Nhà Trắng công bố nội dung Biên bản ghi nhớ Mỹ – Iran

Ngày 17/6, Nhà Trắng đã công bố tóm tắt nội dung “Biên bản ghi nhớ Mỹ – Iran” (MOU) gồm 14 điều.

Một quan chức cấp cao của Mỹ đã đọc tóm tắt bản ghi nhớ giữa Mỹ và Cộng hòa Hồi giáo Iran tại Islamabad trong một cuộc họp qua điện đàm. Văn bản này trình bày các điều khoản liên quan đến việc mở lại eo biển Hormuz, nới lỏng một phần các hạn chế tài chính đối với Iran, cũng như những kỳ vọng được đặt ra đối với chương trình hạt nhân của Iran trong các cuộc đàm phán kỹ thuật sắp tới.

Vị quan chức cấp cao của Mỹ cho biết: “Về cơ bản, đây là một thỏa thuận cho phép chúng tôi ngay lập tức mở lại eo biển Hormuz, thúc đẩy Iran tiêu hủy bụi hạt nhân, đồng thời trao cho chúng tôi một cơ chế điều chỉnh: nếu Iran thể hiện thiện chí và tuân thủ cam kết, chúng tôi sẽ thực hiện các biện pháp giảm nhẹ về kinh tế và nới lỏng trừng phạt tương ứng, giúp họ trở thành một quốc gia thịnh vượng hơn.”

Biên bản ghi nhớ này sẽ được ký chính thức vào ngày 19/6, sau đó hai bên sẽ khởi động giai đoạn đàm phán kéo dài 60 ngày nhằm hoàn tất các điều khoản cuối cùng của thỏa thuận.

Trước đó, CNN, Bloomberg và một số đài truyền hình địa phương tại các quốc gia Ả Rập đã đăng tải một bản dự thảo thỏa thuận. Văn bản chính thức do phía Mỹ công bố có nội dung tương tự, nhưng cách diễn đạt ở một số điểm có khác biệt.

Thỏa thuận được xây dựng theo khuôn khổ thực hiện từng giai đoạn, bao gồm việc ngừng bắn trong ngắn hạn, khôi phục hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz và cấp miễn trừ cho xuất khẩu dầu mỏ của Iran; đồng thời bao gồm kế hoạch giải phóng nguồn vốn bị phong tỏa và tái thiết kinh tế trong trung hạn; cũng như các cuộc đàm phán cuối cùng trong tương lai về việc dỡ bỏ hoàn toàn các lệnh trừng phạt và giải quyết vấn đề hạt nhân.

Các cam kết chính trị và an ninh cốt lõi

1. Ngừng chiến toàn diện và chấm dứt đối đầu

Theo phiên bản do Nhà Trắng công bố, văn bản nêu rõ việc “bảo đảm chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Lebanon”, đồng thời cách diễn đạt đã được cụ thể hóa từ “chấm dứt các hoạt động thù địch” thành “không tiến hành bất kỳ cuộc chiến tranh hoặc hành động quân sự nào”.

Trong phiên bản được lan truyền trước đó, Mỹ, Iran và các bên liên quan cam kết ngay lập tức và vĩnh viễn chấm dứt mọi hoạt động chiến sự (bao gồm cả mặt trận Lebanon), đồng thời cam kết không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực.

2. Công nhận chủ quyền của nhau và không can thiệp công việc nội bộ

Hai bên cam kết tôn trọng toàn vẹn lãnh thổ và nền độc lập chính trị của nhau.

3. Hoàn tất thỏa thuận cuối cùng trong vòng 60 ngày

Thiết lập thời hạn đàm phán 60 ngày (có thể gia hạn) nhằm xây dựng khuôn khổ cho thỏa thuận chính thức cuối cùng.

Các thỏa thuận quân sự và hàng hải

4. Mỹ dỡ bỏ phong tỏa hàng hải và công bố lộ trình rút quân

• • Ngay lập tức bắt đầu dỡ bỏ phong tỏa hàng hải đối với Iran.
  • Mỹ sẽ hoàn tất việc dỡ bỏ phong tỏa hàng hải trong vòng 30 ngày.
  • Hoạt động vận tải biển sẽ được khôi phục về mức trước chiến tranh trong vòng 30 ngày.
  • Trong vòng 30 ngày sau khi thỏa thuận cuối cùng được ký kết, Mỹ sẽ rút lực lượng quân sự khỏi các vùng biển lân cận Iran.

5. Iran khôi phục hoạt động hàng hải và rà phá thủy lôi

Đây là nội dung có sự khác biệt lớn nhất giữa bản công bố chính thức và các phiên bản được lan truyền trước đó.

• • Cho phép tàu thương mại đi lại tự do trong 60 ngày.
  • Iran cần tham vấn với Oman và các quốc gia vùng Vịnh về việc quản lý eo biển Hormuz.

Trong phiên bản trước đó, nội dung chỉ đề cập đến việc Iran chịu trách nhiệm khôi phục lưu thông hai chiều trên tuyến hàng hải giữa Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman, đưa hoạt động vận tải biển trở lại mức trước chiến tranh trong vòng 30 ngày, đồng thời loại bỏ các trở ngại kỹ thuật và rà phá thủy lôi.

Các thỏa thuận về kinh tế và trừng phạt

6. Kế hoạch tái thiết và phát triển trị giá 300 tỷ USD

Phía Mỹ sẽ phối hợp với các đối tác trong khu vực để thúc đẩy quá trình tái thiết kinh tế Iran, với quy mô nguồn vốn tối thiểu 300 tỷ USD.

Là một phần của thỏa thuận cuối cùng, cơ chế triển khai kế hoạch này sẽ được xây dựng hoàn tất trong vòng 60 ngày.

7. Dỡ bỏ toàn diện các lệnh trừng phạt (bao gồm trừng phạt của Liên Hợp Quốc và Mỹ)

Bao gồm:

• • Các biện pháp trừng phạt của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.
  • Các nghị quyết liên quan của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA).
  • Các biện pháp trừng phạt sơ cấp và thứ cấp của Mỹ.

8. Miễn trừ tạm thời đối với xuất khẩu dầu mỏ và hoạt động tài chính

Trước khi các lệnh trừng phạt được dỡ bỏ hoàn toàn:

• • Cho phép Iran xuất khẩu dầu mỏ và các sản phẩm hóa dầu.
  • Mở lại các dịch vụ hỗ trợ liên quan như ngân hàng, bảo hiểm và vận tải.

9. Giải phóng tài sản của Iran ở nước ngoài đang bị phong tỏa

Trong phiên bản trước đó, các nguồn vốn sẽ được giải ngân từng bước theo tiến trình đàm phán, đồng thời cho phép Ngân hàng Trung ương Iran toàn quyền sử dụng các khoản tiền này.

Tuy nhiên, trong phiên bản cuối cùng được công bố, việc giải phóng tài sản sẽ được thực hiện ngay khi Biên bản ghi nhớ bắt đầu có hiệu lực, nhưng quy trình cụ thể sẽ do hai bên tiếp tục thương lượng.

Vấn đề hạt nhân và các thỏa thuận chuyển tiếp

10. Iran tái khẳng định sẽ không bao giờ phát triển vũ khí hạt nhân

Trong phiên bản trước đó, vấn đề vật liệu đã làm giàu và các chi tiết liên quan đến chương trình hạt nhân được để lại cho thỏa thuận cuối cùng giải quyết.

Trong văn bản được công bố chính thức, nội dung này được bổ sung thêm các mô tả mang tính kỹ thuật, trong đó nêu rõ số vật liệu hạt nhân đã làm giàu sẽ được pha loãng tại chỗ (down-blending) dưới sự giám sát của IAEA.

Hai bên đều thừa nhận tầm quan trọng của vấn đề hạt nhân và nhất trí dành ưu tiên cho các cuộc đàm phán về nội dung này.

11. Cơ chế chuyển tiếp “đóng băng đối ứng”

Trước khi đạt được thỏa thuận cuối cùng, Hoa Kỳ và Iran đồng ý duy trì nguyên trạng:

• • Iran duy trì chương trình hạt nhân ở mức hiện tại.
  • Mỹ không áp đặt thêm các lệnh trừng phạt mới và không tăng cường hiện diện quân sự.

Cơ chế thực thi và đàm phán

12. Thành lập cơ chế giám sát thực thi

Cơ chế này được thiết lập nhằm bảo đảm việc thực hiện và tuân thủ lâu dài đối với thỏa thuận cuối cùng.

13. Điều kiện khởi động đàm phán theo từng giai đoạn

Chỉ sau khi xác nhận một số điều khoản then chốt đã bắt đầu được thực hiện, bao gồm ngừng bắn, khôi phục hàng hải, miễn trừ trừng phạt và giải phóng tài sản, các cuộc đàm phán về thỏa thuận cuối cùng mới được tiếp tục thúc đẩy.

14. Thỏa thuận cuối cùng sẽ được đưa vào nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc

Cho đến nay, Chính phủ Hoa Kỳ vẫn chưa công bố toàn văn chính thức của biên bản ghi nhớ này.

Theo Fox News, mặc dù thỏa thuận đã được tuyên bố đạt được từ Chủ nhật, nhưng theo yêu cầu của Iran, Hoa Kỳ phải đến thứ Tư mới công bố các nội dung cụ thể ra bên ngoài.

Các quan chức Mỹ giải thích rằng động thái này nhằm phối hợp với công tác tuyên truyền dư luận trong nước và các sắp xếp chính trị của Iran.

Khi được hỏi liệu Israel đã nhận được văn bản thỏa thuận hay chưa, các quan chức Mỹ cho biết Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu không yêu cầu Hoa Kỳ cung cấp bản sao thỏa thuận, nhưng các quan chức Israel đã nhiều lần được nghe báo cáo về tiến trình đàm phán cũng như các nội dung cốt lõi của thỏa thuận.