Mỹ giảm vai trò tại Ukraine, ông Trump do dự cấp phép sản xuất Patriot

Theo Politico, Lầu Năm Góc đang chuẩn bị chuyển giao vai trò lãnh đạo Nhóm Hỗ trợ An ninh Ukraine (Security Assistance Group-Ukraine, SAG-U) có trụ sở tại Đức cho một thành viên NATO khác, trong bối cảnh Washington tiếp tục thu hẹp hiện diện quân sự tại châu Âu. Đặt tại thành phố Wiesbaden, SAG-U điều phối việc chuyển giao vũ khí, huấn luyện và hỗ trợ hậu cần cho Ukraine. Một quan chức NATO cho biết quá trình chuyển giao có thể kéo dài tới một năm, trong khi một phó chỉ huy người Mỹ vẫn sẽ tiếp tục tham gia thông qua cơ cấu chỉ huy quân sự của liên minh.

Việc chuyển giao này là một phần trong sự điều chỉnh rộng hơn về chính sách quốc phòng của Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump. Chính quyền của ông muốn cắt giảm số binh sĩ và các hệ thống vũ khí chủ chốt tại châu Âu, đồng thời điều chuyển một phần nguồn lực sang châu Á và các khu vực khác.

Nhà Trắng cũng gây sức ép buộc các nước thành viên NATO ở châu Âu phải gánh vác nhiều hơn trách nhiệm về an ninh khu vực và tăng chi tiêu quốc phòng. Kể từ khi trở lại Nhà Trắng vào tháng 1/2025, ông Trump đã thúc đẩy các thành viên NATO cam kết nâng chi tiêu quốc phòng lên 5% GDP vào năm 2035 và nhiều lần chỉ trích châu Âu không chia sẻ đầy đủ gánh nặng quân sự.

Đầu năm nay, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth kêu gọi các nước NATO ở châu Âu “nỗ lực hơn nữa”, cho rằng liên minh không thể tiếp tục là “con hổ giấy và con đường một chiều”.

Tháng 2 vừa qua, Mỹ thông báo Vương quốc Anh sẽ tiếp quản Bộ Tư lệnh Lực lượng Liên hợp NATO tại Norfolk; Italy sẽ lãnh đạo bộ chỉ huy tại Naples; còn Đức và Ba Lan sẽ đảm nhận trách nhiệm đối với bộ chỉ huy tại Brunssum, Hà Lan.

Ông Trump cũng bảo vệ thỏa thuận khoáng sản giữa Mỹ và Ukraine, coi đây là cách để Washington thu hồi giá trị từ những hỗ trợ đã dành cho Kyiv.

Trong cuộc phỏng vấn với Real America’s Voice, ông cho biết theo thỏa thuận này, Mỹ có thể khai thác “gần như bất cứ thứ gì chúng tôi muốn” từ nguồn tài nguyên khoáng sản của Ukraine và cho rằng lợi nhuận thu được cuối cùng có thể vượt tổng giá trị viện trợ mà Mỹ đã cung cấp kể từ năm 2022.

Ông chỉ trích cựu Tổng thống Joe Biden vì đã cung cấp khoảng 300 tỷ USD hỗ trợ quân sự mà không bảo đảm cơ chế hoàn trả, đồng thời cho biết dưới chính quyền của ông, các nước châu Âu hiện đang gánh phần chi phí lớn hơn.

Ông Trump đề cập đến thỏa thuận được ký tại Washington vào tháng 4/2025, theo đó thành lập Quỹ Đầu tư Tái thiết Mỹ–Ukraine.

Thỏa thuận này trao cho Washington quyền tiếp cận ưu tiên đối với các dự án khai thác khoáng sản, dầu khí mới của Ukraine, đặc biệt là lithium, titan, than chì và uranium. Ukraine vẫn giữ quyền sở hữu chính thức đối với các tài nguyên của mình và được hưởng 50% lợi nhuận từ các dự án khai thác mới.

Mặc dù thỏa thuận đã có hiệu lực pháp lý và hơn một chục dự án đang được xem xét, việc triển khai vẫn gặp nhiều trở ngại do rủi ro chiến sự, tham nhũng, thiếu dữ liệu địa chất, nguy cơ mất điện và những hạn chế khác về cơ sở hạ tầng.

Trong khi đó, ông Trump cũng bày tỏ nghi ngờ về việc liệu Washington có cho phép Ukraine sản xuất tên lửa đánh chặn Patriot hay không.

Trong cuộc phỏng vấn với Financial Times, ông cho biết mình “chưa chắc chắn” liệu Kyiv có được cấp giấy phép sản xuất hay không và nhấn mạnh rằng Mỹ phải “hết sức thận trọng” trong việc cấp phép vì Patriot là “một loại vũ khí rất đặc biệt”. Ông cũng nói Washington thông thường không cấp phép đối với loại trang bị này.

Phát biểu của ông được đưa ra chỉ vài ngày sau cuộc gặp tại Nhà Trắng với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy, trong đó hai nhà lãnh đạo đã thảo luận về cuộc chiến và hệ thống Patriot.

Trong một bài đăng trên X, ông Zelenskyy cho biết hai bên đã trao đổi về “giấy phép sản xuất tên lửa đánh chặn Patriot và một số ý tưởng khác có thể giúp ích”, cũng như các nỗ lực ngoại giao và nhu cầu thúc đẩy lại tiến trình đàm phán.

Tên lửa Patriot vẫn là một thành phần then chốt trong hệ thống phòng không của Ukraine. Tên lửa này được sản xuất bởi các tập đoàn quốc phòng lớn của Mỹ. Theo nguồn tin được dẫn trong bài báo, Boeing cung cấp những bộ phận quan trọng của đầu đạn tên lửa đánh chặn PAC-3 và không muốn chuyển giao công nghệ nhạy cảm liên quan đến đầu dò của đầu đạn.

Nỗ lực của Ukraine nhằm có thêm ít nhất 300 tên lửa trước mùa đông cũng gặp khó khăn do tình trạng khan hiếm nguồn cung trên toàn cầu, khi Washington đã sử dụng số lượng lớn tên lửa đánh chặn trong cuộc xung đột với Iran.

Mặc dù ông Trump bác bỏ các thông tin cho rằng quân đội Mỹ đang thiếu đạn dược và khẳng định nước này có “nhiều tên lửa hơn rất nhiều” so với nhu cầu, truyền thông Mỹ cho rằng những lo ngại về việc kho dự trữ Patriot và THAAD suy giảm đã ảnh hưởng đến quy mô và thời điểm các chiến dịch quân sự của Mỹ nhằm vào Iran.

Những phát biểu mới nhất của ông Trump dường như trái ngược với tuyên bố trước đó tại hội nghị thượng đỉnh NATO ở Thổ Nhĩ Kỳ, khi ông nói Washington sẽ trao cho Ukraine quyền sản xuất tên lửa đánh chặn Patriot và hướng dẫn Kyiv cách thực hiện.

Khi đó, ông cho rằng Ukraine có thể tự sản xuất tên lửa thay vì phàn nàn rằng Mỹ không cung cấp đủ số lượng.

Ông Trump nói với Financial Times rằng ưu tiên của ông là chấm dứt cuộc chiến giữa Ukraine và Nga thay vì mở rộng việc cung cấp vũ khí.

“Tôi không tìm kiếm tên lửa. Chúng tôi đang tìm kiếm hòa bình”, ông nói, đồng thời cho biết các đặc phái viên Jared Kushner và Steve Witkoff sẽ tới thăm Ukraine trong vài ngày tới.

Cuộc tranh luận về tên lửa Patriot diễn ra trong bối cảnh Ukraine tiếp tục gia tăng sức ép lên Moskva trên nhiều mặt trận.

Theo các quan chức được bài báo dẫn lời, lực lượng Ukraine đã tấn công hai trong số những nhà máy lọc dầu lớn nhất của Nga trong các cuộc không kích qua đêm hôm thứ Tư.

Đầu tháng này, ông Zelenskyy cảnh báo rằng Nga đã hỗ trợ Iran bằng cách cung cấp hình ảnh vệ tinh về các căn cứ quân sự của Mỹ tại vùng Vịnh, đồng thời cho biết có “mối tương quan rõ ràng” giữa các hình ảnh này và các cuộc tấn công sau đó của Iran.

Sau đó, ông Trump giảm nhẹ tầm quan trọng của bất kỳ sự hỗ trợ nào từ Nga, cho rằng nếu điều đó thực sự xảy ra thì cũng “không có tác động đáng kể”.

Ông Zelenskyy cũng xác nhận trong tháng này rằng lực lượng Ukraine đã tấn công một con tàu trên biển Caspi mà ông cho là đang hỗ trợ Tehran.

Đáp lại, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi viết trên X rằng ông Zelenskyy đã tấn công một tàu thương mại của Iran khiến một thủy thủ thiệt mạng, đồng thời cảnh báo vụ việc này “không thể không bị đáp trả”.

Moskva nhiều lần lên án việc phương Tây tiếp tục cung cấp vũ khí cho Ukraine, cho rằng điều này chỉ kéo dài cuộc xung đột mà không làm thay đổi kết cục cuối cùng. Các quan chức Nga cũng cảnh báo rằng việc chuyển giao các công nghệ quân sự ngày càng hiện đại cho Kyiv sẽ khiến các nước NATO trở thành bên tham chiến trực tiếp trong cuộc chiến.