Vì sao các nhà khoa học lo ngại về sự xuất hiện của siêu El Niño?

Các nhà khí tượng học hôm thứ Năm (11/6) tuyên bố một hiện tượng “Siêu El Niño” mang tính lịch sử đã chính thức hình thành trên Thái Bình Dương. Tác nhân đứng sau hàng loạt biến động khí hậu toàn cầu này thực chất là hiện tượng nước biển ở vùng nhiệt đới Thái Bình Dương ấm lên bất thường. Tuy nhiên, cường độ của đợt El Niño lần này được dự báo sẽ đạt mức kỷ lục và kéo theo những tác động mà con người khó có thể dự đoán đầy đủ.

Theo báo cáo mới nhất của Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA), hiện tượng này sẽ tiếp tục mạnh lên và có khả năng phát triển thành một đợt El Niño cực mạnh hay còn gọi là “Siêu El Niño”. Các chuyên gia cảnh báo rằng, với vai trò là một chu kỳ nóng lên tự nhiên của đại dương, El Niño lần này sẽ kết hợp với bối cảnh nhiệt độ toàn cầu đang ở mức cao kỷ lục, tạo ra hiệu ứng “đổ thêm dầu vào lửa”, làm thay đổi sâu sắc các mô hình thời tiết toàn cầu, gây thiệt hại kinh tế nghiêm trọng và kéo theo các đợt nắng nóng, lũ lụt, hạn hán và cháy rừng.

Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres gọi El Niño lần này là “tình trạng khẩn cấp khí hậu” trên phạm vi toàn cầu. Trong bài phát biểu qua video hôm thứ Năm, ông nhấn mạnh: “Hiện tượng El Niño sẽ đổ thêm dầu vào lửa đối với một thế giới đang nóng lên”.

Cường độ lịch sử, tiệm cận kỷ lục năm 1997

El Niño là một mô hình thời tiết mang tính chu kỳ ở vùng nhiệt đới Thái Bình Dương, xảy ra khi nhiệt độ nước biển gần xích đạo tăng cao bất thường. Hiện tượng này làm thay đổi hướng gió và gây ra hàng loạt tác động dây chuyền đối với thời tiết toàn cầu.

Trung tâm Dự báo Khí hậu của NOAA dự đoán xác suất El Niño phát triển thành một đợt “cực mạnh” vào cuối mùa thu hoặc đầu mùa đông năm nay là 63%. Theo NOAA, đây có thể là “một trong những hiện tượng El Niño lớn nhất kể từ khi bắt đầu ghi nhận dữ liệu vào năm 1950”. Cơ quan này cũng cho biết xác suất El Niño kéo dài đến mùa thu là 100% và khả năng duy trì đến mùa đông cũng rất cao.

Các nhà khí tượng dự báo sức mạnh của đợt El Niño này có thể tương đương hoặc thậm chí vượt qua sự kiện kỷ lục năm 1997–1998, vốn từng gây ra các đợt nắng nóng, lũ lụt, hạn hán, lốc xoáy và cháy rừng trên toàn cầu, khiến thiệt hại lên tới hàng tỷ USD.

Để được xếp loại là “Siêu El Niño”, nhiệt độ nước biển ở vùng nhiệt đới Thái Bình Dương phải cao hơn mức trung bình trên 2°C. Một số mô hình khí hậu đáng tin cậy cho thấy ngưỡng này có thể bị vượt xa.

Nhà khoa học khí hậu Abby Frazier của Đại học Clark cho biết các lớp nước ấm sâu dưới đại dương sẽ đưa “một lượng nhiệt khổng lồ bổ sung lên bề mặt biển, qua đó thúc đẩy nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan trên toàn thế giới”. Bà cảnh báo rằng tại khu vực Thái Bình Dương, “tình hình có thể nhanh chóng trở nên rất nghiêm trọng”.

Bước vào vùng khí hậu chưa từng có

Trong vài tháng qua, dưới tác động của sự thay đổi hướng gió, một lượng lớn nước biển ấm bất thường đã di chuyển từ Tây Thái Bình Dương sang khu vực nhiệt đới Đông Thái Bình Dương. Khối nước nóng này nằm ở độ sâu khoảng 183–305 mét dưới mặt biển trước khi dần nổi lên gần bờ biển Nam Mỹ.

Những đợt Siêu El Niño tương đối hiếm, gần đây nhất xảy ra vào các giai đoạn 2015–2016, 1997–1998 và 1982–1983.

Tuy nhiên, các nhà khoa học cho rằng đợt El Niño lần này khác biệt về bản chất so với những lần trước bởi nền nhiệt toàn cầu hiện nay cao hơn đáng kể. Nói cách khác, trong tất cả các đợt El Niño từng ghi nhận, chưa lần nào Trái Đất bước vào hiện tượng này với mức nhiệt nền nóng như hiện tại. Nhân loại đang cùng với Siêu El Niño tiến vào một “vùng khí hậu chưa từng được biết đến”.

Do El Niño thúc đẩy quá trình truyền nhiệt từ đại dương vào khí quyển, hiện tượng này sẽ tiếp tục đẩy nhiệt độ trung bình toàn cầu lên cao hơn nữa. Một số nhà khoa học khí hậu dự báo, do hiệu ứng trễ, năm 2027 gần như chắc chắn sẽ vượt qua năm 2024 để trở thành năm nóng nhất từng được ghi nhận trong lịch sử.

Tuy vậy, các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng không có hai đợt El Niño nào diễn biến hoàn toàn giống nhau. Ngay cả những sự kiện cực mạnh cũng luôn xuất hiện những tác động bất ngờ ngoài dự báo.

Phản ứng dây chuyền trên toàn cầu

Ảnh hưởng của El Niño khác nhau tùy từng khu vực:

• Mùa bão: El Niño thường làm giảm hoạt động của bão Đại Tây Dương nhưng lại gia tăng số lượng và cường độ bão ở khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương. Điều này đồng nghĩa bờ Đông nước Mỹ và vùng Vịnh Mexico có thể bớt rủi ro hơn, trong khi Hawaii và các đảo Thái Bình Dương đối mặt nguy cơ lớn hơn.
• Mỹ và Canada: Từ miền bắc nước Mỹ tới miền tây Canada và Alaska thường trải qua mùa đông ấm hơn bình thường. Miền nam nước Mỹ lại có xu hướng lạnh và ẩm hơn. California có thể đối mặt nhiều đợt “sông khí quyển” gây mưa lớn và lũ lụt.
• Châu Á và Úc: Úc và Indonesia dễ xảy ra hạn hán nghiêm trọng, nắng nóng kéo dài, cháy rừng và thiếu nước. Tại Ấn Độ và Đông Nam Á, lượng mưa gió mùa mùa hè thường giảm, khiến nắng nóng thêm khắc nghiệt. Nhiều khu vực Đông Á và Nam Á cũng có thể trải qua mùa đông ấm và khô hơn.
• Châu Mỹ và châu Phi: Tây Bắc Nam Mỹ, đặc biệt là Peru, có nguy cơ mưa lớn và lũ lụt, trong khi đông nam Brazil thường nóng hơn bình thường. Từ bắc Nam Mỹ tới Trung Mỹ lại có xu hướng khô hạn. Khu vực Sừng châu Phi có thể chứng kiến những biến động cực đoan từ hạn hán kéo dài sang mưa lớn nguy hiểm.
• Hệ sinh thái biển: Nhiệt độ nước biển tăng cao sẽ làm gia tăng các đợt sóng nhiệt đại dương và hiện tượng tẩy trắng san hô trên phạm vi toàn cầu.

Bên cạnh thiệt hại môi trường, nhiệt độ cao còn ảnh hưởng trực tiếp đến tăng trưởng kinh tế. Nhà kinh tế khí hậu Marshall Burke của Đại học Stanford cho rằng các đợt El Niño mạnh có thể làm suy giảm tăng trưởng kinh tế thông qua thiên tai, thiệt hại cơ sở hạ tầng và gián đoạn nguồn cung lương thực.

Tuy nhiên, trong lĩnh vực nông nghiệp, tác động không hoàn toàn tiêu cực. Michael Ferrari, Giám đốc nghiên cứu của công ty đầu tư Moby, nhận định điều kiện sinh trưởng của ngũ cốc và hạt giống, đặc biệt là đậu tương, tại nhiều bang nông nghiệp lớn của Mỹ có thể được cải thiện, dù ngành chăn nuôi và sản xuất sữa sẽ đối mặt nhiều thách thức.

“Thay vì sợ hãi, hãy chuẩn bị”

Thông thường, El Niño hình thành vào mùa hè, đạt đỉnh vào cuối mùa thu hoặc đầu mùa đông và suy yếu vào mùa xuân năm sau. Tuy nhiên, nhóm nghiên cứu của nhà khoa học khí hậu Muhammad Azhar Ehsan tại Đại học Columbia dự báo đợt El Niño này có thể đạt đỉnh sớm hơn từ một đến hai tháng.

Nhà khoa học khí hậu Gabriel Vecchi của  Đại học Princeton cũng cho biết các tín hiệu ban đầu, bao gồm sự dịch chuyển mạnh của nước ấm lên bề mặt Thái Bình Dương, đều rất rõ ràng và cho thấy đây có thể là một đợt El Niño kéo dài.

Ngay cả trước khi chính thức hình thành, hiện tượng này đã được gán nhiều biệt danh như “Siêu El Niño” hay “Godzilla” nhằm mô tả quy mô và sức tàn phá tiềm tàng của nó. Trước những biến động khí hậu chưa từng có, Ehsan nhấn mạnh: “Thay vì cảm thấy sợ hãi, chúng ta nên giúp mọi người chuẩn bị tốt hơn.”