Trung Quốc mở rộng quyền hạn cấm xuất cảnh bằng loạt quy định mới

Trung Quốc sẽ áp dụng các quy định mới về xuất nhập cảnh từ giữa tháng 9, mở rộng cơ sở pháp lý để hạn chế công dân xuất cảnh, hợp thức hóa việc áp dụng lệnh cấm xuất cảnh không cần thông báo và siết chặt các biện pháp liên quan đến an ninh quốc gia.

Bắc Kinh sẽ triển khai các quy định mới về xuất nhập cảnh từ ngày 15/9, qua đó mở rộng đáng kể quyền hạn của chính quyền trong việc hạn chế công dân Trung Quốc rời khỏi đất nước, đồng thời áp dụng các hình phạt nghiêm khắc hơn đối với người nước ngoài nộp thông tin sai lệch, vi phạm quy định về biên giới hoặc nằm trong các danh sách hạn chế của Trung Quốc khi xin nhập cảnh.

Được Quốc vụ viện Trung Quốc công bố hôm thứ Sáu (31/7), bộ quy định hành chính gồm 19 điều này bổ sung cho Luật Quản lý Xuất nhập cảnh năm 2012, có hiệu lực từ tháng 7/2013. Các quy định mới không thay thế luật hiện hành mà mở rộng các biện pháp hạn chế đi lại, qua đó siết chặt hơn nữa sự kiểm soát của Bắc Kinh đối với quyền tự do đi lại của công dân Trung Quốc.

Mở rộng các hạn chế đối với công dân Trung Quốc

Theo luật hiện hành, chính quyền đã có thể ngăn một số cá nhân xuất cảnh, bao gồm nghi phạm hình sự, bị cáo trong các vụ án đang được xét xử và những người bị cho là gây nguy hại đến an ninh quốc gia hoặc có thể gây tổn thất nghiêm trọng cho quốc gia nếu rời khỏi Trung Quốc.

Quy định mới còn mở rộng hơn nữa. Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là cho phép Bộ Thương mại Trung Quốc, cơ quan không phụ trách kiểm soát biên giới, cấm công dân xuất cảnh nếu họ vi phạm các quy định về kiểm soát xuất khẩu hoặc chuyển giao công nghệ theo cách có thể gây nguy hại đến an ninh công nghiệp hoặc công nghệ của Trung Quốc.

Ngay cả trước khi các quy định mới được ban hành, ông Tiêu Hồng (Xiao Hong), Giám đốc điều hành công ty khởi nghiệp AI Manus, và ông Kỷ Nhất Siêu (Ji Yichao), Giám đốc khoa học của công ty, đã bị cơ quan chức năng Trung Quốc triệu tập tới Bắc Kinh vào tháng 3 để làm việc và sau đó được thông báo rằng họ không được rời khỏi Trung Quốc. Manus có trụ sở tại Singapore và đang đàm phán để Meta mua lại công ty này. Thương vụ trị giá khoảng 2 tỷ USD sau đó đã bị hủy bỏ sau khi Bắc Kinh can thiệp.

Theo các quy định mới, chính quyền cũng có thể “khuyên can” công dân không xuất cảnh chỉ bằng cách viện dẫn các rủi ro tại điểm đến. Tuy nhiên, quy định không nêu rõ việc “khuyên can” này bao gồm những biện pháp nào hoặc điều gì sẽ xảy ra nếu người dân vẫn kiên quyết xuất cảnh.

Ngoài ra, công dân Trung Quốc trở về nước sau khi bị cáo buộc tham gia các hoạt động ở nước ngoài mà chính quyền cho là “hoạt động phạm tội” gây “tổn hại đến an ninh hoặc lợi ích quốc gia” có thể bị cấm xuất cảnh từ sáu tháng đến ba năm theo quyết định của chính quyền cấp tỉnh nơi họ cư trú.

Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) coi những người bất đồng chính kiến ở nước ngoài và các hoạt động của họ là mối đe dọa đối với an ninh quốc gia. Chẳng hạn, một du học sinh Trung Quốc tham gia biểu tình ở nước ngoài, một nhà sáng tạo nội dung phỏng vấn nhân vật nhạy cảm về chính trị hoặc một thành viên cộng đồng người Hoa ở hải ngoại tham gia tổ chức mà chính quyền Trung Quốc không ưa thích đều có thể bị xem là thuộc diện “hoạt động bất hợp pháp ở nước ngoài”.

Thông tin về các phát ngôn và hoạt động của họ ở nước ngoài có thể được các cơ quan đại diện ngoại giao Trung Quốc thu thập, chuyển cho chính quyền địa phương trong nước để xử lý hành chính hoặc hình sự; các quyết định này sau đó được thực thi thông qua hệ thống kiểm soát biên giới trên toàn quốc.

Một điều khoản đặc biệt đáng chú ý cho phép chính quyền không thông báo về việc áp dụng lệnh cấm xuất cảnh cũng như lý do, căn cứ pháp lý và các biện pháp khiếu nại liên quan trong các vụ việc liên quan đến an ninh quốc gia hoặc điều tra hình sự. Vì vậy, một số người chỉ biết mình bị cấm xuất cảnh khi đến sân bay.

Mặc dù những biện pháp này đã được áp dụng trong nhiều năm, các quy định mới lần đầu tiên đưa chúng vào văn bản pháp luật.

Năm 2016, ông Vương Trị Văn (Wang Zhiwen), một cư dân Bắc Kinh và là học viên Pháp Luân Công, đã bị chặn tại cửa khẩu khi chuẩn bị nhập cảnh vào Hồng Kông.

Pháp Luân Công, còn được gọi là Pháp Luân Đại Pháp, là một môn tu luyện tinh thần dựa trên các nguyên lý Chân, Thiện, Nhẫn. Năm 1999, do lo sợ sự phổ biến của Pháp Luân Công đe dọa quyền lực của chế độ, ĐCSTQ đã phát động chiến dịch đàn áp nhằm xóa sổ môn tu luyện này. Kể từ đó, nhiều người đã bị bắt giữ phi pháp, cưỡng bức lao động, tra tấn và bức tử.

Ông Vương có hộ chiếu Trung Quốc còn hiệu lực và thị thực Mỹ khi bị nhà chức trách chặn lại. Tuy nhiên, các nhân viên đã tịch thu hộ chiếu của ông và cắt một góc của cuốn hộ chiếu, khiến nó mất hiệu lực.

Theo các quy định mới, cơ quan quản lý xuất nhập cảnh và thị thực cũng có thể yêu cầu người làm thủ tục cung cấp tài liệu, hồ sơ và dữ liệu điện tử để xác minh danh tính hoặc mục đích xin cấp thị thực. Tuy nhiên, quy định không nêu rõ phạm vi thông tin có thể được yêu cầu cũng như các biện pháp bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Siết chặt các biện pháp đối với người nước ngoài

Theo quy định mới, người nước ngoài nộp tài liệu giả hoặc khai báo gian dối khi xin thị thực Trung Quốc hoặc làm thủ tục nhập cảnh có thể bị cấm nhập cảnh từ một đến năm năm.

Những người từng bị kết án vì vi phạm quy định kiểm soát biên giới hoặc bị xử phạt hành chính vì gian lận để có được giấy tờ xuất nhập cảnh hoặc xuất nhập cảnh trái phép cũng có thể bị cấm nhập cảnh từ một đến năm năm sau khi chấp hành xong hình phạt.

Người nước ngoài có tên trong danh sách đối phó, danh sách thực thể không đáng tin cậy hoặc danh sách thực thể có hành vi ác ý của Trung Quốc cũng có thể bị từ chối cấp thị thực hoặc từ chối nhập cảnh.

Tăng cường giám sát các đơn vị môi giới xuất nhập cảnh

Tất cả tổ chức và cá nhân cung cấp dịch vụ môi giới xuất nhập cảnh, như tư vấn chính sách, làm hồ sơ và xử lý thủ tục, sẽ phải đăng ký với cơ quan quản lý xuất nhập cảnh địa phương. Các đơn vị mới thành lập phải đăng ký trong vòng 15 ngày kể từ khi hoạt động, trong khi các đơn vị hiện có phải hoàn tất đăng ký trong vòng 90 ngày kể từ khi quy định có hiệu lực.

Các đơn vị môi giới cũng bị cấm hỗ trợ cán bộ nhà nước, quân nhân và một số đối tượng khác xin quốc tịch nước ngoài, thường trú ở nước ngoài hoặc các giấy tờ nhập cư khác trái quy định. Họ có trách nhiệm báo cáo các trường hợp này cho cơ quan giám sát và các cơ quan liên quan.

Các công ty và tổ chức nước ngoài cũng bị cấm cung cấp các dịch vụ này tại Trung Quốc.

Dấy lên lo ngại về quyền tự do đi lại

Các quy định mới đã làm dấy lên làn sóng lo ngại và phản đối trên các nền tảng mạng xã hội ở nước ngoài.

Nhà bình luận độc lập về Trung Quốc David Tsai (Thái Thận Khôn) viết trên X rằng các quy định mới cho thấy “cánh cửa của Trung Quốc với thế giới bên ngoài đang dần khép lại”.

Nhà văn và nhà bình luận xã hội nổi tiếng Trung Quốc Lý Thừa Bằng (Li Chengpeng) cũng viết trên X rằng Bắc Kinh hiện đang tìm cách giữ cả người dân lẫn dòng tiền ở lại trong nước bằng cách hạn chế dòng vốn và công nghệ chảy ra nước ngoài, “và giờ đây họ còn siết chặt cả việc di chuyển của con người. Những ai không thể ra đi thì về cơ bản sẽ không thể ra đi nữa. Dù là tiền hay con người, tất cả đều bị mắc kẹt trong nước.”

Minh Hoàng biên dịch