Ma túy Trung Quốc tràn vào Đài Loan, chuyên gia kêu gọi học chiến lược Mỹ

Năm ngoái, Đài Loan ghi nhận 47.322 nghi phạm liên quan đến ma túy, mức cao nhất trong vòng 5 năm. Đáng chú ý, 92% lượng tiền chất ma túy bị thu giữ có nguồn gốc từ Trung Quốc. Các chuyên gia cũng cảnh báo nguyên liệu sản xuất ma túy được vận chuyển qua nhiều tuyến trung chuyển, trong đó có Việt Nam, đồng thời kêu gọi Đài Loan tham khảo kinh nghiệm của Mỹ trong công tác phòng, chống ma túy.

Trung Quốc Đại Lục đã trở thành nguồn lớn nhất trong chuỗi cung ứng ma túy của Đài Loan, từ “meo meo” đến “thuốc lá điện tử zombie”. Chuyên gia cho rằng Đài Loan nên học kinh nghiệm của Mỹ, coi Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) là nguồn rủi ro then chốt. Họ đề xuất nâng cấp toàn diện việc kiểm soát biên giới, mở rộng danh mục quản lý từ sớm để phòng ngừa, nâng việc triệt phá dòng tiền trên dark web thành chiến lược chống ma túy cấp quốc gia, nhằm cắt đứt chuỗi ma túy xuyên biên giới.

Ma túy là bài toán khó của Đài Loan. Thời gian đầu, loại phổ biến là heroin và các chất họ thuốc phiện, sau đó đến lượt amphetamine, ketamine, thuốc lắc nổi lên. Vài năm gần đây xuất hiện nhiều loại ma túy mới, tràn lan nhất là gói cà phê pha mephedrone, chất ma túy cấp 3 có biệt danh “meo meo”, và etomidate, thường gọi là “thuốc lá điện tử zombie”.

Số liệu của Cục Cảnh sát Đài Loan cho thấy năm ngoái có 47.322 nghi phạm ma túy, nhiều hơn năm trước 9.468 người, tức tăng 25,01% và là mức cao nhất trong 5 năm. Tổng lượng ma túy thu giữ đạt 13.217,08 kg, tăng 17,02%.

Hơn 90% nguyên liệu ma túy vào Đài Loan đến từ Trung Quốc

Năm ngoái, Đài Loan thu giữ 12.581,7 kg tiền chất ma túy cấp 4, trong đó 11.556,6 kg đến từ Trung Quốc, chiếm khoảng 92%, theo thống kê của Bộ Tư pháp.

Tình trạng tiền chất của các loại ma túy mới đến từ Trung Quốc có thể còn nghiêm trọng hơn. Cục Cảnh sát Hình sự Đài Loan cho biết tiền chất để sản xuất “meo meo”, loại ma túy cấp 3 đang bị lạm dụng nghiêm trọng tại Đài Loan, gần như toàn bộ được nhập lậu từ Trung Quốc. Sau đó, các xưởng trong nước chế biến, chia nhỏ thành gói cà phê ma túy.

Etomidate cũng có tình trạng tương tự: những năm gần đây, Cơ quan Tuần duyên Đài Loan và Cục Điều tra liên tục thu giữ các tiền chất etomidate nhập lậu từ Trung Quốc, như “2-mercapto etomidate” và axit etomidate.

“Do lấy được tiền chất ma túy từ Trung Quốc, Đài Loan vậy mà đang dần trở thành nơi chế biến ma túy,” bà Ngô Hân Đại, bác sĩ và ứng viên nghị viên thành phố Đài Bắc của Đảng Cơ tiến Đài Loan, nói với Epoch Times.

Bà kể ở Đào Viên từng bắt được những người điều chế ma túy học cách làm qua mạng từ các tay buôn ở Đại Lục. Từ đó hình thành phương thức phạm tội “nguyên liệu, kỹ thuật từ nước ngoài vào, sản xuất và bán tại Đài Loan”.

Nguồn nguyên liệu ma túy từ nước ngoài khó cắt đứt, mấu chốt nằm ở kẽ hở pháp luật và thủ đoạn buôn lậu ngày càng tinh vi. Bà Ngô chỉ ra luật hiện hành chỉ quản lý những chất được liệt kê cụ thể, nên các đường dây điều chế ma túy lợi dụng kẽ hở này, nhập những tiền chất chưa bị đưa vào danh mục rồi chế biến tại Đài Loan.

Bà nói các nhóm tội phạm còn khai giả là “nguyên liệu mỹ phẩm” để giấu hàng ngàn cân nguyên liệu ma túy, hoặc trung chuyển qua nước thứ ba như Việt Nam, Malaysia, khiến việc truy bắt khó hơn nhiều.

Dark web, tiền mã hóa nối dòng tiền xuyên biên giới

Dòng tiền xuyên biên giới là một khó khăn khác trong việc truy bắt. Hồi tháng 7, Cục Điều tra phá đường dây rửa tiền của băng Tứ Hải. Từ năm 2024 đến năm 2025, đường dây này gom tiền thu từ ma túy, lừa đảo và cờ bạc thành từng “gói” rồi chuyển hơn 270 triệu USD ra nước ngoài. Các công ty nhận tiền ở nước ngoài có cả doanh nghiệp Trung Quốc.

Một lượng lớn dòng tiền bất hợp pháp khác được chuyển qua tiền ảo. Cảnh sát ghi nhận trong vài năm gần đây, có tới 80% vụ rửa tiền liên quan tội phạm xuyên biên giới dùng tiền ảo làm kênh chuyển tiền.

Phó giáo sư Vương Bá Kì, Khoa Phòng chống Tội phạm, Đại học Minh Truyền, nói với Epoch Times rằng dark web và tiền mã hóa khiến giao dịch ma túy và dòng tiền xuyên biên giới càng kín đáo. Trước đây, tiền chuyển qua ngân hàng vẫn lần ra được. Nay khi dark web kết hợp với ví tiền mã hóa, kỹ thuật điều tra chưa chắc theo kịp, việc lần lên đầu nguồn dễ bị đứt quãng.

Bản thân ma túy vẫn có thể được đưa vào Đài Loan bằng tàu cá, container hay các cách giấu khác. Ông Vương cho rằng vì thế giao dịch trên mạng, dòng tiền xuyên biên giới và đường buôn lậu ma túy trực tiếp móc nối với nhau, tạo môi trường thuận lợi cho dòng tiền bất hợp pháp.

Kết quả các vụ đã phá cho thấy trong chuỗi cung ứng ma túy, “người, hàng và dòng tiền đều di chuyển xuyên biên giới”. Bà Ngô Hân Đại nói thẳng đây là thách thức lớn nhất của Đài Loan trong truy bắt ma túy hiện nay.

Thái độ không chịu hợp tác của ĐCSTQ càng khiến Đài Loan khó ngăn ma túy tràn lan, bà Ngô nhận định. Bà nói Cục An ninh Quốc gia Đài Loan từng cho biết Đài Loan đã thử trao đổi thông tin tình báo liên quan với Trung Quốc, nhưng phía bên kia thờ ơ, không đáp lại tích cực, cho thấy chính quyền Đại Lục không coi trọng vấn đề này.

Học chiến lược của Mỹ, cắt đứt chuỗi tài chính

Bà Ngô cho biết Mỹ cũng gặp vấn đề tương tự: một báo cáo điều tra của Hạ viện Mỹ từng cáo buộc ĐCSTQ dùng các biện pháp như hoàn thuế xuất khẩu để “trợ cấp trực tiếp” cho việc sản xuất và xuất khẩu nguyên liệu fentanyl. Bà nói thêm, khi phía Mỹ đề nghị ĐCSTQ hỗ trợ điều tra các doanh nghiệp Trung Quốc, ĐCSTQ lại ngầm báo cho doanh nghiệp để họ né truy xét, khiến việc lần ra đầu nguồn rất khó.

Dù vậy, Mỹ đã mở rộng kiểm soát, đưa các tiền chất dùng để tổng hợp fentanyl cùng máy dập viên và các thiết bị khác vào danh mục kiểm soát xuất khẩu. Washington cũng áp trừng phạt tài chính: phong tỏa tài sản tại Mỹ của các công ty hóa chất và cá nhân Trung Quốc bị tình nghi, cắt kênh thanh toán bằng USD của họ. Ngoài ra, Mỹ nhắm vào quảng cáo bán ma túy của các nhà cung cấp Trung Quốc trên dark web và tài khoản nhận bitcoin, dùng biện pháp gài bẫy hoặc đánh vào mạng lưới rửa tiền, nhằm đánh toàn diện vào ma túy và nguyên liệu từ Trung Quốc.

Bà Ngô Hân Đại nhấn mạnh Đài Loan nên học hỏi kỹ thái độ và chiến lược của Mỹ trong đối phó chuỗi cung ứng ma túy của ĐCSTQ. Với nguồn ma túy từ bên ngoài, Đài Loan “nên coi bản thân chính quyền ĐCSTQ là nguồn rủi ro chính về an ninh quốc gia và tội phạm”. Theo bà, Đài Loan cần “tăng cường toàn diện việc kiểm soát biên giới và tài chính của chính mình, thay vì trông chờ phía bên kia chủ động hợp tác thực thi pháp luật”. Bà còn cho rằng thời gian tới, các cơ quan an ninh quốc gia và trị an nên đưa “truy vết rửa tiền bằng tiền ảo xuyên biên giới” và “gài bẫy trên dark web” thành trọng tâm của chiến lược chống ma túy cấp quốc gia.

Về những điểm khó trong truy nguồn ma túy, ông Vương Bá Kì nói trên biển không thể chặn kiểm tra từng con tàu để tìm hàng lậu. Hàng hóa đường biển, đường hàng không chủ yếu được kiểm theo mức rủi ro và lấy mẫu ngẫu nhiên. Nếu không có tin báo, ma túy hay tiền chất có thể giấu trong container giữa hàng hóa bình thường mà lọt qua, nên cơ quan thực thi pháp luật thường chỉ bắt được ở khâu cuối rồi mới lần ngược lên.

Tuy nhiên, ông cho rằng Đài Loan vẫn còn chỗ làm tốt hơn trong việc ngăn chặn từ bên ngoài. Chính quyền có thể điều chỉnh mức kiểm tra theo vùng xuất xứ và mức rủi ro của hàng hóa, nâng tỷ lệ lấy mẫu với nguồn rủi ro cao. Khi nguyên liệu đã vào trong nước, có thể siết quản lý lượng mua, lượng dùng và đầu ra sản phẩm của các phòng thí nghiệm hóa chất hợp pháp, để thiết bị và cơ sở hợp pháp khó bị lợi dụng điều chế ma túy.

Trước đây, một số xưởng điều chế ma túy trong nước nằm ở nơi hẻo lánh hoặc trong nhà bỏ hoang, ông Vương nói. Có thể tính đến việc dùng máy bay không người lái và công nghệ khác để rà các địa điểm bỏ trống lâu ngày, tăng khả năng phát hiện nơi bất thường.

Về pháp luật, ông đề nghị cân nhắc mở rộng phạm vi quản lý tiền chất của các loại ma túy rủi ro cao như etomidate, amphetamine. Các chất có cấu trúc hóa học tương tự cũng nên đưa vào diện đánh giá, để chính quyền không phải đợi chất mới gây hại rồi mới lần lượt đưa vào danh mục.

Theo ông, cơ chế hiện nay thường chỉ đưa một chất vào danh mục sau khi loại ma túy đó đã xuất hiện, dễ rơi vào cảnh “mất bò mới lo làm chuồng”. Ông cho rằng nên mở rộng kiểm soát sớm trong phạm vi rủi ro đã rõ, khi cần thì đưa ra khỏi danh mục theo mức rủi ro thực tế.