Tổng thống Trump ban hành sắc lệnh thuế quan mới, siết nguồn cung dầu mỏ cho Cuba

Tổng thống Mỹ Donald Trump vào thứ Năm (29/1) đã ký một sắc lệnh hành pháp, tuyên bố Hoa Kỳ bước vào “tình trạng khẩn cấp quốc gia” nhằm ứng phó với các mối đe dọa an ninh do Cuba gây ra. Theo sắc lệnh này, bất kỳ quốc gia nào trực tiếp hoặc gián tiếp cung cấp dầu mỏ cho Cuba sẽ bị áp thêm thuế quan đối với hàng hóa xuất khẩu sang Mỹ. Sắc lệnh có hiệu lực chính thức vào lúc 00:01 sáng ngày 30/1 theo giờ miền Đông nước Mỹ (EST).

Trong sắc lệnh hành pháp, ông Trump nêu rõ: “Tôi xác định rằng các chính sách, hành vi và biện pháp của Chính phủ Cuba đang tạo ra một mối đe dọa bất thường và đặc biệt đối với an ninh quốc gia và chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ; mối đe dọa này bắt nguồn từ bên ngoài Hoa Kỳ, hoặc có phần lớn nguồn gốc từ bên ngoài Hoa Kỳ.”

Ông nhấn mạnh: “Theo chế độ này, nếu có bất kỳ quốc gia nước ngoài nào trực tiếp hoặc gián tiếp bán hoặc cung cấp dầu mỏ cho Cuba bằng các hình thức khác, Hoa Kỳ có thể áp thêm thuế suất theo giá trị (ad valorem duty) đối với các hàng hóa nhập khẩu có xuất xứ từ quốc gia đó.”

Nhắm vào các thế lực bài Mỹ như Trung Quốc, Nga nhằm ngăn chặn sự cấu kết tình báo và quân sự

Sắc lệnh hành pháp viết rằng, Cuba đã liên minh với nhiều quốc gia có thái độ thù địch với Hoa Kỳ, các tổ chức khủng bố xuyên quốc gia và các thế lực xấu, đồng thời công khai mời gọi “các đối thủ nguy hiểm của Hoa Kỳ” để “triển khai năng lực quân sự và tình báo tiên tiến tại Cuba, đe dọa trực tiếp đến an ninh quốc gia Hoa Kỳ”.

Tổng thống Trump đã nêu đích danh các thế lực bài Mỹ bao gồm chính phủ Nga, Trung Quốc (Đảng Cộng sản Trung Quốc, ĐCSTQ), Iran, cùng các tổ chức như Hamas và Hezbollah.

Sắc lệnh hành pháp chỉ ra rằng, Cuba là nơi đặt cơ sở tình báo tín hiệu lớn nhất của Nga ở nước ngoài nhằm cố gắng đánh cắp các thông tin an ninh quốc gia nhạy cảm của Hoa Kỳ, đồng thời đã thiết lập mối quan hệ hợp tác tình báo và quốc phòng sâu rộng với phía Trung Quốc. Ngoài ra, Cuba còn bị cáo buộc cung cấp nơi ẩn náu cho các tổ chức khủng bố xuyên quốc gia nhằm phá hoại sự ổn định của Tây bán cầu.

Trong sắc lệnh, ông Trump chỉ ra rằng: “Theo đánh giá của tôi, việc thiết lập chế độ thuế quan này… là cần thiết và phù hợp để ứng phó với tình trạng khẩn cấp quốc gia đã được tuyên bố.”

Cơ chế thực thi và phân công bộ ngành

Việc vận hành hệ thống thuế quan này sẽ do nhiều bộ ngành phối hợp thực hiện. Bộ Thương mại Hoa Kỳ chịu trách nhiệm xác định quốc gia nào trực tiếp hoặc gián tiếp cung cấp dầu mỏ (bao gồm dầu thô hoặc các sản phẩm từ dầu mỏ) cho Cuba.

Sau khi xác minh sự việc, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ sẽ tham vấn với các quan chức thuộc Bộ Tài chính, Bộ Thương mại, Bộ An ninh Nội địa và Đại diện Thương mại Hoa Kỳ để quyết định mức thuế quan bổ sung cụ thể.

Cuối cùng, Tổng thống sẽ dựa trên đề xuất của các bộ ngành để quyết định việc áp thuế và mức thuế cụ thể.

Sắc lệnh cũng định nghĩa rõ rằng, “cung cấp gián tiếp” bao gồm trường hợp biết rõ nhưng vẫn chuyển vận các sản phẩm dầu mỏ thông qua bên trung gian hoặc quốc gia thứ ba.

Thực thi chính sách “Nước Mỹ trên hết”, gây áp lực lên các chế độ độc tài

Hành động lần này được xem là một bước leo thang mới trong chính sách của Hoa Kỳ đối với Cuba. Trong “Bản thông tin” (Fact Sheet) được công bố ngay sau đó, Nhà Trắng nhấn mạnh rằng hành động này nhằm “đối đầu trực diện với các chế độ đe dọa an ninh và lợi ích của Hoa Kỳ”, và là một phần trong chính sách “Nước Mỹ trên hết”.

Đồng thời, hành động này cũng tiếp nối lập trường “đứng về phía nhân dân Cuba và truy cứu trách nhiệm của chính quyền nước này” từ nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump.

Trong những tháng gần đây, Tổng thống Hoa Kỳ liên tục tăng cường các đòn tấn công và truy cứu trách nhiệm đối với các chế độ độc tài, bao gồm việc đánh phá cơ sở hạ tầng hạt nhân của Iran, cũng như chiến dịch quân sự nhằm bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro hồi đầu tháng này.

Tuy nhiên, chính sách này vẫn có thể phải đối mặt với những thách thức pháp lý. Hiện tại, Tòa án Tối cao Hoa Kỳ đang xem xét kỹ lưỡng liệu Tổng thống có thể căn cứ vào “Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế” (IEEPA) để thu thuế quan đối với các quốc gia nước ngoài hay không.

Tổng thống Trump cho biết, nếu Cuba hoặc các quốc gia liên quan thực hiện các biện pháp đáng kể để giảm thiểu hoặc loại bỏ các mối đe dọa trong tương lai, hoặc nhất quán với Hoa Kỳ trong các chính sách an ninh, ông có thể sẽ sửa đổi mệnh lệnh này.

Trước đó, ông Trump từng đe dọa Cuba rằng phải “nhanh chóng đạt được một thỏa thuận khi vẫn còn kịp”, nhưng ông không nêu rõ các điều khoản của thỏa thuận cũng như những hậu quả mà Cuba có thể phải đối mặt. Khi đó, Tổng thống Cuba Miguel Díaz-Canel tuyên bố Washington không có quyền ép buộc Cuba chấp nhận bất kỳ thỏa thuận nào. Chiến lược của chính quyền Trump trong việc tịch thu các tàu chở dầu của Venezuela đang bị trừng phạt đã bắt đầu làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng nhiên liệu và điện năng của Cuba. Cuba hiện phải đối mặt với tình trạng cắt điện luân phiên, người dân chật vật sinh sống trong điều kiện thiếu nguồn cung điện ổn định.

Ngoại trưởng Cuba Bruno Rodríguez gần đây nhấn mạnh rằng quốc gia Caribe này “hoàn toàn có quyền nhập khẩu nhiên liệu từ bất kỳ nước xuất khẩu nào sẵn sàng bán”, và “không chịu sự can thiệp hay ràng buộc từ các biện pháp cưỡng chế đơn phương của Mỹ”.

Ngay sau khi ông Trump công bố quyết định này, truyền thông nhà nước Cuba lập tức lên tiếng phản pháo, cảnh báo rằng sắc lệnh sẽ khiến sản xuất điện, sản xuất nông nghiệp, cung cấp nước sinh hoạt và dịch vụ y tế trên hòn đảo vốn đã kiệt quệ vì khủng hoảng kinh tế này rơi vào tê liệt.

Chính phủ Cuba trong bản tuyên bố phát sóng trên chương trình thời sự truyền hình buổi tối cho biết: “Mục đích của việc này là gì? Là một cuộc diệt chủng nhắm vào nhân dân Cuba. Chính phủ Mỹ sẽ bóp nghẹt mọi phương diện trong đời sống của người dân Cuba.”

Theo một báo cáo trên tờ Financial Times hôm thứ Năm (29/1), công ty dữ liệu hàng hóa toàn cầu Kpler cho biết trữ lượng dầu hiện tại của Cuba chỉ đủ dùng trong 15 đến 20 ngày, dựa trên nhu cầu hiện tại và sản lượng trong nước, sau khi Mexico, nhà cung cấp dầu duy nhất của Cuba, hủy bỏ nguồn cung dầu và Hoa Kỳ áp đặt lệnh phong tỏa nguồn cung dầu từ Venezuela. Nếu nguồn cung dầu không được khôi phục, Cuba có thể phải đối mặt với hệ thống phân phối nghiêm ngặt, và phần lớn đất nước hiện đang trải qua tình trạng mất điện gần như hàng ngày.