Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ ra 3 phán quyết quan trọng

Hôm thứ Ba (30/6), Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ đã khép lại nhiệm kỳ xét xử kéo dài 9 tháng của năm nay. Trong ngày cuối cùng, tòa liên tiếp công bố nhiều phán quyết được dư luận đặc biệt quan tâm, bao gồm các vấn đề trọng tâm như quyền công dân theo nơi sinh, tư cách tham gia thi đấu của vận động viên chuyển giới và giới hạn tài trợ cho các chiến dịch tranh cử.

Hiện nay, Tối cao Pháp viện gồm 6 thẩm phán theo khuynh hướng bảo thủ và 3 thẩm phán theo khuynh hướng tự do, trong đó có 3 người do Tổng thống Donald Trump đề cử.

Tối cao Pháp viện bác bỏ nỗ lực của Trump nhằm hạn chế “quyền công dân theo nơi sinh”

Trước hết, trong vụ án liên quan đến quyền công dân theo nơi sinh (birthright citizenship), Tối cao Pháp viện đã ra phán quyết với tỷ lệ 6 phiếu thuận và 3 phiếu chống rằng sắc lệnh hành pháp do chính quyền Trump ký vào năm ngoái không phù hợp với quy định của Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp Hoa Kỳ, vì vậy tiếp tục duy trì chế độ quyền công dân theo nơi sinh hiện hành.

Theo sắc lệnh này, nếu một em bé sinh ra tại Hoa Kỳ mà cả cha lẫn mẹ đều không phải là công dân Mỹ và cũng không phải là thường trú nhân hợp pháp (người sở hữu thẻ xanh), thì chính phủ liên bang sẽ không còn tự động công nhận em bé đó là công dân Hoa Kỳ.

Trong ý kiến đa số, Chánh án John Roberts cho biết Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp Hoa Kỳ quy định rõ rằng phần lớn những người sinh ra trên lãnh thổ Hoa Kỳ đều tự động có quốc tịch Mỹ. Chỉ có một số rất ít trường hợp ngoại lệ, chẳng hạn như con của nhà ngoại giao nước ngoài hoặc con của thành viên lực lượng quân sự nước ngoài đang chiếm đóng.

Đối với phán quyết duy trì quyền công dân theo nơi sinh, Thẩm phán bảo thủ Samuel Alito đã đưa ra ý kiến phản đối mạnh mẽ.

Trong bản ý kiến phản đối, ông viết: “Theo quan điểm của tôi, đây là một trong những phán quyết quan trọng nhất trong lịch sử của Tòa án, và hôm nay Tòa đã mắc phải một sai lầm nghiêm trọng”. Tuy nhiên, ý kiến phản đối này không nhận được sự ủng hộ của bất kỳ thẩm phán nào khác.

Ông cho rằng phán quyết của phe đa số sẽ tiếp tục duy trì một động lực mạnh mẽ, khuyến khích nhiều người nhập cảnh trái phép vào Hoa Kỳ hoặc ở lại Mỹ bất hợp pháp.

Ông Alito cũng cho biết, nếu Tu chính án thứ 14 thực sự yêu cầu phải tạo ra kết quả như vậy thì quốc gia có thể chấp nhận hoặc sửa đổi hiến pháp để thay đổi. Tuy nhiên, theo ông, Tu chính án thứ 14 không hề chứa đựng quy tắc mà Tòa án hiện nay đang gán cho nó.

Ông viết: “Theo quan điểm của tôi, sai lầm mà Tòa án mắc phải hôm nay sẽ có ảnh hưởng sâu rộng đối với tương lai của nước Mỹ”.

Ông Trump kêu gọi Quốc hội chấm dứt quyền công dân theo nơi sinh

Sau khi Tối cao Pháp viện ra phán quyết duy trì chế độ quyền công dân theo nơi sinh, Tổng thống Trump cho biết ông sẽ thúc đẩy Quốc hội thông qua luật để cải cách hệ thống này.

Cùng ngày, ông Trump đăng bài trên nền tảng Truth Social, cho rằng việc Tối cao Pháp viện duy trì quyền công dân theo nơi sinh là “đáng tiếc”, nhưng ông tin rằng vấn đề này vẫn có thể được giải quyết thông qua việc Quốc hội ban hành luật.

Ông Trump viết: “Việc Tối cao Pháp viện duy trì quyền công dân theo nơi sinh là điều đáng tiếc đối với đất nước chúng ta. Tuy nhiên, chúng ta hoàn toàn có thể giải quyết vấn đề này thông qua luật do Quốc hội ban hành, và phán quyết lần này của Tòa cũng xác nhận rằng Tổng thống có thể ủng hộ quá trình lập pháp đó”.

Ông cũng cho biết không cần phải thông qua quy trình sửa đổi hiến pháp kéo dài và phức tạp để xử lý vấn đề này.

Ông Trump kêu gọi Quốc hội lập tức bắt tay vào thúc đẩy việc ban hành luật liên quan. Ông nói: “Quốc hội nên bắt đầu hành động ngay từ hôm nay để chấm dứt quyền công dân theo nơi sinh. Chế độ này rất tốn kém và cũng không công bằng đối với đất nước chúng ta. Tôi sẽ dốc toàn lực để ủng hộ công việc này”.

Theo ước tính của giới quan sát, nếu sắc lệnh này được thực thi, mỗi năm sẽ có khoảng 250.000 trẻ sơ sinh bị ảnh hưởng đến tình trạng pháp lý, đồng thời làm gia tăng đáng kể các thủ tục xác nhận thân phận cho trẻ sơ sinh của nhiều gia đình.

Tối cao Pháp viện phán quyết: Các bang có thể cấm người chuyển giới tham gia các giải đấu nữ

Ngoài ra, vào ngày thứ Ba, Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ cũng ra phán quyết xác nhận rằng các bang có quyền hạn chế học sinh chuyển giới tham gia các giải đấu thể thao dành cho nữ, qua đó dỡ bỏ rào cản pháp lý đối với các đạo luật của các bang cấm vận động viên chuyển giới gia nhập đội tuyển thể thao nữ.

Theo Reuters, trong ngày hôm đó Tối cao Pháp viện đã xem xét hai vụ án đến từ bang Tây Virginia và bang Idaho. Luật của cả hai bang đều quy định rằng các đội thể thao của trường công lập, bao gồm cả đại học, phải được phân chia theo “giới tính sinh học”; những người có giới tính sinh học là nam không được tham gia đội thể thao nữ. Hiện nay, trên toàn nước Mỹ đã có 27 bang áp dụng các quy định tương tự.

Trước đó, luật của hai bang từng bị các tòa án cấp dưới ra phán quyết tạm đình chỉ thi hành với lý do lệnh cấm này có thể vi phạm Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp Hoa Kỳ cũng như Điều IX (Title IX) của Đạo luật Giáo dục Liên bang, vốn cấm phân biệt đối xử về giới trong lĩnh vực giáo dục. Tuy nhiên, Tối cao Pháp viện đã đảo ngược các phán quyết đó.

Đối với vấn đề liên quan đến Điều IX của Đạo luật Giáo dục, cả 9 thẩm phán nhất trí cho rằng luật của hai bang không vi phạm luật liên bang. Còn đối với việc liệu các đạo luật này có vi phạm “Điều khoản Bảo vệ Bình đẳng” của Tu chính án thứ 14 hay không, Tòa đã ra phán quyết với tỷ lệ 6–3. Sáu thẩm phán bảo thủ tạo thành phe đa số cho rằng luật của hai bang cũng phù hợp với Hiến pháp.

Ý kiến của đa số do Thẩm phán Brett Kavanaugh chấp bút. Ông cho biết Hiến pháp Hoa Kỳ và Điều IX của Đạo luật Giáo dục đều cho phép các bang quyết định điều kiện tham gia các giải đấu thể thao nữ dựa trên giới tính sinh học. Các bang có quyền tiếp tục duy trì các môn thể thao dành riêng cho phụ nữ và trẻ em gái mà không cần phải tái cấu trúc toàn bộ hệ thống thể thao nữ của Hoa Kỳ.

Ông Kavanaugh chỉ ra rằng thi đấu thể thao khác với giáo dục hoặc việc làm nói chung. Do nam và nữ tồn tại những khác biệt khách quan về thể chất, việc các bang thiết lập các đội thể thao riêng cho nam và nữ là một cơ chế hợp lý và đã tồn tại từ lâu.

Ông cũng cho biết kể từ khi Điều IX được thực thi vào năm 1972, cơ hội phát triển dành cho các nữ vận động viên học sinh đã được mở rộng đáng kể, thúc đẩy sự phát triển nhanh chóng của thể thao nữ Hoa Kỳ trong suốt 54 năm qua. Theo ông, thuật ngữ “giới tính” trong đạo luật này cần được hiểu là “giới tính sinh học”.

Về việc cấm các bé gái chuyển giới tham gia các giải đấu nữ, ông Kavanaugh cho rằng luật của hai bang giúp bảo đảm tính an toàn và sự công bằng trong thi đấu thể thao nữ, do đó phù hợp với lợi ích công cộng quan trọng của chính quyền bang.

Sau khi phán quyết được công bố, Tổng thống Trump đăng bài trên Truth Social: “Một chiến thắng lớn! Tối cao Pháp viện Hoa Kỳ vừa phán quyết rằng nam giới không được tham gia các môn thể thao dành cho nữ. Cuối cùng thì tình trạng phi lý này cũng đã chấm dứt!”

Theo The Wall Street Journal, chính quyền hai bang cùng với chính quyền Trump lập luận rằng việc cho phép các bé gái và phụ nữ chuyển giới tham gia các giải đấu thể thao nữ có thể ảnh hưởng đến sự an toàn cũng như cơ hội cạnh tranh công bằng của các nữ vận động viên có giới tính sinh học là nữ.

Tổng Chưởng lý bang Tây Virginia John McCuskey cho biết phán quyết hôm thứ Ba là “một chính sách phù hợp với lẽ thường”. Ông nói: “Được tham gia thi đấu trong một môi trường công bằng và an toàn có ý nghĩa vô cùng to lớn đối với các vận động viên”.

Tối cao Pháp viện phán quyết nới lỏng các giới hạn về tài trợ tranh cử

Trong cùng ngày, Tối cao Pháp viện cũng đưa ra một phán quyết quan trọng khác liên quan đến vấn đề tài trợ tranh cử.

Với tỷ lệ 6 phiếu thuận và 3 phiếu chống, Tòa đã ủng hộ các nguyên đơn thuộc Đảng Cộng hòa, trong đó có Phó Tổng thống JD Vance, và xác định rằng các quy định liên bang hạn chế việc các chính đảng phối hợp với ứng cử viên trong chi tiêu cho chiến dịch tranh cử đã vi phạm quyền tự do ngôn luận được bảo đảm bởi Tu chính án thứ nhất của Hiến pháp Hoa Kỳ.

Tòa án cho rằng luật hiện hành hạn chế các chính đảng cùng đầu tư ngân sách tranh cử dựa trên ý kiến của ứng cử viên là một sự hạn chế không phù hợp đối với ngôn luận chính trị, vì vậy các quy định liên quan là vi hiến.