Mỹ tố Trung Quốc thử hạt nhân bí mật, kêu gọi mở đàm phán

Tại Hội nghị Giải trừ quân bị toàn cầu ở Geneva hôm thứ Sáu (6/2), Mỹ cáo buộc Trung Quốc đã tiến hành một vụ thử hạt nhân bí mật vào năm 2020, đồng thời kêu gọi Mỹ, Trung Quốc và Nga cùng xây dựng một hiệp ước kiểm soát vũ khí hạt nhân mới với phạm vi rộng hơn.

Chỉ một ngày trước đó, vào thứ Năm (5/2), hiệp ước hạn chế triển khai tên lửa và đầu đạn hạt nhân giữa Mỹ và Nga đã chính thức hết hiệu lực, khiến hệ thống kiểm soát vũ khí hạt nhân toàn cầu rơi vào thời khắc then chốt. Những cáo buộc mới của Washington làm nổi bật sự căng thẳng gia tăng trở lại trong quan hệ Mỹ–Trung.

Tại hội nghị, Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ phụ trách kiểm soát vũ khí và an ninh quốc tế Thomas DiNanno cho biết, chính phủ Mỹ nắm được thông tin rằng quân đội Trung Quốc đã tiến hành một vụ thử hạt nhân tạo ra đương lượng nổ vào ngày 22/6/2020. Theo ông, phía Trung Quốc nhận thức rõ hành động này vi phạm các cam kết cấm thử hạt nhân, nên đã sử dụng biện pháp gọi là “tách rời” (decoupling) nhằm làm suy giảm hiệu quả giám sát địa chấn, qua đó che giấu vụ thử trước cộng đồng quốc tế.

Đáp lại, Đại sứ Trung Quốc về các vấn đề giải trừ quân bị, ông Thẩm Kiện, không trực tiếp phản bác cáo buộc của ông DiNanno, mà chỉ trích Mỹ liên tục phóng đại cái gọi là “mối đe dọa hạt nhân từ Trung Quốc”.

Các nhà ngoại giao tham dự hội nghị cho biết, những cáo buộc của Mỹ về vụ thử hạt nhân bí mật này trước đây chưa từng được công bố, vì vậy gây lo ngại sâu sắc.

Mỹ đối mặt với các mối đe dọa từ nhiều cường quốc hạt nhân

Hiệp ước Cắt giảm Vũ khí Chiến lược Mới (New START) ký năm 2010 đã hết hiệu lực vào thứ Năm. Tổng thống Mỹ Donald Trump bày tỏ mong muốn đạt được một hiệp ước mới, trong đó tính đến bối cảnh Trung Quốc đang nhanh chóng mở rộng kho vũ khí hạt nhân.

Ông DiNanno nhấn mạnh tại hội nghị rằng, Mỹ hiện phải đối mặt với các mối đe dọa từ nhiều cường quốc hạt nhân, do đó việc chỉ ký các hiệp ước song phương với một quốc gia hạt nhân duy nhất trong tương lai là không còn khả thi. Theo dự báo của Mỹ, đến năm 2030, Trung Quốc có thể sở hữu hơn 1.000 đầu đạn hạt nhân.

Về phần mình, ông Thẩm Kiện cho biết Trung Quốc hiện chưa có kế hoạch tham gia các cuộc đàm phán Mỹ–Nga. Ông cũng lập luận rằng số lượng đầu đạn hạt nhân của Trung Quốc hiện chỉ chiếm một phần rất nhỏ so với Mỹ và Nga, ước tính khoảng 600 đầu đạn, trong khi Mỹ và Nga mỗi nước đều sở hữu khoảng 4.000 đầu đạn.

Tại hội nghị ở Geneva, Anh bày tỏ lo ngại trước việc Bắc Kinh mở rộng năng lực hạt nhân và cho rằng đã đến lúc mở ra một kỷ nguyên mới về kiểm soát vũ khí hạt nhân, trong đó Trung Quốc, Nga và Mỹ đều phải ngồi vào bàn đàm phán. Pháp cũng nhấn mạnh rằng, trong bối cảnh các chuẩn mực hạt nhân đang bị suy yếu chưa từng có, việc các cường quốc hạt nhân đạt được một thỏa thuận chung là vô cùng quan trọng.

Năm 2010, Tổng thống Mỹ Barack Obama và Tổng thống Nga Dmitry Medvedev đã ký kết Hiệp ước New START, nhằm hạn chế việc triển khai các hệ thống vũ khí hạt nhân chiến lược và đặt ra giới hạn đối với số lượng đầu đạn hạt nhân có thể kích hoạt. Hiệp ước này dựa trên cơ chế kiểm tra lẫn nhau và trao đổi dữ liệu, và là thỏa thuận kiểm soát vũ khí duy nhất còn tồn tại giữa Mỹ và Nga. Theo quy định, New START sẽ hết hạn vào ngày 5/2/2026.

Trong khi đó, Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov tuyên bố hôm thứ Sáu (6/2) rằng, sau khi New START hết hiệu lực, Nga mong muốn sớm nối lại đàm phán với Mỹ, đồng thời sẵn sàng ứng phó với mọi kịch bản có thể xảy ra.

Trung Quốc đẩy mạnh phát triển vũ khí hạt nhân, ngoại trưởng Mỹ Rubio: Mọi thỏa thuận đều phải bao gồm Trung Quốc

Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm thứ Năm (5/2) đã đăng tải trên mạng xã hội Truth Social rằng, Mỹ không nên gia hạn Hiệp ước Cắt giảm Vũ khí Chiến lược Mới (New START) với Nga – một hiệp ước mà ông mô tả là “đã thất bại trong đàm phán” – mà thay vào đó nên bắt tay xây dựng một hiệp ước hạt nhân mới.

Ông Trump viết rằng hiệp ước này là “một thỏa thuận tồi tệ mà Mỹ đã ký trong quá khứ, và ngoài hàng loạt vấn đề khác, bản thân hiệp ước còn bị vi phạm nghiêm trọng”.

“Thay vì kỳ vọng gia hạn New START, chúng ta nên để các chuyên gia hạt nhân của mình bắt tay xây dựng một hiệp ước mới, được cải thiện và hiện đại hóa, đủ khả năng tồn tại lâu dài”, Tổng thống viết.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio hôm thứ Tư (4/2) cho biết, bất kỳ thỏa thuận kiểm soát vũ khí mới nào cũng phải bao gồm Trung Quốc. “Tổng thống trước đây đã nói rất rõ rằng, để đạt được kiểm soát vũ khí thực chất trong thế kỷ 21, không một thỏa thuận nào có thể thiếu Trung Quốc, bởi quy mô kho vũ khí hạt nhân của Trung Quốc (ĐCSTQ) là rất lớn và đang tăng trưởng nhanh chóng,” ông Rubio nhấn mạnh.

Nhà Trắng hôm thứ Năm (5/2) cho biết trong một tuyên bố rằng: “Tổng thống (Trump) sẽ quyết định hướng đi tương lai của kiểm soát vũ khí hạt nhân và sẽ làm rõ điều này theo lộ trình thời gian của riêng mình”.

Các cuộc đàm phán về kiểm soát vũ khí hạt nhân vốn cực kỳ phức tạp, và kể từ khi Hiệp ước New START được ký kết năm 2010, bối cảnh toàn cầu đã thay đổi sâu sắc. Hiện nay, Nga đang phát triển hàng loạt hệ thống ‘mới’, bao gồm tên lửa hành trình Burevestnik và ngư lôi hạt nhân dưới nước Poseidon. Những loại vũ khí hạt nhân chiến thuật như hệ thống Poseidon hiện không nằm trong phạm vi điều chỉnh của New START.