Pháp: Đằng sau phong tỏa trường học, bạo loạn “Áo vàng” là mạng lưới cực tả lâu năm

Sau 5 tuần phong tỏa trường học và bạo loạn có Áo vàng tham gia, gần 8.000 người bị bắt ở Pháp. Một thủ lĩnh Áo vàng năm 2018 nói phong trào bị cực tả “chiếm đoạt hoàn toàn”.

Đã 5 tuần trôi qua kể từ khi học sinh ở vùng ngoại ô Paris phong tỏa một trường trung học để phản đối tình trạng quá tải và thiếu nhân viên. Chưa đầy một tháng sau, các em đã hợp sức với phong trào Áo vàng, và bạo loạn bùng lên khiến gần 8.000 người bị bắt.

Hôm 17/10, ít nhất 3.000 cửa hàng bị cướp phá hoặc hư hại, Bộ trưởng Thương mại Pháp Serge Papin cho biết. Đợt biểu tình kế tiếp diễn ra hôm thứ Bảy (24/10), khi Pháp huy động 70.000 cảnh sát trên khắp cả nước.

Tuyên bố của các công đoàn, bài đăng trên mạng xã hội, phát ngôn của phe cực tả, cùng cờ nước ngoài và khẩu hiệu xuất hiện tại các cuộc biểu tình cho thấy phong trào được nhiều lực lượng cánh tả và cực tả hậu thuẫn, quảng bá. Trong số đó có các nghị sĩ đảng Nước Pháp Bất khuất (LFI), các nhóm theo chủ nghĩa Trotsky và những nhà hoạt động có liên hệ với Hồi giáo chính trị.

Từ ngày 1/10, Chính phủ Pháp quy trách nhiệm về tình trạng bất ổn cho LFI, đảng cánh tả cứng rắn do ông Jean-Luc Mélenchon lãnh đạo, và gọi đây là “một mưu đồ do LFI và các nhóm cực tả làm tay chân cho đảng này tổ chức”. Ông Mélenchon, ứng viên tổng thống của LFI và cựu hạ nghị sĩ Quốc hội Pháp, trước đây là thành viên Tổ chức Cộng sản Quốc tế (OCI). Ông từng lên tiếng ủng hộ các chế độ xã hội chủ nghĩa, trong đó có Trung Quốc, Cuba và Venezuela.

LFI bác bỏ cáo buộc này. Ông Manuel Bompard, điều phối viên toàn quốc của LFI, kêu gọi Chính phủ “đừng sa vào thuyết âm mưu”.

“Một phong trào được dựng lên từ con số không”

Cuộc phong tỏa đầu tiên của học sinh, được coi là điểm khởi đầu của phong trào, diễn ra hôm 17/9 tại trường trung học Saint-Exupéry ở Créteil, phía đông nam Paris, sau khi giáo viên phản đối tình trạng thiếu nhân viên.

Một ngày trước đó, chi nhánh LFI tại địa phương đã tuyên bố ủng hộ cuộc phản đối.

Hai nghị sĩ LFI Louis Boyard và Clémence Guetté có mặt ngay trong ngày đầu phong tỏa. Hôm 28/9, ông Bally Bagayoko, thị trưởng Saint-Denis thuộc LFI, đến cùng học sinh biểu tình tại trường trung học Paul-Éluard. Ngôi trường này nằm ở vùng ngoại ô phía bắc Paris, nơi có đông người nhập cư, và đã trở thành một điểm nóng khác của phong trào.

Ngày hôm sau, khi được hỏi về các vụ xô xát bên ngoài trường học, ông Bagayoko nói bạo lực có thể là “chính đáng”, nhưng “bất cứ khi nào tránh được thì vẫn tốt hơn”. Sau đó, Cảnh sát trưởng Paris đã chuyển phát biểu của ông lên công tố viên vì có thể cấu thành hành vi xúi giục phạm tội.

Ông Mélenchon cũng lên tiếng hôm 28/9. Trên mạng xã hội X, ông cáo buộc Chính phủ đã “ra lệnh đàn áp” những học sinh “vô hại”, một việc mang “hơi hướng phân biệt chủng tộc rõ ràng”. Ông kêu gọi các nhà hoạt động LFI đứng chắn giữa học sinh và cảnh sát.

Chủ tịch Liên đoàn Học sinh Trung học (USL), một công đoàn học sinh thiên tả, kêu gọi huy động toàn quốc ngày 26/9. Hôm 1/10, Bộ Nội vụ Pháp ghi nhận 1.027 trong số khoảng 3.700 trường trung học trên cả nước bị gián đoạn hoạt động.

Chủ tịch USL Ryad Rani, 19 tuổi, có quan hệ lâu năm với LFI. Năm 14 tuổi, anh thực tập cho Nghị sĩ LFI David Guiraud, nay là Thị trưởng Roubaix. Sau đó, anh ra tranh cử trong một liên danh được LFI hậu thuẫn ở cuộc bầu cử địa phương hồi tháng 3, và từng cùng ông Boyard ngồi ghế diễn giả trong một buổi tọa đàm tại hội nghị mùa hè gần nhất của đảng.

USL và tổ chức anh em ở bậc đại học là Liên đoàn Sinh viên (Union Etudiante) đã cùng kêu gọi phong tỏa các trường trung học, đại học hôm 1/10 và tham gia cuộc biểu tình thanh niên toàn quốc hôm 6/10.

“Phong trào này bắt đầu từ chính điểm kết thúc,” ông Olivier Vial, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Đại học, một viện nghiên cứu chuyên tìm hiểu các hình thức cực đoan mới nổi, nói với The Epoch Times.

Ông giải thích rằng trong một phong trào học sinh thông thường ở Pháp, bạo lực của nhóm nòng cốt cực đoan là giai đoạn cuối cùng, khi phần lớn học sinh đã được đáp ứng yêu cầu và trở về nhà.

“Ngoài trường Paul-Éluard, phe cực tả và bạo lực xuất hiện trước, các công đoàn mang theo yêu sách đến sau. Chúng ta đang đối mặt với một phong trào được dựng lên từ con số không,” ông Vial nói.

Noah, 21 tuổi, sinh viên ngành điện ảnh tự nhận mình theo phong trào chống phát xít, nói với phóng viên trong một cuộc biểu tình hôm 13/10 rằng anh xuống đường vì bức xúc trước chi phí học đại học ngày càng tăng và việc Chính phủ không hỗ trợ sinh viên. Anh cho biết vì thiếu hỗ trợ, anh không còn cách nào khác ngoài vừa học vừa làm.

Anh cũng nói sẵn sàng chấp nhận ý kiến của những người thuộc phe trung hữu, miễn là họ không ủng hộ đảng Tập hợp Quốc gia.

Jean, sinh viên 21 tuổi, kể với phóng viên cũng hôm thứ Bảy rằng anh đến cuộc biểu tình vì nhiều điều bất bình. Nói về tình trạng thiếu kinh phí cho giáo dục công, anh cáo buộc Tổng thống Pháp Emmanuel Macron thiên vị giới siêu giàu khi không chịu đánh thuế họ. Anh cho rằng phân phối lại của cải nhiều hơn sẽ giúp những người khó khăn, nhất là ở các vùng ngoại ô đông người nhập cư, những nơi anh xem là kém được ưu đãi.

Anh nói cách tốt nhất để làm được điều đó là bỏ phiếu cho LFI.

Hậu phương cực đoan của LFI

Trong số các nhóm hoạt động tích cực tại các cuộc phong tỏa có Cách mạng Thường trực, một tổ chức theo chủ nghĩa Trotsky ra đời từ cuộc chia rẽ năm 2021 trong Đảng Chống tư bản Mới.

Cánh sinh viên của tổ chức này, Le Poing Levé (Nắm đấm giơ cao), kêu gọi một “tuần lễ đen” phong tỏa trường học bắt đầu từ ngày 5/10. Hôm 11/10, người phát ngôn của tổ chức, ông Anasse Kazib, khởi động chiến dịch tranh cử tổng thống năm 2027 tại Saint-Denis. Tổ chức mô tả sự kiện này diễn ra “dưới ngọn cờ cuộc nổi dậy của học sinh trung học”.

“Sức nặng của họ là đáng kể, vì có lẽ họ là những người có đà mạnh nhất hiện nay,” ông Vial nói về các nhóm cực đoan. “Thực ra LFI là phần lõi mềm của cả dải thiên hà cực đoan này, xung quanh là những phong trào có lập trường còn cực đoan hơn.”

Hôm 20/10, Bộ trưởng Nội vụ Pháp Laurent Nuñez nói với các nghị sĩ rằng quả thực có một “mối liên kết” giữa LFI và một số tổ chức cực đoan. Không nêu tên, ông Nuñez ám chỉ nghị sĩ LFI Raphaël Arnault, người đồng sáng lập Cận vệ Trẻ, một nhóm chống phát xít bị Chính phủ giải tán năm 2025 vì dính líu đến bạo lực.

Áo vàng nhưng không còn là Áo vàng

Lời kêu gọi biểu tình toàn quốc ngày 17/10 xuất phát từ bên ngoài phong trào học sinh, dựa trên di sản của làn sóng biểu tình Áo vàng năm 2018. Kênh truyền hình TF1 đưa tin một nhà sáng tạo nội dung TikTok trẻ tuổi ẩn danh, có biệt danh “v2.95”, là người đầu tiên đề xuất ngày này trong một video đăng hôm 7/9.

Các đảng cánh tả nhanh chóng hưởng ứng. Hôm 11/9, lãnh đạo Đảng Cộng sản Pháp Fabien Roussel kêu gọi một cuộc huy động có quy mô như năm 2018. Bà Mathilde Panot, lãnh đạo khối nghị sĩ LFI tại Quốc hội, cũng ủng hộ sáng kiến này. Sau đó, hai công đoàn lao động CGT và Solidaires cùng các hội sinh viên cũng tham gia lời kêu gọi.

“Phong trào Áo vàng, hay đúng hơn là những gì còn lại của nó, không chỉ bị phe cực tả lôi kéo và nuốt chửng. Các cuộc biểu tình ngày 17/10 còn do chính phe cực tả đó tổ chức và kích động từ đầu đến cuối,” ông Benjamin Cauchy, một gương mặt nổi bật trong những ngày đầu của phong trào Áo vàng năm 2018, nói với The Epoch Times.

Ông Cauchy cho biết ban đầu cánh tả Pháp tỏ ra thù địch với Áo vàng, một phong trào tự phát gồm doanh nhân, chủ cửa hàng và người làm việc trong khu vực tư nhân.

“Nhưng sau vài tuần, thấy phong trào kéo dài, phe cực tả cơ hội đã thâm nhập rồi nắm quyền kiểm soát từ cuối tháng 12/2018,” ông nói. Ông nhận xét điều đó khiến nhiều người rời bỏ phong trào.

“Chúng tôi muốn giảm thuế để có thể sống bằng sức lao động của mình. Còn phe cực tả thì đòi thêm trợ cấp phúc lợi.”

Phe Hồi giáo chính trị và các bên khuếch đại từ nước ngoài

Một nhóm khác tham gia quảng bá các cuộc biểu tình trên mạng là nhóm cực tả RED Youth.

Năm 2025, nhóm này nằm trong số các hội sáng lập Generation EDR, cùng với USL, Cận vệ Trẻ và Sinh viên Hồi giáo Pháp. Tháng 5/2025, một báo cáo của Chính phủ Pháp về tổ chức Anh em Hồi giáo nêu tên Sinh viên Hồi giáo Pháp trong số các thành viên của một liên đoàn mà báo cáo mô tả là nhánh của tổ chức này tại Pháp.

Trong số các bài đăng cổ vũ biểu tình, một bài của Shahin Hazamy, một người có ảnh hưởng gốc Pháp-Iran trên mạng xã hội, thu hút hàng triệu lượt xem trên Instagram.

Các tác nhân bên ngoài xuất hiện ngày càng nhiều trong thời gian bất ổn.

Hôm 7/10, Ngoại trưởng Pháp Jean-Noël Barrot triệu Đại sứ Iran tại Pháp để lên án điều ông gọi là “chiến dịch thông tin sai lệch” của chính quyền Iran xoay quanh các cuộc biểu tình của học sinh.

Al Jazeera France, kênh tiếng Pháp của mạng lưới tin tức do Qatar tài trợ, cũng ủng hộ các cuộc biểu tình. Kênh này nói cảnh sát Pháp đã dùng bạo lực với học sinh và các em đang bị “đàn áp”.

Tại Mỹ, BreakThrough News cũng ca ngợi làn sóng bất ổn và nói với hàng trăm ngàn người theo dõi rằng học sinh trung học là nạn nhân của bạo lực cảnh sát.

Hồi tháng 5, Dân biểu Jason Smith (Cộng hòa, bang Missouri), Chủ tịch Ủy ban Thuế vụ và Ngân sách Hạ viện Mỹ, cáo buộc BreakThrough News thuộc một mạng lưới tổ chức phi lợi nhuận đặt tại Mỹ, do ông Neville Roy Singham tài trợ và có liên hệ với Đảng Cộng sản Trung Quốc. Ủy ban của ông Smith đang điều tra hãng truyền thông này vì các mối quan hệ tài chính với ông Singham.

Phía BreakThrough News lên án điều họ gọi là “sự ngược đãi”. Hãng nói cuộc điều tra “xuất phát từ sự phản đối lập trường và quan điểm biên tập của BreakThrough, mà ông [Smith] gọi là ‘chống Mỹ’”.

Vai trò của truyền thông và giáo dục

Không có một tổ chức duy nhất nào đứng sau làn sóng bất ổn mùa thu năm nay, nhưng nhiều nhóm có lợi khi thổi bùng và duy trì các cuộc biểu tình, ông Vial nhận định.

“Những người muốn thao túng và huy động thậm chí không cần nhúng tay vào nữa. Họ chỉ cần thổi bùng căng thẳng trên mạng xã hội và chỉ ra mục tiêu,” ông nói.

Ông Vial cho rằng nhiều người biểu tình đã tin bạo lực của phe cực tả có thể biện minh được.

“Suốt nhiều năm, cả một nền văn hóa chính trị bắt nguồn từ cánh tả cực đoan đã bén rễ trong các trường đại học, giới truyền thông và trên mạng. Giờ đây nền văn hóa này đã ăn sâu đến mức thậm chí không cần chỉ đạo họ nữa.”

Trong hai ngày 6 và 7/10, viện thăm dò dư luận Ifop thực hiện một khảo sát cho kênh tin tức LCI. Kết quả cho thấy 47% người dưới 35 tuổi đồng ý rằng “đôi khi cần dùng đến một mức độ bạo lực nhất định để thúc đẩy ý tưởng của mình trong xã hội”. Ở nhóm ủng hộ đảng cánh tả cực đoan LFI, tỷ lệ này lên đến 64%.

Ifop cũng ghi nhận 40% người được hỏi có bằng cấp cao chấp nhận việc dùng bạo lực, so với 25% ở những người không có bằng cấp.

“Từ rất lâu, người ta bảo chúng ta rằng bạo lực là ngôn ngữ của những người không có lời để bày tỏ. Giờ chúng ta thấy điều đó là sai. Trình độ học vấn càng cao thì mức chấp nhận bạo lực chính trị càng lớn,” ông Vial nói.

Với những người có chứng chỉ nghề, bằng tốt nghiệp trung học hoặc bằng cử nhân, tỷ lệ chấp nhận bạo lực chính trị trong khảo sát đều là 33%.

“Vậy câu hỏi không phải là người ta có được học hành hay không, mà là họ đã được dạy những gì,” ông Vial nói.