Mỹ và Iran bất đồng về thanh tra hạt nhân và việc sử dụng nguồn tiền được giải tỏa

Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm thứ Ba (23/6) cho biết giới cầm quyền Iran đã “hoàn toàn đồng ý chấp nhận các cuộc thanh tra hạt nhân ở cấp độ cao nhất, không giới hạn thời gian”, và gọi đây là một “nhượng bộ rất lớn”. Tuy nhiên, phía Iran sau đó bác bỏ tuyên bố này, hai bên tiếp tục bất đồng về vấn đề thanh tra hạt nhân và sử dụng nguồn tiền được nới lỏng trừng phạt.

Trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump viết: “Mặc cho họ phản đối và tung ra những phát biểu sai sự thật, cùng với chiến dịch tuyên truyền dồn dập của đám báo chí ‘tin giả’ – những kẻ đang làm mọi cách để biến thắng lợi của nước Mỹ thành thứ nhỏ bé, tầm thường – Iran đã hoàn toàn, triệt để đồng ý chấp nhận các cuộc thanh tra hạt nhân ở cấp độ cao nhất trong một tương lai rất xa (vô thời hạn!!!).”

Ông nhấn mạnh: “Điều này sẽ bảo đảm ‘sự trung thực về hạt nhân’. Nếu họ không đồng ý điểm này thì sẽ không có thêm bất kỳ cuộc đàm phán nào!”

Tuy vậy, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei ngày thứ Ba (23/6) nói rằng các quan chức Iran chưa hề có cuộc gặp nào ở Thụy Sĩ với Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) Rafael Grossi, và hoàn toàn không có kế hoạch cho phép cơ quan này kiểm tra các cơ sở hạt nhân đã bị tấn công, hư hại. Phía Iran nói việc hợp tác với cơ quan giám sát hạt nhân của Liên Hợp Quốc sẽ tiếp tục “theo những thủ tục hiện hành”.

Lộ trình 60 ngày hướng tới thỏa thuận lâu dài

Theo Reuters, các nước trung gian Pakistan và Qatar cho biết phái đoàn cấp cao Mỹ và Iran đã kết thúc vòng đàm phán đầu tiên tại thị trấn nghỉ dưỡng trên núi Buergenstock, Thụy Sĩ, vào thứ Hai (22/6). Hai bên đã thống nhất một lộ trình nhằm đạt được thỏa thuận hòa bình vĩnh viễn trong vòng 60 ngày, trên cơ sở bản thỏa thuận tạm thời ký tuần trước.

Trong khuôn khổ thỏa thuận tạm thời, Mỹ và Iran đã đồng ý một cơ chế nhằm chấm dứt giao tranh giữa Israel – đồng minh của Mỹ – và lực lượng Hezbollah được Iran hậu thuẫn tại Lebanon. Ngoài ra, hai bên còn thiết lập một đường dây liên lạc để bảo đảm an toàn cho tàu thương mại qua lại eo biển Hormuz – tuyến đường huyết mạch của nguồn cung dầu toàn cầu, vốn đã bị Iran phong tỏa và quấy nhiễu hơn ba tháng qua trong thời gian xảy ra xung đột, rồi sau đó lại bị hải quân Mỹ phong tỏa để đáp trả.

Sau khi đàm phán có tiến triển, ông Trump hôm thứ Ba xác nhận quân đội Mỹ sẽ tạm ngừng phong tỏa đường biển. Ông viết: “Dựa trên điều này cũng như các nhượng bộ quan trọng khác của Iran, tôi đã đồng ý để eo biển Hormuz mở cửa, không tiếp tục phong tỏa trên biển. Tuy nhiên, toàn bộ tàu chiến của chúng ta vẫn sẽ duy trì vị trí, sẵn sàng tái áp đặt phong tỏa nếu cần, nhưng ở thời điểm hiện tại khả năng đó là rất thấp.”

Lưu lượng tàu qua Hormuz phục hồi, giá dầu hạ nhiệt

Cùng với tiến triển đàm phán, giá dầu toàn cầu tiếp tục giảm, và lưu lượng tàu chở dầu qua eo biển Hormuz từ ngày thứ Hai đã tăng rõ rệt.

Công ty dữ liệu và theo dõi hàng hải Kpler cho biết với Fox Business rằng ngày thứ Hai có 39 tàu đi qua eo biển Hormuz, đây là một trong những ngày có lưu lượng tàu qua lại cao nhất kể từ khi chiến dịch không kích “Cơn thịnh nộ sử thi” của Mỹ nhằm vào Iran hôm 28/2. Kpler bổ sung rằng trong ngày đầu tiên của chiến dịch đã có 78 tàu vượt eo biển Hormuz, còn hôm thứ Bảy (20/6) có 41 tàu qua lại; song con số thực tế có thể cao hơn do một số tàu tắt thiết bị phát tín hiệu AIS khi hành trình để tránh bị phát hiện.

Nguồn tiền được giải tỏa có bị giới hạn cho việc mua nông sản Mỹ?

Tổng thống Trump hôm thứ Ba tuyên bố các cuộc đàm phán Mỹ–Iran đang “tiến triển rất tốt!”. Về vấn đề được chú ý nhiều là nới lỏng trừng phạt tài chính đối với Iran và cách sử dụng nguồn tiền được giải tỏa, ông Trump nhấn mạnh Bộ Tài chính Mỹ sẽ giám sát rất chặt.

Ông nói số tiền được gỡ bỏ trừng phạt và các miễn trừ liên quan sẽ được chuyển vào “tài khoản ký quỹ do Mỹ kiểm soát”, và mục đích sử dụng sẽ bị giới hạn nghiêm ngặt, chỉ dành cho mua thực phẩm và thuốc men. Ông Trump nhấn mạnh Iran “phải mua từ Mỹ, bao gồm ngô, lúa mì, đậu nành từ những người nông dân tuyệt vời của chúng ta.”

Ông bổ sung: “Đây đều là những thứ Iran rất cần. Đây là một cuộc khủng hoảng nhân đạo, tôi cho rằng cần phải đưa ra trợ giúp – ngay bây giờ, trước khi mọi chuyện trở nên quá muộn.”

Tuy nhiên, phía Iran đã bác bỏ cách mô tả này. Thống đốc Ngân hàng Trung ương Iran Abdolnaser Hemmati nói với hãng Tasnim rằng Iran không có bất kỳ nghĩa vụ nào phải “chỉ được mua những nông sản nhất định từ Mỹ”, và khẳng định phần tiền được giải tỏa có thể được sử dụng để mua các loại hàng hóa khác không thuộc diện bị trừng phạt.