Tổng thống Donald J. Trump gặp Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu vào thứ Ba, ngày 28/7/2026, tại Phòng Bầu dục. (Ảnh: Daniel Torok/ Nhà Trắng)
Mỹ và Israel ngày càng bất đồng về Iran: Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ra sức thúc đẩy nối lại các đòn tấn công quân sự, còn Tổng thống Mỹ Donald Trump nghiêng về phong tỏa kinh tế và trừng phạt để làm suy yếu Iran, tránh một lần nữa sa vào cuộc chiến tiêu hao.
Cùng lúc đó, các nước vùng Vịnh lo ngại Iran trả đũa nên đang tích cực can ngăn Mỹ nối lại chiến sự.
Các chuyên gia nhận định Iran đang tận dụng eo biển Hormuz, các lực lượng vũ trang ủy nhiệm và lối tác chiến phi đối xứng để kìm chân Mỹ cùng các đồng minh. Điều này không chỉ làm bất đồng chiến lược giữa Mỹ và Israel sâu thêm, mà còn đặt chính quyền Trump trước nhiều thử thách cùng lúc: chi phí chiến tranh, an ninh năng lượng và cách bố trí chiến lược ở Trung Đông.
Bất đồng chính sách giữa Mỹ và Israel về vấn đề Iran ngày càng được chú ý.
Thủ tướng Netanyahu nghiêng về nối lại các đòn tấn công quân sự nhằm vào Iran. Ông Trump thì vẫn do dự trước chi phí chiến tranh, giá năng lượng và sức ép chính trị trong nước, nhưng nghiêng nhiều hơn về việc duy trì phong tỏa kinh tế và trừng phạt, tránh lập tức nối lại các chiến dịch quân sự quy mô lớn.
Ông Trump hôm thứ Năm (12/11) viết trên Truth Social rằng Mỹ không cần thỏa thuận với Iran nữa, và yêu cầu Phó Tổng thống JD Vance chuyển sự chú ý sang các vấn đề trong nước. Tờ Washington Post cho biết ông Vance trước đó đang thông qua trung gian thăm dò khả năng nối lại đàm phán. Hôm thứ Sáu (13/11), ông Trump nói các nước vùng Vịnh đã đề nghị Mỹ tạm hoãn đợt tấn công mới nhằm vào Iran, kênh Al Jazeera đưa tin. Cũng trong thời gian này, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tuyên bố đã tấn công radar cảnh báo sớm của quân đội Mỹ tại Bahrain.
Trước đó, trang Axios hôm thứ Ba (10/11) cho biết, tại hội nghị ngoại trưởng Nhóm G7 ở Paris, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã tiết lộ với những người dự họp rằng ông Trump từng cân nhắc giữa nối lại chiến tranh với Iran và đạt thỏa thuận. Cuối cùng, ông Trump chọn con đường thứ ba: tiếp tục làm suy yếu Iran bằng phong tỏa kinh tế và trừng phạt.
Về phía Israel, ông Netanyahu tiếp tục thúc đẩy hành động quân sự đối với Iran.
Ông Netanyahu từng gọi điện cho ông Trump, đề nghị Mỹ nối lại cuộc chiến với Iran sau bầu cử giữa kỳ, nhưng ông Trump muốn dành thêm thời gian cho đàm phán ngoại giao, tờ Times of Israel viết hôm 1/11. Tối thứ Tư (11/11), Đài Phát thanh Truyền hình Công cộng Israel (KAN 11) đưa tin Nội các An ninh Israel đã chỉ thị quân đội tăng cường chuẩn bị tấn công Iran. Bản tin cho rằng chỉ thị này có thể thúc đẩy quân đội hành động, từ đó dẫn tới một cuộc chiến quy mô lớn.
Trang tin Ynet của Israel hôm 12/11 cho biết ông Trump và ông Netanyahu đã tranh cãi trong cuộc điện đàm cuối tuần trước đó về việc có nối lại các đòn tấn công quân sự vào Iran hay không, theo những người am hiểu sự việc.
Những người này mô tả ông Netanyahu ra sức thúc đẩy nối lại chiến sự, còn ông Trump nghiêng về tiếp tục đàm phán ngoại giao, và cuộc điện đàm đã biến thành một trận cãi vã gay gắt. Tuy nhiên, văn phòng ông Netanyahu bác bỏ thông tin về cuộc cãi vã.
Ông Netanyahu vẫn đang thúc đẩy hành động quân sự đối với Iran, trái ngược với mong muốn của ông Trump là chấm dứt chiến tranh, tránh để tình hình leo thang trở lại, tờ Haaretz của Israel cùng ngày nhận định.
Ông Tô Tử Vân, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược và Nguồn lực thuộc Viện Nghiên cứu An ninh Quốc phòng Đài Loan, nói với Epoch Times rằng Mỹ và Israel ban đầu có cùng chiến lược đối với Iran. Tuy nhiên, chiến lược của ông Trump về sau đã thay đổi, nhất là sau cuộc bầu cử giữa kỳ ở Mỹ.
“Từ tháng 1 năm nay, điểm chung trong chiến lược của Mỹ và Israel là mong muốn loại bỏ chính quyền Iran”, ông Tô nói.
“Bối cảnh lúc đó là trong nước Iran đang diễn ra bất ổn chống chính phủ quy mô lớn. Dựa trên đề xuất của Israel, Mỹ cho rằng có thể đi theo mô hình Venezuela, đánh nhanh rút gọn. Khi đó, họ cho rằng nếu can thiệp quân sự thì người dân chống chính phủ ở Iran sẽ có cơ hội lật đổ chế độ”.
Ông nói thêm: “Ngoài ra, tính toán về đối ngoại là nhổ bỏ ‘cái gai’ Iran. Một mặt, Trung Đông có thể ổn định lâu dài, các eo biển Hormuz và Bab el-Mandeb sẽ không còn bị phong tỏa một cách tùy tiện. Mặt khác, việc này cũng loại bỏ đồng minh cuối cùng của Đảng Cộng sản Trung Quốc ở Trung Đông. Điều này rất có lợi cho việc kiềm chế Nga và ổn định Trung Đông. Đó là bối cảnh chiến lược lớn”.
Ông Tô cho biết Mỹ đã triển khai Chiến dịch Cơn Thịnh nộ Sử thi (Operation Epic Fury), giáng đòn nặng vào lực lượng quân sự chủ lực của Iran. “Nhưng tên lửa và máy bay không người lái của nước này thì không có cách nào loại bỏ được. Từ đó, cuộc chiến trở thành chiến tranh tiêu hao”, ông nói.
“Sau bầu cử giữa kỳ, sự kiên nhẫn chiến lược của ông Trump có thể đã thay đổi. Thêm vào đó, các nước Trung Đông khác khuyên ông không tiếp tục hành động quân sự, nên giữa ông và Israel bắt đầu nảy sinh bất đồng”, ông nhận định.
Bình luận viên quân sự kỳ cựu Mã Khắc nói với Epoch Times rằng ngay từ đầu, mục tiêu chiến lược của Mỹ và Israel đối với Iran đã khác nhau.
“Trước hết, Mỹ không nằm ở Trung Đông, và Mỹ cũng không thiếu dầu mỏ. Vì vậy, yêu cầu của Mỹ với Iran là chặn đứng việc nước này phát triển vũ khí hạt nhân, đó là yêu cầu duy nhất của Mỹ. Ngoài ra, Mỹ muốn cắt đứt xuất khẩu dầu thô của Iran để làm suy yếu triệt để Iran, nhằm giảm mối đe dọa từ nước này. Mỹ không chủ động muốn lật đổ chính quyền Iran”, ông phân tích.
“Israel thì ở ngay Trung Đông, lại cách Iran không xa. Các lực lượng ủy nhiệm của Iran như Hezbollah, Hamas ở ngay cạnh Israel, cộng thêm [vấn đề] Palestine, còn lực lượng Houthi [ở Yemen] thỉnh thoảng lại phóng tên lửa tấn công Israel. Vì vậy, Israel muốn nhổ tận gốc hoặc lật đổ chính quyền Iran để có được sự ổn định lâu dài và hòa bình bền vững”.
Ông giải thích: “Mục tiêu của Israel là lật đổ triệt để chính quyền Iran, để Iran chuyển từ một chế độ thần quyền cực đoan sang một chính quyền tương đối thế tục. Hơn nữa, các nhóm như Hezbollah, Hamas, kể cả Houthi, nếu không có sự hậu thuẫn của Iran thì cũng sẽ nhanh chóng suy yếu. Điều này rất quan trọng đối với Israel”.
Ông Mã Khắc chỉ ra rằng chính phủ của ông Netanyahu hiện là chính phủ tạm quyền, khó có đủ khả năng phát động chiến tranh quy mô lớn, và đó là thế khó của Israel. Ông nhận định Tổng thống Trump cũng phải hợp tác với Đảng Dân chủ vì đã mất quyền kiểm soát cả Thượng viện lẫn Hạ viện trong cuộc bầu cử giữa kỳ. “Mỹ và Israel có thể sẽ không cùng nhau tấn công Iran thêm lần nữa”, ông nói.
Các nước vùng Vịnh phản đối việc Mỹ lại tấn công quy mô lớn vào Iran, chủ yếu vì muốn tránh để chiến sự lan sang lãnh thổ nước mình, đe dọa các cơ sở năng lượng, huyết mạch kinh tế và sự an toàn của chính quyền. Các nước như Ả Rập Xê Út, Qatar, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) dựa vào sự bảo vệ quân sự của Mỹ, nhưng các căn cứ quân sự Mỹ trên lãnh thổ những nước này cũng có thể trở thành mục tiêu trả đũa của Iran.
Hãng tin Reuters hôm thứ Hai (9/11) đưa tin các nước như Qatar, Ả Rập Xê Út, UAE, Bahrain và Kuwait đều từng kêu gọi chính quyền Trump tạm hoãn các đòn tấn công quân sự mới, giải quyết xung đột bằng con đường ngoại giao. Thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Qatar Mohammed bin Abdulrahman Al Thani cũng tích cực làm trung gian, lần lượt tiếp xúc với phía Iran và phía Mỹ.
Ông Anwar Gargash, cố vấn ngoại giao của Tổng thống UAE, phát biểu tại Đối thoại Manama (IISS Manama Dialogue) ở Bahrain hôm 2/11 rằng UAE mong muốn hóa giải khủng hoảng bằng con đường ngoại giao. Các nước vùng Vịnh lo ngại rằng sau những đợt giao tranh trước, Iran có thể trả đũa dữ dội hơn, hãng Bloomberg nhận định. Washington Post hôm 12/11 đưa tin ông Trump nói Mỹ hiện không cần thỏa thuận với Iran, điều khiến các nước vùng Vịnh càng bất an về diễn biến cuộc chiến. Những nước này không thể mất sự bảo đảm an ninh của Mỹ, nhưng cũng không muốn trở thành nạn nhân trực tiếp của xung đột Mỹ-Iran.
Ông Tô Tử Vân coi tình hình này là tín hiệu cảnh báo đối với Washington. Lý do là hành động quân sự của Mỹ không thể bảo đảm an ninh cho các nước vùng Vịnh, trong khi Iran liên tục đánh lén bằng máy bay không người lái hay tên lửa nhằm vào cơ sở hạ tầng của các nước này, thậm chí cả căn cứ quân sự Mỹ.
Ông phân tích thêm, chính sách đối ngoại thay đổi thất thường của chính quyền Trump cũng khiến các nước vùng Vịnh dao động. “Ông Trump đã nói ngừng bắn, hoặc giao chiến, không dưới 50 lần. Điều đó khiến các nước vùng Vịnh thấy rằng thay vì đánh một cuộc chiến tiêu hao, chi bằng ngừng bắn. Thế là cục diện trở nên như hiện nay”.
Bình luận viên Mã Khắc cũng cho rằng tình hình này là điều dễ hiểu. “Sau khi Mỹ và Israel tấn công Iran lần đầu, Iran đã mở các cuộc tấn công trả đũa không phân biệt nhằm vào các nước vùng Vịnh. Mục tiêu là các căn cứ quân sự Mỹ ở những nước này, nhưng trên thực tế cũng trúng nhiều mục tiêu dân sự”.Ông lấy ví dụ, gần đây lực lượng Houthi tấn công Ả Rập Xê Út và mở các đợt phản công, đột kích ở Yemen. Lực lượng này đã giành quyền kiểm soát eo biển Bab el-Mandeb và còn định phong tỏa tàu thuyền của Ả Rập Xê Út tại đây. Tên lửa của Houthi cũng đã đánh trúng một số cơ sở dầu mỏ của Ả Rập Xê Út, gây ảnh hưởng khá lớn tới toàn bộ hoạt động xuất khẩu dầu thô của nước này, ít nhất cũng làm xáo trộn việc xuất khẩu dầu.
Vì vậy, “các nước như Ả Rập Xê Út, Qatar, UAE một mặt cần sự bảo đảm an ninh của Mỹ, mặt khác lại rất lo Iran trả đũa. Điều này khiến các nước đó nhiều lần ngăn Mỹ tấn công Iran”.
Ông Mã Khắc cho biết hành động quân sự của Iran “còn gây bất ổn chính trị, kinh tế trong nước ở các quốc gia này. Đây cũng là một lý do khiến họ bất bình với Mỹ”.
Iran đang dùng phong tỏa trên biển và các lực lượng vũ trang ủy nhiệm để kìm chân Mỹ cùng các đồng minh theo lối phi đối xứng.
Iran liên tục tấn công tàu thuyền và thiết bị dẫn đường ở eo biển Hormuz. Riêng tháng 10 đã có 37 tàu bị tấn công, mức cao nhất trong một tháng kể từ khi chiến tranh nổ ra, theo số liệu của Viện Washington về Chính sách Cận Đông mà Reuters dẫn hôm thứ Tư (11/11). Bằng cách này, Iran gây gián đoạn vận tải năng lượng toàn cầu, đẩy chi phí kinh tế và quân sự của Mỹ và đồng minh lên cao.
Ở một hướng khác, các lực lượng ủy nhiệm cũng đang mở rộng mặt trận. Một bản tin khác của hãng này cho biết lực lượng Houthi ở Yemen đã phóng tên lửa và máy bay không người lái vào thủ đô Riyadh, các thành phố miền nam và vùng sản xuất dầu của Ả Rập Xê Út. Với các đòn tấn công trên biển và sức ép nhiều hướng từ các lực lượng vũ trang trong khu vực, Iran buộc Mỹ và Israel phải phân tán nguồn lực quân sự, làm tăng chi phí duy trì trật tự an ninh ở Trung Đông.
Ông Tô Tử Vân cho rằng “lực lượng vũ trang ủy nhiệm của Iran chính là Houthi. Các đợt tấn công của Houthi ở eo biển Bab el-Mandeb và nhằm vào sân bay ở thủ đô Ả Rập Xê Út đã thay đổi hoàn toàn lập trường của các nước vùng Vịnh”.
Ông giải thích, nguyên nhân là Ả Rập Xê Út cùng liên quân Ả Rập không thể khống chế lực lượng Houthi có hơn 200.000 người, nên đã đề nghị quân đội Mỹ hỗ trợ không kích hoặc chi viện, nhưng Mỹ không muốn giúp.
“Xét từ góc độ chiến lược của Washington, dường như họ chưa tính hết các nước đi của toàn bộ cục diện Trung Đông”, ông Tô nói.
“Iran đang đánh một cuộc chiến phi đối xứng, cách đánh là dùng máy bay không người lái và tên lửa để kéo các nước xung quanh vào cuộc. Các nước vùng Vịnh lân cận từng rất ủng hộ việc Mỹ tiếp tục đè bẹp Iran, nhưng ông Trump lại dừng tay”.
Ông Mã Khắc nhận định: “Iran chính là muốn gây sức ép với Mỹ theo cách này. Ít nhất đến lúc này, nước này đã đạt được một số kết quả. Trong cuộc bầu cử giữa kỳ ở Mỹ, vì các lý do như giá dầu, lạm phát và làn sóng phản chiến, Đảng Dân chủ đã giành lại cả Thượng viện lẫn Hạ viện, với số ghế tăng mạnh. Đó là cái giá mà nước Mỹ phải trả, cũng là cái giá của chính quyền Trump”.
Xem thêm:
Ông Flávio Bolsonaro cho biết dự định xin thường trú tại Mỹ vì lo ngại…
Tòa án An ninh Quốc gia Jordan tuyên án tử hình 3 người tham gia…
Một phó hiệu trưởng Đại học Versailles của Pháp bị kẻ trùm đầu tấn công…
Nhân văn không chỉ thể hiện ở việc hiến tạng cứu người, mà còn ở…
Tàu Starship của SpaceX đã trở về Starbase ở Mỹ và được tháp phóng bắt…
Việt Nam có khoảng 13.800 người tử vong do đái tháo đường giai đoạn 2021-2025,…
