Harvard đứng đầu về nhận tài trợ nước ngoài, nhà lập pháp Mỹ lo ngại dòng tiền từ Trung Quốc

Theo dữ liệu công khai của chính phủ Mỹ, trong số các khoản tài trợ đến từ nước ngoài – bao gồm Trung Quốc – Đại học Harvard nhận nhiều tiền hơn bất kỳ trường đại học nào khác.

Theo danh sách do Bộ Giáo dục Mỹ xây dựng, dành cho các trường vừa nhận hỗ trợ liên bang vừa nhận vốn từ nước ngoài, Harvard – ngôi trường thuộc nhóm Ivy League – đã tiếp nhận gần 4,5 tỷ USD tiền tài trợ từ các nguồn nước ngoài, qua tổng cộng 7.089 giao dịch. Trong đó có 634 triệu USD đến từ các “quốc gia đáng quan ngại” theo định danh của chính phủ Mỹ.

Chủ tịch Ủy ban Tình báo Thượng viện, Thượng nghị sĩ Cộng hòa Tom Cotton (bang Arkansas), đã gửi thư yêu cầu Bộ trưởng Giáo dục Linda McMahon mở cuộc điều tra về lượng tiền khổng lồ mà Bắc Kinh đang bơm vào lĩnh vực giáo dục đại học Mỹ.

Ông Cotton viết trong thư: “Tôi lo ngại rằng vẫn còn hàng triệu đô la giao dịch với các thực thể Trung Quốc đang bị trừng phạt nhưng chưa được báo cáo. Vì vậy, tôi kêu gọi phải giám sát chặt chẽ hơn nữa các mối liên hệ tài chính giữa các trường đại học Mỹ và Trung Quốc cộng sản.”

Harvard đến nay chưa bình luận công khai về vấn đề này.

Cổng báo cáo “Mục 117” và dòng tiền hơn 6,8 tỷ USD từ Trung Quốc

Chính quyền Trump trong nhiệm kỳ hai liên tục yêu cầu các trường đại học Mỹ công khai nguồn tài trợ nước ngoài. Ngày 2/1/2026, chính quyền đã đưa vào hoạt động “cổng báo cáo quà tặng và hợp đồng nước ngoài theo Mục 117” (Section 117 Foreign Gift & Contract Reporting portal). Trong kỳ báo cáo gần nhất, Bộ Giáo dục đã nhận được số lượng bản kê khai từ các trường cao đẳng, đại học cao kỷ lục.

Ông Cotton chỉ ra rằng kể từ khi cổng thông tin này được làm lại và vận hành, số liệu cho thấy các trường đại học Mỹ có nhận hỗ trợ liên bang đã tiếp nhận hơn 6,8 tỷ USD từ “Trung Quốc cộng sản”, trong đó có hơn 300 triệu USD đến từ các thực thể đang chịu lệnh trừng phạt.

Riêng Harvard đã nhận hơn 630 triệu USD từ các thực thể Trung Quốc. Trong đó có khoảng 418.000 USD đến từ các tổ chức tham gia “chương trình thu hút nhân tài nước ngoài”, còn khoảng 420.000 USD đến từ các thực thể bị cáo buộc hỗ trợ “phát triển trái phép năng lực quân sự”.

Trung Quốc không phải là quốc gia đáng quan ngại duy nhất cấp tiền cho Harvard. “Quốc gia đáng quan ngại” là các nước được chính phủ Mỹ cho là có hành vi gây hại cho an ninh quốc gia, chính sách đối ngoại hoặc an toàn công dân Mỹ. Venezuela và Nga cũng từng tài trợ cho Harvard, với khoảng 3,3 triệu USD từ Venezuela và hơn 750.000 USD từ Nga.

Phạm vi hoạt động của Bắc Kinh trong các trường Mỹ không chỉ giới hạn ở Harvard. Trong top 5 nhà tài trợ thuộc “danh sách đáng quan ngại”, có 4 thực thể đến từ Trung Quốc, tổng cộng đã cấp khoảng 119 triệu USD cho các đại học Mỹ. Bốn đơn vị này gồm Đại học Bách khoa Bắc Kinh, Hãng Hàng không Quốc tế Trung Quốc (Air China), Tập đoàn Huawei Technologies và Đại học Hải dương Trung Quốc.

Nghĩa vụ báo cáo theo Mục 117 và nỗ lực tăng minh bạch

Theo Mục 117 của Đạo luật Giáo dục Đại học (Higher Education Act), các cơ sở giáo dục đại học phải báo cáo cho Bộ Giáo dục mọi khoản tài trợ và hợp đồng từ nguồn nước ngoài có giá trị từ 250.000 USD trở lên trong một năm, để công chúng có thể tra cứu.

Tuy nhiên, trước đây cổng thông tin của Bộ Giáo dục chỉ thể hiện tổng số tiền nhận được mà không công khai danh tính nhà tài trợ. Từ cuối năm 2025, chính quyền Trump đã tiến hành cải tổ cổng dữ liệu này, bổ sung các trường thông tin nhằm tăng mức độ minh bạch.

Bộ trưởng Giáo dục Linda McMahon khi đó tuyên bố trong một thông cáo: “Các trường cao đẳng và đại học được người nộp thuế Mỹ tài trợ có nghĩa vụ đạo đức và pháp lý phải hoàn toàn minh bạch với chính phủ và người dân Mỹ về các quan hệ tài chính ở nước ngoài của họ.”