Ông Vance gửi thư cho Iran, tìm cách nối lại hòa đàm

Theo các nguồn tin, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đã gửi thư cho một quan chức an ninh cấp cao của Iran, với sự chấp thuận của Tổng thống Donald Trump, nhằm thúc đẩy việc nối lại các cuộc đàm phán hòa bình. Tuy nhiên, ông Trump cho biết ông chỉ cho phép liên lạc với phía Iran, chủ yếu về vấn đề vật tư y tế.

The Wall Street Journal đưa tin hôm thứ Tư (28/10) rằng ông Vance đã gửi thư cho ông Mohsen Rezaei, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran và cựu Tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran. Thông tin này được tờ báo dẫn từ các quan chức Mỹ và những người nắm rõ sự việc. Một nguồn tin cho biết ông Trump đã biết và ủng hộ việc liên hệ này.

Theo tờ báo, động thái này nhằm thăm dò khả năng Washington và Tehran tìm được tiếng nói chung, qua đó ngăn ông Trump ra lệnh tiến hành một đợt tấn công quân sự mới nhằm vào Iran sau cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ.

Theo trang tin Axios của Mỹ, đây là cuộc tiếp xúc trực tiếp ở cấp tương đối cao giữa Mỹ và Iran trong vài tháng gần đây. Trong thư, ông Vance nhấn mạnh rằng nếu Iran muốn tránh một cuộc tấn công quân sự khác của Mỹ thông qua đàm phán, vấn đề hạt nhân phải được đưa vào chương trình nghị sự.

Hôm thứ Tư, ông Trump nói với báo giới rằng ông không chỉ thị ông Vance khởi động các cuộc đàm phán hòa bình với Iran. Tuy nhiên, ông xác nhận ông Vance đã tham khảo ý kiến và được ông cho phép liên hệ với phía Iran. Theo ông Trump, cuộc liên lạc này chủ yếu nhằm thảo luận việc cung cấp vật tư y tế cho Iran để hỗ trợ những người dân đang cần giúp đỡ.

Đàm phán vẫn dừng ở mức thảo luận khuôn khổ

Những người nắm rõ sự việc cho The Wall Street Journal biết rằng sau khi bức thư được gửi đi, quan chức hai nước đã tiếp tục trao đổi. Tuy nhiên, hai bên chưa thảo luận về bất kỳ phương án hòa bình cụ thể nào, mà mới chỉ tập trung vào khuôn khổ cơ bản để nối lại đàm phán.

Ông Rezaei từng lãnh đạo Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran trong nhiều năm và giữ chức tư lệnh lực lượng này trong cuộc chiến tranh Iran-Iraq. Sau khi nhiều lãnh đạo Iran thiệt mạng trong các cuộc tấn công quân sự của Mỹ và Israel, vai trò của ông trong bộ máy ra quyết định về an ninh của Iran ngày càng được chú ý.

Trước đó, Iran vẫn giữ lập trường cứng rắn về đàm phán. Hôm thứ Hai (26/10), ông Rezaei đã gặp các quan chức an ninh của Ả Rập Xê Út, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ tại Tehran để thảo luận về các biện pháp hạ nhiệt căng thẳng trong khu vực. Ông từng tuyên bố Tehran sẽ không đàm phán với Washington chừng nào Mỹ chưa đáp ứng các yêu cầu cốt lõi của Iran.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi hôm thứ Tư viết trên mạng xã hội X rằng các lực lượng vũ trang “dũng cảm” của Iran đã hoàn toàn sẵn sàng bảo vệ đất nước, nhưng “Iran vẫn tiếp tục dành cho ngoại giao cơ hội thành công”. Ông cũng cho biết Tehran vẫn đang trao đổi với các bên trung gian về cách triển khai “Kế hoạch 7 ngày” do Iran đề xuất.

Bất đồng giữa Mỹ và Iran vẫn chưa được giải quyết

Hồi tháng 6, Mỹ và Iran từng đạt được một biên bản ghi nhớ, nhưng hai bên bất đồng về các thỏa thuận liên quan đến việc tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz. Những thỏa thuận này đổ vỡ khoảng 2 tuần sau khi được ký kết. Kể từ đó, hai nước tiếp tục trao đổi các đề xuất thông qua những bên trung gian như Qatar, nhưng vẫn chưa đạt được thỏa thuận toàn diện.

Tháng 9, Iran đưa ra “Kế hoạch 7 ngày”, yêu cầu Mỹ chấm dứt các hành động thù địch, dỡ bỏ lệnh phong tỏa trên biển và nới lỏng các hạn chế đối với xuất khẩu dầu mỏ. Đổi lại, Iran sẽ mở lại eo biển Hormuz cho tàu thuyền qua lại, đồng thời hai bên sẽ nối lại đàm phán vào ngày thứ 7 của kế hoạch. Tuy nhiên, ông Trump bác bỏ đề xuất này và chủ trương giải quyết vấn đề hạt nhân của Iran trước tiên.

Bất đồng chủ yếu giữa hai bên xoay quanh chương trình hạt nhân của Iran và các lệnh trừng phạt kinh tế. Mỹ yêu cầu Iran cắt giảm đáng kể năng lực làm giàu uranium, trong khi Tehran muốn Washington đáp ứng trước các yêu cầu về kinh tế và an ninh của mình. Qatar và Pakistan liên tục đóng vai trò trung gian, nhưng các cuộc đàm phán vẫn chưa đạt được đột phá.

Ông Trump coi việc kiềm chế chương trình hạt nhân của Iran là một trong những mục tiêu an ninh trọng yếu trong nhiệm kỳ thứ hai, đồng thời linh hoạt điều chỉnh chiến lược giữa đàm phán ngoại giao và gây sức ép quân sự. Gần đây, ông nhiều lần cảnh báo rằng không loại trừ khả năng tái khởi động các hoạt động quân sự nếu ngoại giao không đạt được kết quả.

Ông Vance từng ủng hộ việc thúc đẩy các nỗ lực ngoại giao và sau đó được ông Trump giao phụ trách đàm phán với Iran. Ông đã 2 lần công du nước ngoài để tiếp xúc với phía Iran, tìm cách khôi phục tiến trình đàm phán.

Hiện vẫn chưa rõ liệu bức thư lần này của ông Vance có giúp phá vỡ thế bế tắc trong đàm phán hay không.thế bế tắc hay không.