Cựu Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine kêu gọi tổ chức bầu cử thời chiến, ông Zelensky đối mặt thách thức

Cựu Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov, người trước đó bị cách chức, hôm thứ Ba (18/8) đã công khai kêu gọi tổ chức bầu cử trong thời chiến. Động thái này được bên ngoài xem là thách thức chính trị nội bộ lớn nhất mà Tổng thống Volodymyr Zelensky phải đối mặt kể từ khi chiến tranh Nga – Ukraine nổ ra.

Chỉ vài giờ sau khi Tổng thống Zelensky chính thức đề cử Yevhen Khmara (Yevhenii Khmara) làm Bộ trưởng Quốc phòng mới, ông Fedorov đã đăng một bài phát biểu bằng video trên YouTube. Trong video, ông Fedorov đặt câu hỏi: “Nếu chiến tranh kéo dài thêm một, hai hoặc ba năm nữa, liệu Nga có thể thực sự giành được quyền quyết định khi nào người Ukraine có thể một lần nữa tự lựa chọn chính phủ của mình hay không?”. “Tôi tin chắc là không thể. Nền dân chủ không thể bị Nga bắt làm con tin. Chúng ta chiến đấu chính là vì muốn tiếp tục là một quốc gia châu Âu tự do.”

Ông Fedorov kêu gọi tìm kiếm một “cơ chế hợp pháp, an toàn và thực tế” để Ukraine có thể khôi phục đầy đủ tiến trình dân chủ ngay cả trong một cuộc chiến kéo dài. Phát biểu của ông khiến vấn đề bầu cử vốn nhạy cảm về chính trị một lần nữa trở thành tâm điểm, đồng thời được xem là đã tự khép lại cánh cửa để ông trở lại chính phủ.

Trong video, ông Fedorov không trực tiếp nêu tên Tổng thống Zelensky. Ông bất ngờ bị cách chức vào tháng Bảy, chỉ khoảng 6 tháng sau khi được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Quốc phòng.

Nhiệm kỳ tổng thống 5 năm của ông Zelensky đã kết thúc vào tháng 5/2024. Tuy nhiên, do tình trạng thiết quân luật trong thời chiến, theo Hiến pháp Ukraine, không thể tổ chức bầu cử trên toàn quốc. Dù vậy, Kiev vẫn đang chịu sức ép từ cả Washington và Moscow yêu cầu tổ chức một vòng bầu cử mới.

Hiện Tổng thống Zelensky chưa công khai phản hồi. Một nguồn tin từ Văn phòng Tổng thống nói với BBC rằng việc “lên kế hoạch tổ chức bầu cử trong lúc tên lửa và máy bay không người lái đang hoành hành là điều cực kỳ phi lý. Điều đó cho thấy hoàn toàn thiếu ý thức về thực tế”.

Nhiều nhà phân tích Ukraine cũng đặt câu hỏi liệu có thể tổ chức bỏ phiếu một cách thỏa đáng cho hàng triệu người Ukraine đã rời khỏi đất nước, cũng như hàng trăm ngàn binh sĩ đang ở tiền tuyến hay không.

Sau khi cách chức ông Fedorov, Tổng thống Zelensky từng đề nghị ông đảm nhiệm nhiều vị trí cấp cao trong chính phủ, trong đó có chức Phó Thủ tướng, nhưng ông Fedorov đều từ chối và khẳng định chỉ trở lại Bộ Quốc phòng nếu được giữ chức bộ trưởng.

Ông Fedorov là người ủng hộ kiên định của Tổng thống Zelensky kể từ khi giúp ông giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2019. Giới quan sát cho rằng việc ông bị miễn nhiệm đã khiến những bất đồng trong nội bộ ban lãnh đạo quốc phòng Ukraine trở nên công khai, đồng thời làm dấy lên các cuộc biểu tình kéo dài nhiều ngày trên khắp Ukraine.

Hôm 31/7, hàng ngàn người dân Ukraine đã xuống đường tại trung tâm thủ đô Kiev, yêu cầu ông Zelensky khôi phục chức vụ cho cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov.

Theo Reuters, ông Fedorov được nhiều người xem là nhân vật chủ chốt thúc đẩy hiện đại hóa quân đội Ukraine trong thời chiến. Ban đầu, Tổng thống Zelensky giải thích việc miễn nhiệm xuất phát từ mâu thuẫn nghiêm trọng giữa ông Fedorov và Tổng tư lệnh quân đội Oleksandr Syrskyi, người mà sau đó một tuần cũng bị ông ra lệnh thay thế.

Reuters cho biết, nhiều ý kiến tại Ukraine suy đoán nguyên nhân thực sự là do ông Fedorov tìm cách chấn chỉnh tình trạng tham nhũng trong lĩnh vực quốc phòng. Trong một cuộc phỏng vấn gần đây, chính ông Fedorov cũng ám chỉ điều này nhưng không nêu chi tiết.

Hiện chiến sự Nga-Ukraine vẫn diễn ra ác liệt. Mặc dù thỉnh thoảng có thông tin về những bước tiến của Ukraine ở tiền tuyến, hàng trăm máy bay không người lái và tên lửa của Nga vẫn thường xuyên oanh kích các thành phố và thị trấn nằm xa chiến tuyến. Do các cuộc tấn công của quân đội Nga nhằm vào hệ thống điện và các cơ sở hạ tầng năng lượng khác, nguồn cung điện tại nhiều nơi cũng thường xuyên bị gián đoạn.

Tuần trước, Tổng thống Zelensky tiết lộ ông đã chính thức trình lên các nhà đàm phán Mỹ một phương án nhằm chấm dứt chiến tranh Nga-Ukraine. Trước đó, ông từng tuyên bố rằng nếu Mỹ và các đồng minh châu Âu của Kiev có thể bảo đảm an toàn cho việc bỏ phiếu, ông sẵn sàng tổ chức bầu cử.