Bộ Y tế khẳng định cấm lấy bộ phận cơ thể của trẻ dưới 18 tuổi khi còn sống

Bộ Y tế khẳng định dự thảo luật tiếp tục cấm lấy bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi khi còn sống. Việc đăng ký nguyện vọng hiến không đồng nghĩa người chưa thành niên đương nhiên đủ điều kiện hiến, bởi mỗi trường hợp phải đáp ứng các yêu cầu riêng về sức khỏe, sự tự nguyện và pháp lý.

• Bộ Y tế giải thích đề xuất hiến mô, tạng ở trẻ dưới 18 tuổi
• Bộ Y tế đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến tạng

Chiều 27/10/2026, Bộ Y tế tổ chức họp báo về dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). 

Buổi họp diễn ra trong bối cảnh nhiều nội dung của dự thảo nhận được ý kiến khác nhau, đặc biệt là đề xuất liên quan đến quyền đăng ký hiến mô, tạng của người dưới 18 tuổi và việc lấy ý kiến của trẻ trong quá trình xây dựng chính sách.

Theo quy định hiện hành được nêu tại buổi họp báo, người từ đủ 18 tuổi trở lên được đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể. Pháp luật hiện hành chưa cho phép lấy mô tái sinh từ người dưới 18 tuổi và cũng chưa cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể của người chưa thành niên sau khi qua đời.

Trong khi đó, nhu cầu ghép tạng ở trẻ em vẫn lớn. Ước tính mỗi năm cần khoảng 55 ca ghép gan và 60 ca ghép thận; danh sách chờ ghép gan có khoảng 200 trường hợp. Theo ước tính của Bệnh viện Nhi Trung ương được nêu tại buổi họp báo, khả năng đáp ứng nhu cầu ghép tế bào gốc tạo máu hiện mới đạt khoảng 30%, một phần do những hạn chế về nguồn hiến.

Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết dự thảo bổ sung quy định cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến khi có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh việc đăng ký nguyện vọng không có nghĩa người đăng ký đã đủ điều kiện để hiến. Các điều kiện cụ thể phải được xem xét tại thời điểm lấy mô, bộ phận cơ thể.

GS.TS Trần Minh Điển, Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương, cho rằng trẻ trên 12 tuổi bắt đầu có hiểu biết về các khái niệm y khoa cơ bản, còn trẻ trên 15 tuổi có thể hiểu sâu hơn. Dù vậy, người dưới 18 tuổi vẫn cần có ý kiến của người giám hộ theo nội dung được trao đổi tại buổi họp báo.

Đối với người chưa thành niên đang sống, dự thảo tiếp tục cấm lấy bộ phận cơ thể. Riêng việc hiến mô tái sinh, chẳng hạn tế bào gốc tạo máu, được xem xét trong trường hợp giới hạn nhằm điều trị cho người thân khi không có người hiến trưởng thành phù hợp.

Cụ thể, người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi được đề xuất hiến mô tái sinh cho thành viên gia đình; người dưới 15 tuổi chỉ được hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột. Người hiến phải đáp ứng yêu cầu về sức khỏe, được tư vấn độc lập và có sự đồng ý của chính mình cùng cha mẹ hoặc người giám hộ.

Bộ Y tế cho biết sẽ tiếp tục nghiên cứu khả năng thu hẹp phạm vi người nhận mô hiến, hướng tới giới hạn trong nhóm anh, chị, em ruột. Đây là nội dung đang được xem xét, chưa phải quy định cuối cùng đã có hiệu lực.

Đối với trường hợp hiến sau khi qua đời, dự thảo đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hoặc thể hiện nguyện vọng hiến trước khi qua đời, với sự đồng ý của người đại diện theo điều kiện được quy định. Việc lấy mô, bộ phận cơ thể chỉ được tiến hành khi người hiến được hội đồng chuyên môn độc lập xác định chết não hoặc chết tuần hoàn và đáp ứng các điều kiện pháp lý liên quan.

Quy trình xác định chết não, chết tuần hoàn phải bảo đảm độc lập, khách quan. Theo thông tin được cung cấp tại buổi họp báo, người hiến chỉ được xác định chết não hoặc chết tuần hoàn khi các thành viên chuyên môn trong hội đồng cùng đưa ra kết luận. Mô, bộ phận cơ thể chỉ được lấy khi có đăng ký hoặc nguyện vọng hiến trước khi qua đời và có sự đồng ý của người đại diện theo nội dung dự thảo.

Để hạn chế nguy cơ mua bán, ép buộc hoặc lợi dụng trẻ em, dự thảo đề cập việc tư vấn độc lập theo quy trình do Bộ Y tế ban hành. Người hiến cần được cung cấp đầy đủ thông tin, có khả năng bày tỏ ý kiến và không bị cưỡng ép. Sự phản đối hoặc không đồng ý của trẻ tại bất kỳ thời điểm nào đều phải được tôn trọng, ghi nhận.

Dự thảo cũng bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm, gồm lợi dụng quan hệ giám hộ hoặc nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của người chưa thành niên; tạo phôi nhằm lấy tế bào; lấy mô, bộ phận cơ thể từ bào thai và tổ chức đưa người Việt Nam ra nước ngoài hiến, ghép bộ phận cơ thể trái quy định.

Về kinh nghiệm quốc tế, tài liệu được trình bày tại buổi họp báo nêu rằng các nguyên tắc của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) chỉ cho phép xem xét hiến tế bào tái sinh ở người chưa thành niên đang sống cho người trong gia đình khi không có người hiến trưởng thành phù hợp về hiệu quả điều trị. WHO đồng thời yêu cầu có biện pháp bảo vệ đặc biệt và xem xét sự đồng thuận của trẻ trong phạm vi trẻ có thể bày tỏ ý chí.

Công ước Oviedo của Hội đồng châu Âu cũng cho phép hiến mô tái sinh để điều trị cho anh, chị, em ruột trong những điều kiện chặt chẽ, bao gồm trường hợp không có người hiến tương hợp và người hiến không phản đối. Đối với hiến sau khi qua đời, tài liệu nêu một số quốc gia như Mỹ, Anh, Đức, Australia, Italy, Thái Lan và Malaysia đã có quy định áp dụng với người dưới 18 tuổi.

Những đề xuất liên quan đến người chưa thành niên vẫn cần được xem xét kỹ lưỡng trong quá trình hoàn thiện dự thảo. Việc mở rộng nguồn hiến để tăng cơ hội điều trị cho người bệnh phải đi cùng các điều kiện y khoa, cơ chế giám sát và biện pháp bảo vệ phù hợp, nhằm bảo đảm sức khỏe, quyền lợi và nguyện vọng của trẻ không bị chi phối bởi lợi ích của người khác.