Thẩm phán liên bang Mỹ hủy luật quỹ khí hậu 75 tỷ USD của New York

Thẩm phán liên bang Mỹ P. Kevin Castel hôm thứ Sáu (25/9) ra phán quyết hủy luật quỹ khí hậu của bang New York, theo đó các công ty nhiên liệu hóa thạch phải nộp tổng cộng 75 tỷ USD.

Hôm 23/9, ông Castel đã nhận định luật này xâm phạm thẩm quyền của liên bang theo nhiều cách, trong đó có việc điều tiết khí thải nhà kính vượt qua ranh giới giữa các bang.

Bộ Tư pháp Mỹ hôm thứ Hai (28/9) hoan nghênh phán quyết, gọi đây là “bước tiến quan trọng” trong việc “bảo vệ năng lượng Mỹ trước sự lạm quyền của các bang”.

Luật quỹ khí hậu, tên chính thức là Đạo luật Siêu quỹ Biến đổi Khí hậu, buộc các công ty lớn khai thác nhiên liệu hóa thạch hoặc lọc dầu thô phải nộp tiền vào một quỹ của bang trong 25 năm. Số tiền mỗi công ty phải nộp được tính theo lượng khí thải nhà kính được quy cho sản phẩm của công ty đó từ năm 2000 đến năm 2024.

New York định dùng số tiền này cho hạ tầng và các dự án khác, giúp cộng đồng đối phó với những vấn đề mà bang quy cho biến đổi khí hậu.

Bộ Tư pháp và EPA kiện để chặn luật

Bộ Tư pháp và Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) đã khởi kiện để chặn luật quỹ khí hậu. Hai cơ quan lập luận rằng luật của New York trái với học thuyết pháp lý về quyền ưu tiên của luật liên bang, theo đó luật liên bang được ưu tiên áp dụng khi xung đột với luật của bang.

Phía liên bang cho rằng Đạo luật Không khí Sạch đã trao cho EPA quyền quyết định có điều tiết khí thải nhà kính hay không, và điều tiết theo cách nào. Trong khi đó, luật của New York tự đặt ra trách nhiệm pháp lý cho các nhà sản xuất nhiên liệu hóa thạch, dựa trên lượng khí thải trên toàn thế giới được quy cho sản phẩm của họ.

Phía New York lập luận rằng luật của bang không điều tiết khí thải. Bang cho rằng khoản tiền các công ty phải nộp là để bồi thường thiệt hại do khí thải trong quá khứ gây ra, và để chi cho các dự án bảo vệ người dân New York trước những vấn đề bang cho là do biến đổi khí hậu gây ra.

Ông Castel bác lập luận này.

Thẩm phán nhận định các khoản thu này thực chất là điều tiết khí thải vượt qua ranh giới giữa các bang. Ông cũng cho rằng luật đã vượt quá thẩm quyền của New York, dù bang định chi số tiền thu được cho các dự án tại địa phương.

Ngoài ra, theo ông, luật này xâm phạm lĩnh vực đối ngoại, vì yêu cầu các công ty nhiên liệu hóa thạch trả tiền cho các hoạt động diễn ra ngoài nước Mỹ. Dẫn một phán quyết trước đó của tòa phúc thẩm, ông nói việc buộc các công ty dầu mỏ chịu trách nhiệm cho những gì họ làm ngoài lãnh thổ Mỹ sẽ đi vòng qua các kênh ngoại giao, và “khiến chính sách đối ngoại của quốc gia phức tạp một cách không cần thiết”.

Trong vụ kiện, New York còn lập luận rằng Chính phủ Mỹ không có tư cách khởi kiện, vì chưa chỉ ra luật của bang ngăn cản việc thực thi luật liên bang hay cản trở việc tuân thủ các thỏa thuận quốc tế như thế nào.

Hai thẩm phán liên bang đều phán quyết bất lợi cho luật

Đến nay, hai thẩm phán liên bang đã ra phán quyết về luật quỹ khí hậu trong hai vụ kiện riêng do các nguyên đơn khác nhau đệ trình.

Tại Tòa án Quận phía Bắc New York, 22 bang cùng các nhóm doanh nghiệp đã kiện luật này. Thẩm phán Brenda Sannes của tòa này đã ra phán quyết chặn luật hôm 31/8.

Bộ Tư pháp và EPA đã nộp đơn kiện riêng tại Tòa án Quận phía Nam New York, nơi ông Castel ra phán quyết thứ hai.

“Luật biến đổi khí hậu thức tỉnh của New York không chỉ vi hiến mà còn gây hại,” ông Stanley E. Woodward Jr., quan chức đứng thứ ba của Bộ Tư pháp Mỹ, nói trong tuyên bố hôm thứ Hai. Ông cho rằng luật này “đe dọa khả năng tiếp cận nguồn năng lượng ổn định với giá phải chăng của mọi người Mỹ”.

“Chúng tôi hài lòng vì các tòa án quận đã xác định luật của New York là trái pháp luật,” ông Woodward nói. Theo ông, các phán quyết này cũng công nhận rằng “Nhà nước liên bang, chứ không phải các bang, điều tiết thị trường năng lượng của đất nước”.

Một số nhóm vận động, như Viện Chính sách Tài khóa, từng ủng hộ luật quỹ khí hậu. Viện này cho rằng New York cần 75 tỷ USD để “thích ứng với mực nước biển dâng và thời tiết cực đoan ngày càng thường xuyên”. Đó là “những biện pháp lẽ ra không cần đến nếu không có lượng khí thải lớn từ hoạt động kinh doanh của các công ty này”, viện nhận định.

Văn phòng Tổng chưởng lý bang New York không trả lời email đề nghị bình luận của The Epoch Times. Bà Letitia James đứng tên bị đơn trong vụ kiện với tư cách Tổng chưởng lý.