Trung Quốc lách luật mua chip Nvidia, Mỹ lên kế hoạch bịt kín kẽ hở

Nvidia nắm giữ vị thế độc quyền thực tế trong lĩnh vực chip mạnh nhất, khiến các biện pháp kiểm soát xuất khẩu trở thành công cụ then chốt của chính quyền Trump trong cuộc đua trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm duy trì lợi thế trước Trung Quốc.

Dù Mỹ hạn chế xuất khẩu các chip tiên tiến nhất của Nvidia sang Trung Quốc (bao gồm GB300), nhưng theo báo cáo, một số doanh nghiệp Trung Quốc vẫn có thể tiếp cận sức mạnh tính toán của những hệ thống trang bị chip cao cấp này thông qua các trung tâm dữ liệu ở Đông Nam Á.

Vào tháng 7, công ty khởi nghiệp AI Trung Quốc Moonshot AI đã ra mắt một mô hình mới. Chưa đầy một tuần sau, quan chức Nhà Trắng Michael Kratsios đã cáo buộc công ty này sử dụng sức mạnh tính toán của chip Nvidia GB300 thông qua hệ thống tại một trung tâm dữ liệu ở Thái Lan.

Khi cuộc cạnh tranh giành vị thế bá chủ AI giữa Mỹ và Trung Quốc ngày càng gay gắt, mô hình Kimi K3 của Moonshot AI trở thành một trong những mô hình AI Trung Quốc có hiệu suất tăng vọt gần đây. DeepSeek và Alibaba cũng vừa công bố các hệ thống AI mới.

Các nhà quan sát trong ngành chỉ ra rằng việc tiếp cận sức mạnh tính toán tiên tiến thông qua các nhà cung cấp dịch vụ đám mây ở nước ngoài là yếu tố then chốt giúp năng lực của các mô hình AI Trung Quốc được nâng cao. Hiện Mỹ đang thảo luận về việc ban hành luật liên quan để bịt kín lỗ hổng này, nhưng trước khi biện pháp vá lỗ hổng phát huy tác dụng thực tế vẫn còn nhiều thách thức.

Doanh nghiệp Trung Quốc tiếp cận sức mạnh tính toán Nvidia ở nước ngoài như thế nào?

Các chip AI tiên tiến nhất của Nvidia bị hạn chế xuất khẩu sang Trung Quốc, nhưng những chip có hiệu suất thấp hơn vẫn được phép xuất khẩu sang nước này.

Cassia King, nghiên cứu viên cao cấp thuộc nhóm chính sách sức mạnh tính toán tại Viện Chính sách và Chiến lược AI (Institute for AI Policy and Strategy), nói với CNBC rằng chỉ cần “Moonshot AI không trực tiếp mua và sở hữu phần cứng vật lý (chip) này”, thì hành vi bị phanh phui là tiếp cận sức mạnh tính toán thông qua hệ thống tại Thái Lan vẫn là hợp pháp.

Bà cho biết hệ thống kiểm soát xuất khẩu của Mỹ nhắm vào chip AI vật lý, chứ không bao gồm việc truy cập từ xa vào các hệ thống trang bị những chip này.

Khi được hỏi về cách các doanh nghiệp Trung Quốc tiếp cận sức mạnh tính toán của hệ thống AI Nvidia thông qua các kênh ở nước ngoài để huấn luyện mô hình AI, một quan chức Nhà Trắng nói với CNBC: “Chính quyền Trump đã thực thi các biện pháp kiểm soát xuất khẩu nghiêm ngặt nhất trong lịch sử hiện đại, và luôn nỗ lực bảo vệ an ninh quốc gia cũng như an ninh kinh tế của Mỹ”.

Theo báo cáo, các nhà cung cấp dịch vụ đám mây quy mô siêu lớn của Trung Quốc bao gồm ByteDance, Alibaba và Tencent đã tiếp cận từ xa sức mạnh tính toán của chip Nvidia thông qua các quốc gia châu Á như Thái Lan, Malaysia và Nhật Bản.

Một nguồn tin am hiểu yêu cầu giấu tên tiết lộ với CNBC rằng ByteDance đang hợp tác với nhà cung cấp dịch vụ đám mây Aolani có trụ sở tại Singapore – công ty sở hữu chip Nvidia – để tiếp cận sức mạnh tính toán tại Malaysia. Wall Street Journal từng đưa tin lần đầu về thông tin này vào tháng 3.

Công ty Aolani nói với CNBC rằng đối tượng phục vụ của họ là “một nhóm khách hàng toàn cầu, đa dạng bao gồm cả Bắc Mỹ và châu Á”.

“Các công ty mà chúng tôi phục vụ không có quyền sở hữu, cũng không có quyền đòi hỏi tiềm năng trong tương lai đối với những chip vận hành giải pháp của chúng tôi, càng không thể tiếp xúc vật lý với chúng”. Người phát ngôn bổ sung: “Mọi hành vi được phép sử dụng dịch vụ, cơ sở hạ tầng hoặc công nghệ của chúng tôi đều hoàn toàn tuân thủ mọi quy định liên quan”.

Khi các doanh nghiệp đổ xô tìm kiếm sức mạnh tính toán cho hệ thống AI hiệu suất cao nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường ngày càng tăng, cơ sở hạ tầng trí tuệ nhân tạo tại khu vực Đông Nam Á cũng đang phát triển mạnh mẽ.

Công ty dịch vụ bất động sản JLL dự báo đến năm 2030, công suất trung tâm dữ liệu toàn cầu có thể tăng gấp đôi, đạt 200 gigawatt (GW).

Theo dữ liệu tổng hợp từ tổ chức phân tích dữ liệu DC Byte, Malaysia, Indonesia và Thái Lan hiện có tổng cộng 31 dự án trung tâm dữ liệu quy mô trên 100 megawatt (100MW) đang trong giai đoạn quy hoạch, trong khi số trung tâm dữ liệu cùng loại hiện hữu chỉ có hai.

Đạo luật An ninh Truy cập Từ xa sẽ mang lại những thay đổi gì

Michelle Nie, học giả thỉnh giảng phụ trách các vấn đề công nghệ và an ninh quốc gia tại Viện nghiên cứu Trung tâm An ninh Mỹ Mới, nói với CNBC rằng lỗ hổng này đang “đe dọa an ninh quốc gia của Mỹ”.

Bà Nie bổ sung: “Mục đích của việc kiểm soát xuất khẩu chip là ngăn chặn Trung Quốc lợi dụng chip tiên tiến của Mỹ để huấn luyện trí tuệ nhân tạo (AI) tiên phong”.

Một dự luật mang tên “Đạo luật An ninh Truy cập Từ xa” (RASA) được đề xuất nhằm mở rộng phạm vi kiểm soát xuất khẩu của Mỹ, đưa cả việc truy cập đám mây từ xa đối với phần cứng và phần mềm then chốt vào trong đó. Dự luật này đã được thông qua tại Hạ viện vào tháng 1 nhưng chưa được thông qua tại Thượng viện.

Bà Nie chỉ ra rằng dự luật có thể đối mặt với sự phản đối từ ngành công nghiệp, bà nói: “Nếu dự luật bắt buộc phải thực hiện ‘Biết khách hàng của bạn’ (KYC) và xác minh danh tính khách hàng, các nhà cung cấp dịch vụ đám mây sẽ phải gánh chịu gánh nặng tuân thủ tương ứng.”

Bà còn cho biết chỉ riêng việc thông qua RASA vẫn chưa giải quyết được vấn đề. Mặc dù dự luật sẽ trao cho chính phủ Mỹ “quyền giám sát việc truy cập từ xa”, nhưng chính phủ “vẫn cần xây dựng các quy định cụ thể để áp dụng kiểm soát truy cập đối với việc truy cập từ xa vào các hệ thống AI chip tiên tiến”.

Bà Cassia King cho biết, với sự ủng hộ của Nhà Trắng, Cục Công nghiệp và An ninh (BIS) thuộc Bộ Thương mại Mỹ có thể nhanh chóng ban hành các quy định liên quan, thậm chí có thể hoàn thành trong “vài ngày”.

Bà King bổ sung: “Khó khăn nằm ở chỗ xây dựng được những quy định vừa hiệu quả vừa có tính khả thi. Các nhà hoạch định chính sách cần xác định rõ nguồn lực tính toán nào thuộc phạm vi kiểm soát, chủ thể nào nên bị cấm truy cập và sử dụng từ xa những nguồn lực tính toán này, cũng như cách thức triển khai cơ chế ‘Biết khách hàng của bạn’”.