Quan chức Mỹ thúc đẩy “Hòa bình Silicon” toàn cầu

Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ phụ trách các vấn đề kinh tế Jacob Helberg đang tích cực thúc đẩy sáng kiến “Hòa bình Silicon” (Pax Silica), nhằm xây dựng một chuỗi cung ứng công nghệ và nguyên liệu an toàn hơn cho Mỹ và các đồng minh. Politico gần đây gọi Helberg là “nhân vật trung tâm” trong sáng kiến này, đặt ông vào tuyến đầu của cuộc cạnh tranh Mỹ-Trung về trí tuệ nhân tạo (AI), chất bán dẫn, khoáng sản và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Pax Silica được chính thức triển khai vào tháng 12/2025, trong bối cảnh Washington muốn giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc về nguyên liệu và các đầu vào quan trọng cho ngành bán dẫn, sản xuất tiên tiến, trung tâm dữ liệu, năng lượng và AI. Đến nay, 24 quốc gia đã tham gia sáng kiến.

Ông Helberg, 36 tuổi, xuất thân từ Thung lũng Silicon và từng phụ trách chính sách sản phẩm toàn cầu tại Google. Từ năm 2022 đến 2024, ông là thành viên Ủy ban Đánh giá Kinh tế và An ninh Mỹ-Trung. Sau khi được bổ nhiệm làm Thứ trưởng Ngoại giao phụ trách các vấn đề kinh tế vào tháng 10/2025, ông nhanh chóng trở thành một trong những quan chức thúc đẩy chính sách cạnh tranh với Trung Quốc.

Ông Helberg cho rằng công nghệ là yếu tố trung tâm trong cạnh tranh giữa các cường quốc. Ông từng tuyên bố: “Công nghệ chính là toàn bộ cuộc cạnh tranh. Quốc gia nào dẫn đầu thế giới về công nghệ nhiều khả năng cũng sẽ dẫn đầu về kinh tế và quân sự”. Theo ông, Pax Silica có vai trò bảo đảm Trung Quốc không vượt Mỹ trong những công nghệ then chốt quyết định sức mạnh quốc gia trong thế kỷ XXI.

Sáng kiến này nhanh chóng mở rộng. Tại hội nghị Pax Silica đầu tiên ở Washington tháng 12/2025, Mỹ cùng Nhật Bản, Hàn Quốc, Anh, Singapore, Israel và Úc ký tuyên bố chung. Sau đó, Ấn Độ, Phần Lan, Philippines và nhiều nước khác lần lượt tham gia. Sau hội nghị lần thứ hai vào tháng 6/2026, Liên minh châu Âu cũng gia nhập, nâng tổng số thành viên lên hơn 20 quốc gia.

Quan điểm của ông Helberg về Trung Quốc chịu ảnh hưởng đáng kể từ quá trình nghiên cứu an ninh và công nghệ. Năm 2023, khi còn là thành viên Ủy ban Đánh giá Kinh tế và An ninh Mỹ-Trung, ông từng gọi ĐCSTQ là “một đối thủ theo chủ nghĩa Lenin đã phạm tội diệt chủng”. Ông cũng cảnh báo việc Trung Quốc kiểm soát cơ sở hạ tầng viễn thông và mạng lưới toàn cầu có thể tạo ra rủi ro đối với chủ quyền và an ninh dữ liệu của các quốc gia khác.

Trước Pax Silica, ông Helberg từng đóng vai trò tích cực trong nỗ lực hạn chế TikTok tại Mỹ. Từ năm 2023, ông vận động Quốc hội coi TikTok và công ty mẹ ByteDance là vấn đề an ninh quốc gia, cho rằng việc chỉ lưu trữ dữ liệu người dùng tại Mỹ không giải quyết được vấn đề nếu ByteDance vẫn kiểm soát thuật toán và công nghệ của nền tảng.

Năm 2024, Quốc hội Mỹ thông qua đạo luật yêu cầu TikTok phải tách khỏi ByteDance hoặc đối mặt với nguy cơ bị loại khỏi các kho ứng dụng và dịch vụ lưu trữ tại Mỹ. Đến năm 2026, hoạt động TikTok tại Mỹ được tái cấu trúc theo mô hình liên doanh do các nhà đầu tư Mỹ nắm quyền kiểm soát, trong khi ByteDance giữ 19,9% cổ phần.

Lý Ngọc t/h