Litva tiến gần quyết định dỡ bỏ lệnh cấm vũ khí hạt nhân trong Hiến pháp

Quốc hội Litva hôm thứ Ba (6/10) thông qua vòng đầu bản sửa đổi Hiến pháp bỏ lệnh cấm vũ khí hủy diệt hàng loạt, gồm cả vũ khí hạt nhân. Vòng hai dự kiến diễn ra ngày 12/1/2027.

Bản sửa đổi nhận 106 phiếu thuận, 18 phiếu chống và 6 phiếu trắng tại Quốc hội Litva (Seimas), theo LRT, đài phát thanh và truyền hình quốc gia Litva.

Điều 137 của Hiến pháp Litva hiện quy định không được bố trí vũ khí hủy diệt hàng loạt và căn cứ quân sự nước ngoài trên lãnh thổ nước này. Bản sửa đổi sẽ xóa bỏ điều khoản đó, qua đó có thể mở đường cho việc đồng minh triển khai vũ khí hạt nhân tại Litva.

Thay đổi này chưa có hiệu lực. Bản sửa đổi phải qua hai vòng bỏ phiếu cách nhau ít nhất 3 tháng và cần ít nhất 94 trong số 141 nghị sĩ ủng hộ. Chủ tịch Quốc hội Juozas Olekas cho biết vòng hai dự kiến diễn ra ngày 12/1.

Litva đặt ra lệnh cấm này hơn 3 thập niên trước, sau khi tách khỏi Liên Xô, Reuters cho biết.

Vilnius muốn tham gia đầy đủ kế hoạch răn đe hạt nhân của NATO

Trước cuộc bỏ phiếu, ông Olekas cho biết bỏ lệnh cấm sẽ giúp Litva tăng sức chống chịu và khả năng răn đe, xóa bỏ khác biệt về pháp lý giữa nước này với các nước khác trong Liên minh châu Âu (EU) và NATO.

“Chúng tôi sẽ bảo đảm được sự hỗ trợ mạnh mẽ hơn mà chúng tôi có thể nhận. Khi giải quyết các ngoại lệ pháp lý mà Litva có so với các nước EU và NATO khác, những ngoại lệ đó sẽ không còn, và chúng tôi sẽ bình đẳng”, ông Olekas nói.

Lãnh đạo phe bảo thủ đối lập Laurynas Kasčiūnas kêu gọi các nghị sĩ ủng hộ bản sửa đổi. Ông cho rằng các nước láng giềng không có quy định tương tự, còn điều khoản hiện hành khiến đồng minh NATO không thể đưa Litva vào đầy đủ kế hoạch răn đe hạt nhân của khối.

“Với lệnh cấm hiện nay, chúng tôi không thể tham gia trọn vẹn các kế hoạch răn đe hạt nhân của NATO”, ông Kasčiūnas nói. “Răn đe hạt nhân là ‘nữ hoàng’ của mọi hình thức răn đe, nên quyết định này có tầm quan trọng chiến lược”.

Bộ trưởng Quốc phòng Robertas Kaunas thì nhấn mạnh xung quanh Litva là những nước sở hữu vũ khí chiến lược, như vùng Kaliningrad của Nga và Belarus. Ông gọi bản sửa đổi là phản ứng trước hành động của Moscow: “Chúng tôi đang đáp trả hành động gây hấn của Nga. Nếu Nga không khởi động cuộc chiến ở Ukraine, có lẽ hôm nay chúng tôi đã không phải bàn đến những vấn đề này”.

Giới chức Litva khẳng định hiện chưa có kế hoạch triển khai vũ khí hạt nhân trong nước.

Phản đối mạnh nhất đến từ đảng đối lập Bình minh Nemunas, với 14 phiếu chống và hai phiếu trắng. Nghị sĩ Aidas Gedvilas của đảng này tỏ ra bất ngờ khi Quốc hội tự coi mình đủ thẩm quyền đưa ra một thay đổi căn bản như vậy, và đề nghị tổ chức trưng cầu dân ý. Ngoài ra, 3 nghị sĩ nhóm hỗn hợp và một nghị sĩ nhóm Liên minh Nông dân và Xanh – Liên minh Gia đình Cơ đốc giáo cũng bỏ phiếu chống.

Ông Trump nói sẽ xem xét đặt căn cứ Mỹ thường trực

Khi có hiệu lực, bản sửa đổi sẽ gỡ cả lệnh cấm căn cứ quân sự nước ngoài trong Điều 137. Litva đã mời Mỹ lập căn cứ quân sự thường trực tại quốc gia giáp Nga và Belarus này.

Hôm thứ Hai (5/10), trả lời câu hỏi của phóng viên LRT tại Washington về lời mời này, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói: “Chắc chắn chúng tôi sẽ xem xét việc này. Tôi quen biết rất nhiều người ở Litva. Họ là những người tuyệt vời”.

Thủ tướng Litva Mindaugas Sinkevičius viết trên Facebook rằng các đối tác chỉ cần đưa ra quyết định chính trị về việc đồn trú quân thường trực, còn Litva đã sẵn sàng chi trả các chi phí liên quan, theo Vision Times. Từ năm 2019, Mỹ duy trì tại Litva một tiểu đoàn thiết giáp gần 1.000 binh sĩ theo hình thức luân phiên, cứ vài tháng lại có đơn vị đến và rời đi.

Điện Kremlin: “Thêm một bước leo thang căng thẳng đáng kể”

Phía Nga phản ứng ngay trong ngày. Khi được phóng viên hỏi về cuộc bỏ phiếu và đề xuất đặt căn cứ Mỹ, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov nói:

“Nếu hạ tầng quân sự của nước trên thực tế dẫn đầu NATO [Mỹ] đang tiến sát biên giới của chúng tôi, thì tất nhiên chỉ có thể coi đó là một bước hướng tới leo thang căng thẳng. Điều tương tự cũng đúng với việc triển khai vũ khí hạt nhân trên lãnh thổ một nước láng giềng.”

Ông Peskov cho rằng cả hai diễn biến đều không góp phần vào sự ổn định và khả năng dự báo tại châu Âu, mà sẽ là “thêm một bước leo thang căng thẳng đáng kể”. Nga “sẽ buộc phải thực hiện mọi biện pháp cần thiết để bảo đảm an ninh của mình,” ông nói, theo TASS.

Hồi đầu tháng 9, ông Peskov từng cảnh báo Litva có thể trở thành mục tiêu của Nga nếu cho phép đồng minh triển khai vũ khí hạt nhân trên lãnh thổ nước này, LRT nhắc lại.