hiếm và địa chính trị. Nếu đạt được thỏa thuận với Mỹ, Washington có thể xem xét nới lỏng phong tỏa để dầu Iran quay trở lại thị trường.

Đây được cho là nguyên nhân dẫn tới một số diễn biến chính trị bất thường gần đây. Mặc dù giữa Mỹ và Iran vẫn xảy ra các vụ đụng độ nhỏ và thử tên lửa, ông Trump lại thể hiện thái độ tương đối kiềm chế, thậm chí công khai tuyên bố rằng Iran không vi phạm lệnh ngừng bắn.

Theo phân tích này, nguyên nhân không phải vì xung đột không nghiêm trọng, mà vì ông không muốn chiến tranh leo thang trước chuyến thăm Bắc Kinh ngày 14/5. Nếu khu vực Vùng Vịnh bùng nổ chiến sự toàn diện vào thời điểm đó, các quân bài mặc cả về năng lượng của Washington sẽ mất giá trị. Để có lợi thế trong đàm phán với Bắc Kinh, ông Trump cần duy trì hình ảnh rằng chiến tranh đã lắng dịu, dù trên thực tế các biện pháp phong tỏa vẫn tiếp tục siết chặt. Ông cần một trạng thái hỗn loạn có kiểm soát, chứ không phải một cuộc chiến vượt ngoài tầm kiểm soát.

Theo quan điểm này, ông Trump đang tìm cách tái định hình cục diện địa chính trị toàn cầu nhằm duy trì vị thế bá chủ của Mỹ và ngăn chặn mọi thách thức từ Trung Quốc. Thời gian bế tắc kéo dài bao lâu sẽ phụ thuộc vào khả năng chịu đựng sức ép của Tehran, cũng như mức độ sẵn sàng nhượng bộ của Bắc Kinh để đổi lấy sự ổn định của thị trường năng lượng sau cuộc gặp Trump–Tập.