Ông Vance hoãn chuyến đi Geneva, Thụy Sĩ xác nhận Mỹ và Iran hủy đàm phán

Cuộc đàm phán hòa bình Mỹ – Iran dự kiến diễn ra vào thứ Sáu (19/6) tại Geneva, Thụy Sĩ đã chính thức bị hủy bỏ. Nhà Trắng xác nhận Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đã hoãn chuyến công du tới Thụy Sĩ, làm dấy lên những nghi ngờ về khả năng hai bên đạt được một thỏa thuận ngừng bắn lâu dài.

Trước đó, vào ngày thứ Tư, Mỹ và Iran vừa ký một Biên bản ghi nhớ (MOU) gồm 14 điểm, trong đó nhất trí gia hạn lệnh ngừng bắn tạm thời thêm 60 ngày để mở đường cho các cuộc đàm phán kỹ thuật chính thức.

Trong tuyên bố đưa ra tối thứ Năm, Nhà Trắng xác nhận: “Như Phó Tổng thống đã đề cập trong cuộc họp báo, kế hoạch cho các cuộc đàm phán kỹ thuật sắp tới vẫn chưa được chốt cuối cùng. Phái đoàn Mỹ đã sẵn sàng lên đường ngay khi có thời điểm phù hợp”.

Tuyên bố cũng nhấn mạnh: “Công tác hậu cần cho các cuộc đàm phán như vậy chưa bao giờ là đơn giản hay dễ dự đoán. Phó Tổng thống sẽ không khởi hành trong tối nay. Chúng tôi sẽ thông báo ngay khi có thông tin cụ thể về bước đi tiếp theo. Mỹ mong muốn sớm bắt đầu các cuộc đàm phán kỹ thuật”.

Sau đó, Bộ Ngoại giao Thụy Sĩ cũng xác nhận cuộc gặp dự kiến tổ chức tại khu nghỉ dưỡng trên núi Bürgenstock sẽ không diễn ra, nhưng không cung cấp thêm chi tiết.

Trong khi đó, phía Iran tỏ ra thận trọng. Truyền thông nhà nước Iran cho biết các nhà đàm phán muốn thấy những dấu hiệu cho thấy Mỹ thực hiện cam kết trong thỏa thuận tạm thời trước khi tiến xa hơn. Tehran cũng cho rằng khi nguyên thủ hai nước đã ký thỏa thuận thì không cần thêm một lễ ký kết chính thức nào nữa.

Nội dung chính của thỏa thuận Mỹ – Iran

Theo thông tin do Nhà Trắng công bố cùng các phát biểu từ giới chức Mỹ, thỏa thuận sơ bộ này nhằm xây dựng khuôn khổ đàm phán để chấm dứt cuộc xung đột kéo dài nhiều tháng giữa hai bên.

Các nội dung chính bao gồm:

• Gia hạn lệnh ngừng bắn mong manh thêm ít nhất 60 ngày.
• Khởi động giai đoạn đàm phán kỹ thuật kéo dài 60 ngày và có thể được gia hạn.
• Tái mở cửa eo biển Hormuz cho hoạt động hàng hải quốc tế.
• Nới lỏng một phần các biện pháp trừng phạt kinh tế đối với Iran.
• Giải phóng số tài sản bị phong tỏa trị giá hàng chục tỷ USD.
• Cho phép Iran lập tức nối lại hoạt động xuất khẩu dầu mỏ và nhiên liệu.

Về vấn đề hạt nhân, Iran tái khẳng định lập trường không phát triển hoặc sở hữu vũ khí hạt nhân. Tehran cũng đồng ý tiếp tục tuân thủ Hiệp ước Không phổ biến Vũ khí Hạt nhân (NPT), chấp nhận các cuộc thanh tra của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) và thực hiện việc pha loãng lượng uranium làm giàu ở mức cao ngay trong nước.

Tuy nhiên, Iran bác bỏ đề xuất của Tổng thống Donald Trump về việc chuyển các vật liệu hạt nhân liên quan ra khỏi lãnh thổ Iran. Phó Tổng thống Vance cho biết Washington cũng sẽ tìm cách hạn chế năng lực tên lửa tầm xa của Tehran.

Quỹ tái thiết 300 tỷ USD gây tranh cãi

Nếu Iran thực hiện đầy đủ các cam kết của mình, thỏa thuận sẽ đi kèm nhiều ưu đãi tài chính đáng kể.

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất là kế hoạch thành lập Quỹ Tái thiết và Phát triển trị giá 300 tỷ USD. Theo giới chức Mỹ, quỹ này không sử dụng ngân sách Chính phủ Mỹ mà được huy động từ doanh nghiệp quốc tế và nguồn vốn tư nhân trong khu vực, với mục tiêu tái thiết cơ sở hạ tầng của Iran.

Ngoài ra, thỏa thuận còn đề cập đến mặt trận Lebanon, yêu cầu chấm dứt vĩnh viễn các hoạt động quân sự và bảo đảm toàn vẹn lãnh thổ cũng như chủ quyền của Lebanon.

Tuy nhiên, thỏa thuận đã vấp phải nhiều ý kiến trái chiều tại Mỹ.

Thượng nghị sĩ Cộng hòa Joni Ernst bày tỏ lo ngại về nguồn tài chính của quỹ tái thiết. Bà nói với báo giới: “Tôi cần biết số tiền đó đến từ đâu. Nếu toàn bộ là tiền thuế của người dân Mỹ thì tôi tin rằng các cử tri của tôi sẽ không hài lòng”.

Đáp lại, ông Vance kêu gọi các thành viên trong đảng Cộng hòa tin tưởng vào định hướng của chính quyền và nhấn mạnh: “Ông ấy (Trump) là người trong suốt một năm rưỡi qua đã có đủ dũng khí để thay đổi tận gốc cách chúng ta nhìn nhận và ứng xử với Iran cũng như nhiều quốc gia khác”.

Iran và Israel có cách nhìn hoàn toàn khác

Trong khi đó, Đại giáo chủ Mojtaba Khamenei, lãnh tụ tối cao của Iran, lại đưa ra cách diễn giải cứng rắn hơn về thỏa thuận.

Ông cho rằng Tổng thống Trump ký kết thỏa thuận vì “sự tuyệt vọng”, đồng thời cảnh báo rằng các cuộc đàm phán hạt nhân trong tương lai sẽ vô cùng khó khăn.

Ông Khamenei nhấn mạnh: “Nếu phía Mỹ đưa ra những yêu cầu quá đáng, chúng tôi sẽ không chấp nhận”.

Ở góc độ địa chính trị, Israel – quốc gia không tham gia vòng đàm phán này – đang xuất hiện những bất đồng nghiêm trọng với Mỹ, được cho là sâu sắc nhất trong nhiều thập kỷ.

Vào thứ Sáu, quân đội Israel vẫn tiếp tục không kích các mục tiêu của Hezbollah tại Lebanon, khiến ít nhất 15 người thiệt mạng. Mặc dù thỏa thuận Mỹ – Iran kêu gọi chấm dứt vĩnh viễn chiến sự tại Lebanon, Israel tuyên bố không có ý định rút quân, thậm chí còn công bố một bản đồ mới cho thấy khả năng mở rộng khu vực kiểm soát.

Eo biển Hormuz mở cửa trở lại

Cuộc xung đột bắt đầu từ ngày 28/2 năm nay đã gây tác động mạnh tới thị trường năng lượng toàn cầu.

Sau khi eo biển Hormuz được mở lại, giá dầu quốc tế đã giảm đáng kể trong tuần này. Tuy nhiên, Iran cho biết trong tương lai – sau khi kết thúc giai đoạn 60 ngày đầu tiên mà các tàu thương mại được miễn phí quá cảnh theo quy định của MOU – Tehran có thể phối hợp với Oman để thu phí dịch vụ đối với các tàu đi qua eo biển này.