Thượng Hải siết giám sát bằng dữ liệu lớn: Rời thành phố 28 ngày lập tức bị ‘hỏi thăm’

Một cư dân Thượng Hải gần đây đăng bài cho biết, cô đi công tác ở tỉnh khác 28 ngày, sau khi trở về Thượng Hải đã nhận được điện thoại từ ủy ban cư dân. Người gọi hỏi cô có phải “không trở về Thượng Hải nữa” hay không, đồng thời nói “dữ liệu lớn phát hiện cô không ở Thượng Hải”. Sau đó, nhiều cư dân Thượng Hải cũng chia sẻ những trải nghiệm tương tự; một số người được phỏng vấn cho biết từng bị công an theo dõi vì đi lại giữa các thành phố.

Ảnh chụp màn hình do cô đăng cho thấy, cô rời Thượng Hải gần một tháng và sau khi trở về đã nhận được điện thoại từ ủy ban cư dân. Đối phương hỏi cô có còn cư trú tại Thượng Hải hay không, đồng thời cho biết hệ thống hiển thị cô đã ở bên ngoài thành phố trong thời gian dài. Cô đăng bài trên mạng nói rằng mình chỉ đi công tác bình thường, không có bất kỳ tiền án tiền sự nào, cũng chưa từng bị xử phạt hành chính, nên không hiểu tại sao chỉ rời đi một thời gian lại nhận được điện thoại từ cộng đồng.

Cô còn cho biết nhân viên ủy ban cư dân nói rằng “dữ liệu lớn phát hiện tôi không ở Thượng Hải”, khiến cô thắc mắc liệu cư dân rời Thượng Hải có cần báo cáo hay không, và hành tung thường ngày của cá nhân có phải đã được đưa vào phạm vi quản lý ở cơ sở hay chưa.

Trong phần bình luận, có cư dân mạng cho biết thẻ ra vào khu dân cư được đăng ký bằng tên thật; nếu một tháng không có ghi nhận quẹt thẻ, nhân viên quản lý lưới của cộng đồng có thể phát hiện cư dân đã lâu không trở về. Tuy nhiên, cũng có cư dân cho biết khu dân cư nơi họ sống thường do bảo vệ mở cửa thủ công, không để lại đầy đủ dữ liệu ra vào, nên họ chưa nhận được những cuộc gọi tương tự. Một số cư dân khác chia sẻ rằng họ từng nhận được điện thoại từ đồn công an; sau khi xác minh danh tính, đối phương còn giới thiệu vị trí của trạm cảnh vụ gần đó và nói rằng nếu cần có thể liên hệ bất cứ lúc nào.

Dữ liệu lớn xác định hành tung cư dân

Ông Hoàng Sơn (bí danh), một người hoạt động xã hội tại Thanh Đảo, nói với phóng viên rằng có lần ông đến Hàng Châu công tác, vừa nhận phòng khách sạn đã nhận được điện thoại từ Cục An ninh Quốc gia địa phương, hỏi ông đến Hàng Châu khi nào và dự định ở lại bao nhiêu ngày.

Ông nói: “Họ hỏi tôi đến Hàng Châu lúc nào, đi mấy ngày. Tôi hỏi ngược lại, chẳng lẽ công dân không có quyền tự do đi lại sao? Các ông dùng dữ liệu lớn để định vị tôi, đây là xâm phạm quyền lợi hợp pháp của công dân. Một người của Cục An ninh Quốc gia nói làm vậy là vì sự an toàn của tôi, có ma mới tin được lời giải thích này”.

Hoàng Sơn còn cho biết, công an địa phương luôn theo dõi những người được gọi là “người nhạy cảm”, đôi khi thậm chí không hề che giấu, khiến ông vô cùng tức giận.

Ông nói: “Tôi rất phẫn nộ, tôi đi đâu họ cũng biết. Có lần tôi để điện thoại ở nhà rồi đi Duy Phường, vậy mà họ vẫn có thể tìm được tôi. Sau khi trở về, bạn tôi nói camera trên đường phố đều có chức năng nhận dạng sinh trắc học, có thể lấy đặc điểm sinh trắc học của anh để đối chiếu. Tôi cảm giác như mình đang sống trong nhà tù”.

“Người nhạy cảm” đi khỏi thành phố là lập tức bị theo dõi

Trong phần bình luận, nhiều cư dân mạng cũng cho biết họ từng gặp tình huống tương tự. Một số người cho biết cộng đồng sẽ định kỳ cập nhật đăng ký dân số thường trú; nếu cư dân đi xa trong thời gian dài, họ có thể bị mặc định là đã chuyển khỏi nơi cư trú, sau đó nhân viên quản lý mạng sẽ liên hệ trực tiếp với người đó để xác nhận danh tính. Một số cư dân mạng cũng liên tưởng đến cơ chế điều tra, truy vết người dân ở cơ sở trong thời kỳ đại dịch, chẳng hạn trong đợt dịch COVID-19 tại Thượng Hải năm 2022 từng thiết lập cơ chế rà soát dòng người; hiện nay tình trạng tương tự lại xuất hiện.

Ông Diệp, một người dân khiếu kiện tại Mẫn Hàng, Thượng Hải, nói với phóng viên rằng khi ông và vợ đến Ninh Ba, Chiết Giang thăm người thân, vừa rời khỏi Thượng Hải đã nhận được điện thoại từ đồn công an hỏi về hành trình.

Ông nói: “Tháng 5, tôi và vợ đến Ninh Ba, về quê mẹ vợ. Vừa rời khỏi Thượng Hải, khi đang trên đường cao tốc, tôi đã nhận được điện thoại từ đồn công an hỏi tôi đi đâu. Tôi nói là cùng vợ về quê, họ yên tâm rồi, dặn tôi đừng đến Bắc Kinh, còn chúc tôi đi đường vui vẻ. Đám người này không làm việc chính đáng, nhưng việc theo dõi một người thì rất tận tâm. Đến thời điểm Hội nghị Bắc Đới Hà, mấy ngày trước họ lại nhắc tôi rằng gần đây Bắc Kinh rất hỗn loạn, bảo tôi đừng đến Bắc Đới Hà để ‘góp vui’. Tôi nói tôi đâu phải lãnh đạo, đi khiếu kiện thì góp vui gì chứ”.

Công tác duy trì ổn định ở cơ sở lấn sang việc cấp giấy tờ dân sự

Một luật sư Thượng Hải yêu cầu giấu tên nói với phóng viên rằng các ủy ban cư dân, nhân viên quản lý lưới cộng đồng, cơ quan công an và các cơ quan khác tại các quận của Thượng Hải đảm nhiệm việc đăng ký dân cư, cập nhật thông tin và công tác “duy trì ổn định” ở cơ sở. Khi cư dân cộng đồng làm các giấy tờ dân sự, các cơ quan liên quan còn kiểm tra hoạt động gần đây của họ, cuối cùng do văn phòng phố cấp giấy xác nhận. Nếu một người có “hồ sơ không tốt”, việc xuất cảnh, xin giấy công chứng và các thủ tục khác sẽ chịu ảnh hưởng ở những mức độ khác nhau.