Ngoại trưởng TQ: Cầu viện Iran bất thành, Bắc Kinh rơi vào thế khó xử

Cuộc chiến tại Trung Đông rơi vào thế giằng co, trong khi rủi ro lưu thông qua Eo biển Hormuz – huyết mạch của thương mại toàn cầu – gia tăng mạnh, đang làm dấy lên nguy cơ đứt gãy mang tính hủy diệt đối với chuỗi xuất khẩu của Trung Quốc. Nhiều nguồn tin nội bộ từ hệ thống ngoại giao tại Bắc Kinh cho thấy toan tính chính trị của Bắc Kinh nhằm mở rộng ảnh hưởng địa chính trị thông qua cuộc khủng hoảng này đã thất bại toàn diện.

Nỗ lực hòa giải của Vương Nghị gặp trở ngại, Iran chỉ đảm bảo an toàn “một phần” hàng hóa Trung Quốc

Một nguồn tin gần gũi với Bộ Ngoại giao Trung Quốc, ông Vương Nhược Lâm (hóa danh), tiết lộ rằng ông Vương Nghị đã nhiều lần được lệnh liên lạc với phía Iran, với yêu cầu cốt lõi là đảm bảo an toàn hàng hải cho tàu buôn Trung Quốc. Tuy nhiên, phản hồi từ phía Iran khiến Bắc Kinh thất vọng. “Họ nói chỉ có thể đảm bảo an toàn cho ‘một phần’ hàng hóa vận chuyển đến chính Iran, và nhấn mạnh chỉ là ‘một phần’.”

Theo nguồn tin này, kiểu “an ninh mang tính lựa chọn” đầy hàm ý đe dọa này thực chất là một hình thức “tống tiền mềm” của Tehran nhằm đáp trả việc Bắc Kinh từ chối cung cấp hỗ trợ quân sự. Iran đang dùng điều này để gây sức ép buộc Trung Quốc phải lựa chọn giữa việc hỗ trợ quân sự thực chất và đảm bảo an toàn thương mại. Điều này khiến các nỗ lực hòa giải bí mật của Vương Nghị không những không đạt kết quả mà còn rơi vào cái bẫy lợi ích “mỗi bên một toan tính” giữa Trung Quốc – Nga – Iran.

Bắc Kinh, vốn kỳ vọng tận dụng thế cờ địa chính trị để thu lợi, nay lại phải đối mặt với sự phản tác dụng kép: mất cân bằng ngoại giao và đình trệ kinh tế. Khi eo biển Hormuz bị gián đoạn, huyết mạch của ngành sản xuất miền Nam Trung Quốc cũng bị “cắt ngược”, biến canh bạc ngoại giao này thành một cuộc khủng hoảng sâu rộng ảnh hưởng đến ổn định kinh tế – chính trị trong nước.

Xung đột Mỹ–Iran: Trung Quốc muốn làm trung gian nhưng bị “lạnh nhạt”

Một nguồn tin khác trong giới ngoại giao Trung Quốc, ông Tôn Mân (hóa danh), cho biết Bắc Kinh ban đầu dự định tận dụng quan hệ đặc biệt với Iran để đóng vai trò trung gian then chốt trong xung đột Mỹ–Iran, qua đó giành ảnh hưởng trong “Nam bán cầu toàn cầu”. Tuy nhiên, kế hoạch này nhanh chóng vấp phải sự “lạnh nhạt” từ thực tế.

Theo nguồn tin, Nga cũng đang gia tăng can dự vào Trung Đông. Trái với nhận thức bên ngoài, Trung Quốc và Nga không hoàn toàn phối hợp trong vấn đề Iran mà mỗi bên đều theo đuổi lợi ích riêng. Cả hai đều coi Iran như một “quân bài” để trao đổi lợi ích với Mỹ và giảm áp lực ngoại giao cho chính mình.

Nguồn tin còn tiết lộ rằng cả Trung Quốc và Nga đều đưa ra khuyến nghị cho Iran, nhưng Tehran hiện từ chối mọi sắp xếp ngoại giao. Yêu cầu cốt lõi của Iran là hỗ trợ quân sự thực chất, chứ không phải các tuyên bố ngoại giao. Điều này đặt Bắc Kinh vào thế tiến thoái lưỡng nan: “Nếu cung cấp hỗ trợ quân sự cho Iran sẽ dẫn đến đối đầu toàn diện với Mỹ và các đồng minh; nếu từ chối thì đồng nghĩa với việc mất hoàn toàn ảnh hưởng trong vấn đề Iran”.

Về sự thất bại trong chiến lược ngoại giao của Bắc Kinh, một học giả độc lập Trung Quốc, ông Tần (giấu tên), nhận định rằng cuộc khủng hoảng này là hệ quả tất yếu của tư duy “ngoại giao chiến lang” và “đối đầu phe phái”. Bắc Kinh từ lâu đã âm thầm hỗ trợ các lực lượng gây bất ổn trong khu vực (như Iran) để kiềm chế Mỹ, với ý đồ vận dụng chiến thuật “vây Ngụy cứu Triệu”, nhưng không lường trước được tình hình vượt khỏi kiểm soát.

Ông cho rằng giới lãnh đạo Trung Quốc hiện đang rơi vào thế “tự trói mình”: những lực lượng mà họ hậu thuẫn lại đang cắt đứt chính huyết mạch kinh tế của họ. Sự đình trệ tại eo biển Hormuz không chỉ là đứt gãy logistics toàn cầu, mà còn là hình ảnh thu nhỏ của sự sụp đổ trong chiến lược địa chính trị của Bắc Kinh.

Chiến tranh Trung Đông tác động mạnh đến ngành sản xuất Trung Quốc, chiến lược của Bắc Kinh gặp trở ngại

Làn sóng tác động từ Trung Đông đã nhanh chóng lan tới trung tâm sản xuất của Trung Quốc. Tại cảng Diêm Điền, một lượng lớn container ghi điểm đến Trung Đông đang bị tồn đọng vô thời hạn.

Tỉnh Quảng Đông – khu vực có hoạt động thương mại với Trung Đông tập trung cao – đã ghi nhận tình trạng một số doanh nghiệp mất liên lạc với khách hàng, đơn hàng bị đình chỉ. Các doanh nghiệp phụ thuộc vào tuyến vận tải Trung Đông đang bắt đầu điều chỉnh lộ trình logistics. Trong cơ cấu xuất khẩu sang Trung Đông năm 2025, các sản phẩm cơ điện chiếm tỷ trọng lớn, bao gồm thiết bị điện và điện thoại di động.

Do ảnh hưởng của chiến sự, nguồn cung naphta biến động, khiến chuỗi cung ứng ngành điện tử và sản xuất công nghệ cao đối mặt nguy cơ gián đoạn theo từng giai đoạn. Đồng thời, chi phí nguyên vật liệu và vận tải cùng tăng, đẩy chi phí sản xuất từ năng lượng đến công nghiệp nhẹ lên cao, làm thu hẹp biên lợi nhuận.

Một điều phối viên trong hệ thống thương mại đối ngoại Trung Quốc, bà Quan (bí danh), nhận định rằng cuộc chiến này khiến ngành sản xuất Trung Quốc phải gánh chịu tổn thất nặng nề nhất. Bà nói với phóng viên: “Đạn pháo không có mắt, chi phí vận tải và bảo hiểm tăng vọt. Điều duy nhất các doanh nghiệp mong muốn lúc này là chiến tranh chấm dứt, nếu không hệ thống xuất khẩu của Trung Quốc sẽ đối mặt với sự sụp đổ mang tính cấu trúc”.

Một nữ doanh nhân tại Thâm Quyến chuyên xuất khẩu thiết bị điện sang Trung Đông chia sẻ trong lo lắng: “Chúng tôi hiện có 5 container bị kẹt tại cảng, hoàn toàn không thể xuất đi. Lô hàng này được sản xuất theo tiêu chuẩn Trung Đông, rất khó chuyển hướng tiêu thụ, dòng tiền đã bị đứt gãy”.

Theo bà, chỉ riêng khu vực Quảng Đông đã có hàng nghìn container bị mắc kẹt do tuyến hàng hải bị phong tỏa. Nhiều nhà máy buộc phải ngừng sản xuất vì không thể giao hàng và thu hồi vốn.

Một số phân tích cho rằng khi chiến sự kéo dài, không gian chiến lược của Bắc Kinh tại Trung Đông đã bị thu hẹp đáng kể. Một bên là yêu cầu ngày càng lớn từ Iran, bên kia là ngành sản xuất trong nước đang chao đảo, khiến chiến lược của Trung Quốc trở nên thiếu nhất quán và rối loạn chưa từng có. Đối với Trung Quốc, cú sốc này đã vượt ra khỏi phạm vi thương mại đơn thuần, trở thành áp lực kéo dài lên toàn bộ hệ thống sản xuất.

Kế hoạch địa chính trị mà Bắc Kinh từng kỳ vọng khai thác đang dần biến thành gánh nặng tiêu hao lâu dài đối với cấu trúc kinh tế của nước này.

Một số học giả cũng cho rằng Trung Quốc đã đánh mất lợi thế thương mại đối ngoại mà họ dày công xây dựng trong nhiều thập kỷ qua.