Cựu Thủ tướng Nepal bị bắt vì cáo buộc liên quan cái chết của hàng chục người biểu tình

Cựu Thủ tướng Nepal Khadga Prasad Oli đã bị bắt vào thứ Bảy (28/3). Cảnh sát đang điều tra liệu ông có hành vi tắc trách dẫn đến việc hàng chục người biểu tình thiệt mạng trong các cuộc biểu tình chống tham nhũng của “thế hệ Z” bùng phát vào tháng 9 năm ngoái hay không.

Cựu Bộ trưởng Nội vụ Nepal Ramesh Lekhak cũng đã bị bắt. Người phát ngôn cảnh sát Om Adhikari cho biết ông Oli và ông Lekhak sẽ ra tòa vào Chủ nhật.

Luật sư của ông Oli, Tikaram Bhattarai, nói với Reuters rằng việc bắt giữ này là vô căn cứ, bất hợp pháp và không phù hợp, và họ sẽ kháng cáo lên Tòa án Tối cao.

Vụ bắt giữ diễn ra đúng thời điểm Nepal có tân Thủ tướng. Ông Balendra Shah, xuất thân là rapper, đã tuyên thệ nhậm chức Thủ tướng vào thứ Sáu (27/3).

Một ủy ban điều tra về bạo lực trong các cuộc biểu tình vào tháng 9 năm ngoái đã đề xuất truy tố ông Oli với cáo buộc tắc trách. Ủy ban này cho rằng ông Oli và ông Lekhak khi đó đã không có hành động nào nhằm ngăn chặn việc cảnh sát nổ súng vào người biểu tình trong nhiều giờ, do đó phải chịu trách nhiệm về các trường hợp tử vong.

Tháng 9 năm ngoái, Nepal bùng phát các cuộc biểu tình quy mô lớn sau khi chính phủ quyết định chặn nhiều nền tảng mạng xã hội, bao gồm Facebook, YouTube và X. Chính quyền khi đó cho rằng đây là biện pháp cần thiết nhằm kiểm soát tin giả và phát ngôn thù hận, đồng thời tăng cường an ninh. Tuy nhiên, nhiều người dân Nepal, đặc biệt là giới trẻ “thế hệ Z”, cho rằng đây là hành động xâm phạm quyền tự do ngôn luận và quyền sử dụng không gian số, tương đương với kiểm duyệt internet.

Các cuộc biểu tình nhanh chóng vượt ra ngoài phản đối việc chặn mạng xã hội, chuyển thành làn sóng bất mãn với tham nhũng và tình hình kinh tế. Ban tổ chức gọi đây là “phong trào biểu tình của thế hệ Z”. Đụng độ giữa người biểu tình và lực lượng an ninh đã khiến 76 người thiệt mạng. Phong trào này cũng buộc ông Oli phải từ chức Thủ tướng. Chỉ một tuần trước khi tuyên bố từ chức, ông vừa thăm Trung Quốc, tham dự hội nghị Tổ chức Hợp tác Thượng Hải tại Thiên Tân và lễ duyệt binh ngày 3/9 tại Bắc Kinh.

Ông Oli là Chủ tịch Đảng Cộng sản Nepal (Thống nhất Marxist–Leninist). Ông sinh ra ở miền Đông Nepal, tham gia chính trị từ khi còn trẻ và từng bị bỏ tù 14 năm vì tham gia phong trào lật đổ chế độ quân chủ.

Ông lần đầu giữ chức thủ tướng vào năm 2015, tái đắc cử năm 2018 và có nhiệm kỳ ngắn vào năm 2021. Trong thập kỷ qua, Nepal liên tục thay đổi chính phủ. Tháng 7/2024, ông Oli trở lại nắm quyền và phá lệ khi chọn Trung Quốc là điểm đến công du đầu tiên thay vì Ấn Độ. Ông được biết đến với quan điểm dân tộc chủ nghĩa, chủ trương tăng cường quan hệ với Bắc Kinh và thúc đẩy hợp tác trong khuôn khổ sáng kiến “Vành đai và Con đường”.

Đảng Cộng sản Nepal đã yêu cầu trả tự do ngay lập tức cho ông Oli và lên kế hoạch tổ chức thêm các cuộc biểu tình vào Chủ nhật.

Trong khi đó, Bộ trưởng Nội vụ đương nhiệm Sudan Gurung bác bỏ các chỉ trích và viết trên Facebook: “Đây là khởi đầu của công lý. Đất nước này giờ sẽ bước sang một hướng phát triển mới”.