Lũ ập tới ở biên giới Nepal – Tây Tạng: Giải thích nguyên nhân

Hôm thứ Tư (26/8), khu vực biên giới Trung Quốc – Nepal thuộc dãy Himalaya bất ngờ xảy ra trận lũ lụt đặc biệt nghiêm trọng và lũ bùn đá, tấn công khu vực miền bắc Nepal giáp với Khu tự trị Tây Tạng của Trung Quốc. Trước đó, địa phương không có mưa lớn bất thường, nhưng thảm họa bùng phát không hề báo trước, khiến các thị trấn biên giới và cửa khẩu đường bộ quan trọng bị tàn phá nặng nề, đồng thời gây thương vong và mất tích nghiêm trọng.

Trận lũ này không bắt nguồn từ mưa mà xuất phát từ sự sụp đổ của sông băng và đá lớn ở vùng núi cao. Dòng lũ dữ chảy với tốc độ cao, cuốn theo lượng lớn băng tuyết, đá tảng và bùn cát, đã nuốt chửng đường sá, cầu cống, nhà dân và các công trình thủy điện ven sông chỉ trong vài phút.

Tính đến thời điểm hiện tại, đã có hơn 100 người thiệt mạng và ít nhất 800 người mất tích, trong đó có người Trung Quốc. Theo các số liệu trước đó, những người nước ngoài mất tích bao gồm ít nhất 105 công dân Ấn Độ, 12 người Anh, 3 người Mỹ, 17 người Malaysia, 4 người Nam Phi, cùng 1 công dân Úc và 1 công dân Hà Lan.

Ngoài ra, 9 người Hàn Quốc làm việc tại các nhà máy thủy điện địa phương hiện vẫn chưa rõ tung tích.

Tổng hợp các báo cáo của Reuters, dưới đây là những diễn biến mới nhất và phân tích nguyên nhân của thảm họa lần này:

1. Lũ lớn và bùn cát ập đến trong chớp mắt

Khi thảm họa bùng phát, trận lũ lớn cùng bùn cát từ vùng cao của dãy Himalaya đổ ập xuống, cuốn qua thung lũng sông như một bức tường bùn đá. Dòng nước lũ dâng cao nhanh chóng nhấn chìm nhà cửa và đường sá tại các khu vực như Trishuli thuộc huyện Nuwakot của Nepal, san phẳng các ngôi làng trên đường đi.

Ở phía Tây Tạng của Trung Quốc, huyện Gyirong thuộc thành phố Shigatse là khu vực chịu thiệt hại nặng nề nhất. Dòng lũ và sạt lở núi bất ngờ này đã trực tiếp tấn công Cửa khẩu Gyirong (Gyirong Port), tuyến đường bộ quan trọng nằm tại huyện Gyirong, kết nối Trung Quốc và Nepal.

Video giám sát cho thấy dòng bùn đá đen ngòm cuồn cuộn như sóng thần, đổ xuống từ trên cao, trong chớp mắt nuốt chửng xe cộ và đám đông. Các tuyến đường kết nối Cửa khẩu Gyirong và khu vực lân cận với bên ngoài, cũng như mạng lưới thông tin liên lạc và điện lực, đều bị gián đoạn hoàn toàn, khiến nơi đây trở thành khu vực thảm họa nghiêm trọng bị cô lập với thế giới bên ngoài, gây khó khăn cho công tác cứu hộ.

2. Vì sao “trời quang lại xảy ra lũ lớn”?

Dữ liệu khí tượng cho thấy tại thời điểm xảy ra sự cố, địa phương không có mưa bất thường. Các chuyên gia và cơ quan giám sát bước đầu nhận định nguyên nhân chính của thảm họa như sau:

Động đất gây ra lở tuyết băng đá: Theo số liệu giám sát, vài phút trước khi thảm họa xảy ra, khu vực này đã xảy ra một trận động đất khoảng 4,4 độ richter. Rung chấn khiến các sông băng và khối đá ở vùng núi cao của dãy Himalaya sụp đổ, gây ra một trận “lở tuyết băng đá” (Ice-rock avalanche) quy mô lớn, khiến hàng triệu mét khối băng tuyết và đá tảng từ những vách núi cao đổ ập xuống trong chớp mắt.

Hồ chắn dòng và vỡ đập trên sông: Băng đá và bùn cát sụp đổ với tốc độ cao đã rơi xuống sông Lhende Khola, con sông chảy qua Trung Quốc và Nepal, nhanh chóng hình thành một hồ chắn tự nhiên trong thung lũng hẹp. Khi áp lực nước từ thượng nguồn tăng mạnh, hồ chắn đã vỡ trong thời gian ngắn, giải phóng lượng nước khổng lồ tích tụ, cuốn theo bùn đá lao nhanh xuống hạ lưu, gây nên thảm họa hủy diệt bùng phát bất ngờ như “sét đánh giữa trời quang”.

3. Cơ sở hạ tầng bị tàn phá nghiêm trọng

Thảm họa bất ngờ này đã giáng đòn hủy diệt vào cơ sở hạ tầng địa phương. Cơ quan năng lượng Nepal cho biết, một số nhà máy thủy điện chủ chốt, bao gồm nhà máy Rasuwagadhi, cùng mạng lưới truyền tải điện đã bị lũ lụt phá hủy nghiêm trọng, khiến hơn 12% năng lực phát điện thủy điện trên toàn quốc bị tê liệt trong chớp mắt, nhiều khu vực rơi vào cảnh mất điện.

Về công tác tìm kiếm cứu nạn, quân đội và cảnh sát Nepal đã khẩn cấp được triển khai tới tuyến đầu, đồng thời bắt đầu di dời cư dân sống ven sông ở các vùng trũng đến nơi an toàn. Tuy nhiên, do lượng lớn bùn cát và đá tảng do lũ cuốn theo đã làm tắc nghẽn đường sá, cộng với dòng nước vẫn chảy xiết, công tác tìm kiếm cứu nạn gặp vô vàn khó khăn. Phía Trung Quốc tuyên bố đã triển khai hàng trăm nhân viên cứu hộ tới Cửa khẩu Gyirong, nhưng do thông tin liên lạc và đường sá tại khu vực thảm họa biên giới đều bị gián đoạn hoàn toàn, tình hình thiệt hại thực tế và công tác cứu hộ tại hiện trường rất khó được bên thứ ba độc lập xác minh.

Trong khi đó, Ấn Độ, Hàn Quốc và một số quốc gia khác cũng cho biết sẽ hỗ trợ và cử người tham gia công tác tìm kiếm cứu nạn.

4. Cảnh báo về những rủi ro tiếp theo

Giới chức đặc biệt nhắc nhở rằng, do thượng nguồn sông Lhende vẫn còn các vật cản chưa được dọn dẹp và phần đập chắn còn sót lại, nguy cơ xảy ra trận lũ thứ hai bất cứ lúc nào vẫn hiện hữu. Ngoài ra, do nhiều con sông ở dãy Himalaya chảy về phía nam vào đồng bằng Ấn Độ, bang Bihar và bang Uttar Pradesh của Ấn Độ, giáp với Nepal, cũng đã đồng loạt ban bố cảnh báo lũ lụt.

Các đơn vị cứu hộ cảnh báo rằng, trước khi mực nước giảm đáng kể và bùn cát lắng xuống, trực thăng cứu hộ vẫn khó có thể hạ cánh xuống khu vực chịu thiệt hại nghiêm trọng nhất. Công tác tìm kiếm cứu nạn hiện vẫn đang ở giai đoạn then chốt với vô vàn khó khăn.