Mỹ, Đan Mạch và Greenland đạt thỏa thuận an ninh mới tại Bắc Cực

Thứ Ba (22/9), Mỹ, Đan Mạch và Greenland sẽ ký thỏa thuận về Greenland, tập trung vào việc bảo vệ và quản lý an ninh tại Bắc Cực. Phía Đan Mạch cho biết thỏa thuận sẽ đặt vấn đề an ninh Bắc Cực dưới sự điều phối của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Thỏa thuận dự kiến được ký vào 10 giờ 30 sáng thứ Ba theo giờ miền Đông nước Mỹ, trong khuôn khổ kỳ họp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tại New York. Nội dung cụ thể của thỏa thuận chưa được công bố, nhưng Tổng thống Mỹ Donald Trump tuần trước cho biết thỏa thuận sẽ trao cho Mỹ “quyền kiểm soát (quân sự) vĩnh viễn”. Phía Đan Mạch và Greenland không bình luận về tuyên bố này, nhưng cho biết thỏa thuận sẽ mang lại lợi ích cho hòn đảo Bắc Cực và tôn trọng chủ quyền của Greenland.

Theo Reuters, một quan chức Nhà Trắng cho biết Tổng thống Trump sẽ gặp Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen và Thủ hiến Greenland Jens-Frederik Nielsen tại New York vào thứ Ba, đồng thời tham dự lễ ký kết thỏa thuận giữa ba bên.

Quan chức này cho biết: “Ba nhà lãnh đạo sẽ chính thức thiết lập thỏa thuận mới nhằm bảo đảm và bảo vệ an ninh của Greenland và Mỹ.”

Bộ trưởng Ngoại giao Đan Mạch Lars Løkke Rasmussen hôm Chủ nhật (20/9) nói với đài truyền hình quốc gia Đan Mạch TV2 rằng: “Thỏa thuận sẽ thiết lập một cơ chế theo đó trách nhiệm đối với an ninh Bắc Cực không chỉ thuộc về Đan Mạch hay Mỹ.” Ông nói thêm rằng phần lớn trách nhiệm “sẽ do NATO đảm nhận trong việc duy trì an ninh Bắc Cực”.

Hiện Greenland là một vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch, nằm trải dài qua một số tuyến hàng hải quan trọng, trong đó có hành lang vận tải xuyên Bắc Cực. Hòn đảo này cũng sở hữu trữ lượng lớn khoáng sản quan trọng và đất hiếm.

Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, Mỹ từng duy trì 17 cơ sở quân sự cùng hơn 10.000 quân nhân tại Greenland. Hiện nay, Mỹ chỉ còn căn cứ không gian Pituffik, nơi có khoảng 150 quân nhân Mỹ đồn trú.

Một phát ngôn viên NATO hôm thứ Bảy (19/9) cho biết NATO hoan nghênh thỏa thuận mới, đồng thời nhận định thỏa thuận sẽ góp phần thúc đẩy an ninh, ổn định và hợp tác tại khu vực có ý nghĩa chiến lược này.

Ngoại trưởng Rasmussen đã lập tức lên đường tới New York nhưng từ chối tiết lộ nội dung cụ thể của thỏa thuận. Tuy nhiên, hôm thứ Hai, ông nói với hãng thông tấn Đan Mạch Ritzau rằng: “Ngay từ đầu, chúng tôi đã khẳng định rằng chúng tôi cởi mở với việc đáp ứng những lợi ích an ninh chính đáng của Mỹ.”

Hôm thứ Sáu (18/9), Tổng thống Trump đăng trên mạng xã hội Truth Social rằng thỏa thuận sẽ trao cho Mỹ “quyền kiểm soát vĩnh viễn đối với an ninh và tất cả các nhu cầu khác” của Greenland, đồng thời quy định rằng không đối thủ nào của Mỹ được phép xây dựng căn cứ hoặc duy trì hiện diện quân sự trên hòn đảo nếu không có sự chấp thuận bằng văn bản của Washington.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio hôm thứ Bảy cho biết Greenland sẽ mãi là một phần của khu vực phòng thủ chiến lược Bắc Mỹ và bất kỳ thế lực thù địch nào cũng sẽ bị loại khỏi khu vực này cũng như vùng lân cận.

Năm 1946, Tổng thống Mỹ khi đó là Harry Truman từng tìm cách mua Greenland với giá 100 triệu USD bằng vàng, nhưng bị Copenhagen từ chối. Thay vào đó, hai bên ký một thỏa thuận mới vào năm 1951, trao cho quân đội Mỹ quyền hạn rộng rãi tại Greenland, song hiệu lực của thỏa thuận gắn với sự tồn tại của NATO.

Tổng thống Trump từ lâu bày tỏ lo ngại về hoạt động của Nga và Trung Quốc tại Greenland và khu vực Bắc Cực.

Năm 2007, Nga cắm quốc kỳ nước này dưới đáy biển Bắc Cực. Kể từ đó, Nga đã khôi phục hơn 50 cơ sở quân sự từ thời Liên Xô. Hiện Nga có 6 căn cứ lục quân, 10 trạm radar, 14 sân bay và 16 cảng nước sâu tại khu vực Bắc Cực.

Năm 2018, Trung Quốc tuyên bố nước này là “quốc gia cận Bắc Cực” và cho biết sẽ tham gia với tư cách “một bên liên quan quan trọng trong các vấn đề Bắc Cực”, đồng thời thúc đẩy cái gọi là “Con đường Tơ lụa vùng cực” (Polar Silk Road), được xem là một tuyến kết nối với sáng kiến “Vành đai và Con đường” (Belt and Road Initiative – BRI) trên phạm vi toàn cầu.

Trong khi đó, Mỹ hiện không có căn cứ quân sự trực tiếp nào trên Bắc Băng Dương. Mỹ có tổng cộng 5 căn cứ tại khu vực Bắc Cực, trong đó 4 căn cứ nằm ở Alaska và Căn cứ Lực lượng Vũ trụ Pituffik nằm trên đảo Greenland.