Iran trước sức ép trừng phạt mới của Mỹ: Giới lãnh đạo phát tín hiệu trái chiều

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent dự kiến công bố vòng trừng phạt mới đối với Iran vào thứ Hai (24/8). Trước thời điểm các biện pháp được công bố, giới lãnh đạo Iran một mặt đưa ra cảnh báo cứng rắn, mặt khác lại kêu gọi giải quyết xung đột thông qua ngoại giao, phát đi những tín hiệu chính sách khác nhau.

Ông Bessent dự kiến tổ chức họp báo vào 14h ngày thứ Hai theo giờ miền Đông nước Mỹ. Trước đó, ông tuyên bố Mỹ sẽ áp đặt “các biện pháp trừng phạt nghiêm khắc nhất trong lịch sử” đối với Iran. Tổng thống Donald Trump cũng từng cảnh báo có thể trừng phạt các đối tác thương mại của Iran. Do Trung Quốc là khách hàng mua dầu lớn nhất của Iran, ông Bessent trước đó đã công khai kêu gọi Bắc Kinh phối hợp với các biện pháp gây sức ép kinh tế của Mỹ.

Thư ký mới của Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Mohsen Rezaei tuyên bố Tehran sẽ coi hành động của bất kỳ quốc gia nào ủng hộ các lệnh trừng phạt của Mỹ là “hành động chiến tranh”. Trong khi đó, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian lại kêu gọi giải quyết xung đột thông qua ngoại giao. Các nhà phân tích cho rằng điều này cho thấy sự bất đồng trong nội bộ Iran.

Quan chức an ninh Iran cảnh báo, đe dọa mở rộng trả đũa

Hôm Chủ nhật, ông Rezaei cảnh báo trên nền tảng X rằng bất kỳ quốc gia nào ủng hộ các biện pháp kinh tế mới của Mỹ nhằm vào Iran đều sẽ bị Tehran coi là “hành động chiến tranh”. Một ngày trước đó, trong cuộc phỏng vấn với truyền hình nhà nước Iran, ông cũng tuyên bố: “Nếu (ông Trump) muốn hành động, chúng tôi sẽ trả đũa theo cách như một trận động đất”.

Ông còn tuyên bố Iran có thể đưa các tuyến vận chuyển dầu khác ở Vịnh Ba Tư vào danh sách mục tiêu tấn công, bao gồm cả những tuyến đường thay thế nằm ngoài eo biển Hormuz.

Ông Rezaei từng giữ chức tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) và là cố vấn quân sự cho Lãnh tụ Tối cao Iran. Gần đây, ông được bổ nhiệm làm thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao, một phần trong loạt điều chỉnh nhân sự cấp cao gần đây của Tehran. Rezaei nhìn chung được xem là một nhân vật thuộc phe cứng rắn trong giới chính trị-quân sự Iran.

Tổng thống Iran thúc đẩy ngoại giao, tìm cách thoát khỏi tình trạng “không chiến tranh, không hòa bình”

Trái ngược với những tuyên bố cứng rắn của Rezaei, Tổng thống Iran Pezeshkian hôm Chủ nhật kêu gọi giải quyết xung đột thông qua con đường ngoại giao.

Theo Hãng thông tấn Cộng hòa Hồi giáo Iran (IRNA), trong một bài phát biểu, ông Pezeshkian cho rằng Iran cần thoát khỏi tình trạng “không chiến tranh, không hòa bình”.

Ông nói bản ghi nhớ về việc thấu hiểu lẫn nhau được Mỹ và Iran ký giữa tháng 6 là một trong những lối thoát khả thi hơn trong tình hình hiện nay; trong bối cảnh xung đột kéo dài, Iran ngày càng khó thu hút đầu tư.

“Thỏa thuận này không có bất kỳ điều khoản nào đồng nghĩa với đầu hàng. Lãnh tụ Tối cao hoạch định chính sách và chúng tôi sẽ tiếp tục đi theo con đường này”, ông nói.

Thỏa thuận tạm thời này ban đầu mở ra thời hạn đàm phán 60 ngày, với mục tiêu chấm dứt chiến tranh và đạt được thỏa thuận về chương trình hạt nhân của Iran. Tuy nhiên, thời hạn đã kết thúc vào tuần trước và hiện chưa có dấu hiệu cho thấy hai bên đạt được thỏa hiệp hoặc gia hạn đàm phán.

Nhà phân tích Tony Sycamore của IG Markets nhận định giới lãnh đạo Iran đang có những quan điểm khác nhau về cách ứng phó với tình hình hiện tại.

“Các thành viên thực dụng hơn trong giới lãnh đạo Iran muốn hạ nhiệt tình hình, nhưng phe cứng rắn có thể thiên về phương án chiến đấu đến cùng”, ông Sycamore nói với Reuters. “Tôi cho rằng đến cuối tuần này, chúng ta sẽ có thể nhìn rõ hơn phe nào trong giới lãnh đạo Iran đang chiếm ưu thế”.

Giá dầu giảm hơn 1 USD trước khi công bố lệnh trừng phạt

Thị trường năng lượng cũng đang chờ đợi Mỹ công bố các biện pháp tiếp theo. Trong phiên giao dịch châu Á hôm thứ Hai, giá dầu quốc tế giảm hơn 1 USD/thùng, cho thấy các nhà đầu tư đã chủ động chốt lời trước khi lệnh trừng phạt được công bố.

Tính đến 00h35 GMT, giá dầu Brent giao kỳ hạn giảm 1,29%, xuống còn 93,17 USD/thùng; dầu thô West Texas Intermediate (WTI) của Mỹ giảm 1,38%, xuống 85,86 USD/thùng.

Tuy nhiên, cả hai loại dầu chủ chốt đều tăng hơn 5% trong tuần trước và ghi nhận tuần tăng thứ hai liên tiếp. Đàm phán hòa bình Mỹ-Iran rơi vào bế tắc, cùng với việc vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz bị hạn chế, tiếp tục làm gia tăng lo ngại của thị trường về nguồn cung từ Trung Đông.

Trước đây, khoảng 1/5 lượng dầu giao dịch trên toàn cầu được vận chuyển qua eo biển Hormuz.

Vivek Dhar, chuyên gia phân tích hàng hóa của Commonwealth Bank of Australia, nhận định trong một báo cáo: “Hiện vẫn chưa rõ liệu chính sách cô lập Iran về kinh tế của Mỹ có hiệu quả hay không”.

Ông nói thêm: “Nhưng nếu các biện pháp của Mỹ thực sự phát huy hiệu quả như dự kiến, Iran có thể đáp trả bằng cách gia tăng các hành động bạo lực, và đây sẽ trở thành một rủi ro mà thị trường năng lượng ngày càng phải tính đến”.

Các cuộc tấn công ở Hormuz giảm, áp lực đối với hoạt động vận tải vẫn chưa được giải tỏa

Hiện các cuộc tấn công quân sự tại eo biển Hormuz đã tạm thời giảm xuống. Một liên minh đa quốc gia do Hải quân Mỹ dẫn đầu hôm Chủ nhật cho biết không ghi nhận vụ tấn công nào được xác nhận trong 48 giờ qua, nhưng lưu lượng tàu thuyền vẫn duy trì ở mức thấp.

Quân đội Mỹ cho biết tính đến Chủ nhật, việc phong tỏa các cảng của Iran đã buộc 70 tàu thương mại phải chuyển hướng, trong khi 3 tàu khác mất khả năng hoạt động.

Trong khi đó, “Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư” (Persian Gulf Strait Authority) mới được Iran thành lập và đã bị Mỹ áp đặt lệnh trừng phạt, công bố danh sách hàng chục tàu mà cơ quan này cho rằng đã vi phạm các quy định đi qua eo biển. Những tàu này có thể phải đối mặt với các hạn chế như phạt tiền hoặc bị bắt giữ trong thời gian tới.

Lệnh phong tỏa của Mỹ cũng bắt đầu ảnh hưởng đến hoạt động bán dầu thô của Iran cho Trung Quốc. Reuters dẫn lời các nguồn tin thương mại cho biết số lượng chào bán dầu thô Iran cho khách hàng Trung Quốc đã giảm, trong khi giá lại tăng.

Ngoài ra, sau nhiều lần Baghdad yêu cầu, Iran đã cho phép một số tàu chở dầu thô của Iraq đi qua eo biển Hormuz.

Pakistan cử phái đoàn tới Tehran làm trung gian

Trong bối cảnh căng thẳng Mỹ-Iran tiếp tục kéo dài, Thống chế Lục quân Pakistan Asim Munir dự kiến dẫn đầu một phái đoàn tới Tehran vào thứ Hai. Hai quan chức khu vực cho biết chuyến đi nhằm hạ nhiệt căng thẳng Mỹ-Iran và thúc giục hai bên quay trở lại bàn đàm phán.