Tòa án Tối cao Panama: Quyền kinh doanh cảng của công ty Lý Gia Thành là vi hiến

Tòa án Tối cao Panama ngày 29/1 phán quyết rằng hợp đồng nhượng quyền vận hành các cảng ở hai đầu Kênh đào Panama của công ty thuộc tập đoàn do tỷ phú Hồng Kông Lý Gia Thành kiểm soát là vi hiến.

Công ty của Lý Gia Thành có nguy cơ mất quyền khai thác các cảng Kênh đào Panama

Theo tuyên bố phán quyết, hợp đồng nhượng quyền giữa Chính phủ Panama và Công ty Cảng Panama (Panama Ports Company – PPC), một công ty con của Tập đoàn Trường Giang Hòa Ký Thực Nghiệp (CK Hutchison Holdings – Trường Hòa) do gia tộc Lý Gia Thành kiểm soát, về việc phát triển, xây dựng, vận hành và quản lý cảng Balboa (ở bờ Thái Bình Dương) và cảng Cristobal (ở bờ Đại Tây Dương) của Kênh đào Panama là vi hiến.

Phán quyết này dựa trên kết quả điều tra của Văn phòng Tổng Kiểm toán Panama. Tổng kiểm toán Anel Flores cho biết trong vụ gia hạn hợp đồng 25 năm mà PPC nhận được vào năm 2021 đã tồn tại nhiều sai phạm.

Ông Flores nêu rõ, cuộc kiểm toán phát hiện các khoản tiền chưa được thanh toán, sai sót kế toán, cũng như sự tồn tại đáng ngờ của các “nhượng quyền ma” (ghost concessions) tại các cảng kể từ năm 2015.

Cái gọi là “nhượng quyền ma” là việc thông qua các hợp đồng thầu phụ miễn thuế không được công bố để che giấu lợi nhuận thực tế ngoài sự giám sát của chính phủ, từ đó né tránh các khoản phí nhượng quyền và thuế thu nhập đáng lẽ phải nộp cho nhà nước.

Nhà chức trách Panama đã khởi động cuộc kiểm toán vào ngày 20/1 năm ngoái. Theo báo cáo kiểm toán, kể từ khi PPC nhận được thỏa thuận nhượng quyền cảng vào năm 2021, chính phủ Panama đã bị thiệt hại khoảng 300 triệu USD; nếu truy ngược về giai đoạn 25 năm của hợp đồng ban đầu, tổng thiệt hại ước tính lên tới 1,2 tỷ USD.

Ngày 30, PPC tuyên bố không hài lòng với phán quyết và không loại trừ khả năng thực hiện các biện pháp pháp lý đáp trả. Dù PPC không thể kháng cáo phán quyết của Tòa án Tối cao Panama, nhưng có thể yêu cầu làm rõ phán quyết, động thái này có thể giúp trì hoãn thời điểm chấm dứt giấy phép vận hành.

Mỹ – Trung tranh giành ảnh hưởng tại Kênh đào Panama

Kênh đào Panama nối liền Đại Tây Dương và Thái Bình Dương, giúp rút ngắn khoảng 13.000 km hải trình, tiết kiệm tới 18 ngày đi biển và chi phí nhiên liệu khổng lồ. Khoảng 5% thương mại đường biển toàn cầu đi qua tuyến đường chiến lược này, trong đó Mỹ là nước sử dụng lớn nhất.

Ngoài giá trị thương mại, kênh đào còn có ý nghĩa chiến lược quan trọng, cho phép Hải quân Mỹ nhanh chóng điều chuyển tàu chiến và vật tư quân sự giữa hai đại dương.

Sau khi Tổng thống Donald Trump bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai, cuộc cạnh tranh ảnh hưởng giữa Mỹ và Trung Quốc tại Kênh đào Panama trở nên gay gắt. Trong lễ nhậm chức, ông Trump từng nói: “Trung Quốc (Cộng sản) đang vận hành Kênh đào Panama, trong khi chúng ta chưa bao giờ trao nó cho Trung Quốc (Cộng sản).”

Năm ngoái, Tập đoàn Trường Hòa từng lên kế hoạch bán phần lớn cổ phần tại Công ty Cảng Panama cho một liên danh quốc tế, trong đó có công ty quản lý đầu tư Mỹ BlackRock, nhưng thương vụ này cuối cùng đã rơi vào bế tắc do sự can thiệp của chính quyền Trung Quốc.

Phán quyết lần này của Tòa án Tối cao Panama được bên ngoài nhìn nhận là nhằm làm suy yếu ảnh hưởng của Trung Quốc tại khu vực, đồng thời cũng được xem là một thắng lợi nữa của chính quyền Trump tại Trung và Nam Mỹ, sau vụ bắt giữ nhà độc tài Venezuela Nicolás Maduro.