Gần 1,7 triệu người rời khỏi Đồng bằng sông Cửu Long trong thập kỷ qua

Trong thập kỷ qua, gần 1,7 triệu người đã rời khỏi Đồng bằng sông Cửu Long do ảnh hưởng từ biến đổi khí hậu và thay đổi kinh tế, theo báo cáo mới của Ngân hàng Thế giới.

• Xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long duy trì ở mức cao

Ngày 17/12, Ngân hàng Thế giới phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức hội nghị tại TP. Cần Thơ để công bố báo cáo chuyên đề “Ở lại hay di cư: Cuộc sống vùng Đồng bằng sông Cửu Long ở Việt Nam”.

Bà Mariam J. Sherman, Giám đốc Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, Campuchia và Lào, cho biết Đồng bằng sông Cửu Long là vùng sinh sống của gần 18 triệu người, sản xuất hơn 50% lượng gạo của Việt Nam, hơn 2/3 sản lượng nuôi trồng thủy sản cùng một phần đáng kể trái cây và rau củ cho thị trường trong nước cũng như xuất khẩu. Vùng này từng đạt kết quả tốt trong giảm nghèo và an ninh lương thực, nhưng hiện đối mặt thách thức từ biến đổi khí hậu, kinh tế và dịch bệnh.

Từ năm 2018, các hộ gia đình ở Đồng bằng sông Cửu Long chịu ảnh hưởng từ hạn hán, xâm nhập mặn nghiêm trọng và dịch COVID-19. Những yếu tố này khiến nhiều hộ chưa kịp phục hồi đã tiếp tục gặp khó khăn, dẫn đến cạn kiệt tiết kiệm và bán tài sản. Gần một nửa dân số vùng sống tại khu vực có rủi ro cao về lũ lụt, hạn hán, xâm nhập mặn và sụt lún đất.

Nông nghiệp vẫn là sinh kế chính nhưng không còn là động lực tăng trưởng chính. Đầu tư tư nhân cùng các ngành công nghiệp và dịch vụ phát triển chậm. Báo cáo nhấn mạnh tiêu đề “Ở lại hay di cư” không nhằm đặt người dân trước lựa chọn đối lập, mà tập trung vào việc tạo điều kiện để họ có cuộc sống tốt hơn, an toàn hơn dù chọn ở lại hay di chuyển.

Trong thập kỷ qua, gần 1,7 triệu người đã rời khỏi Đồng bằng sông Cửu Long. Nguyên nhân bao gồm điều kiện nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản ngày càng khó khăn, cùng vị trí gần các trung tâm việc làm lớn như TP.HCM. Khảo sát cuộc sống vùng Đồng bằng sông Cửu Long năm 2024 cho thấy khoảng 14% hộ gia đình có ít nhất một người di cư, chủ yếu để tìm việc làm. Di cư phổ biến hơn ở hộ thu nhập thấp và hộ nông nghiệp, nơi tiền gửi về từ người thân giúp bù đắp thu nhập mất do thiên tai.

Báo cáo đề xuất 5 lĩnh vực chính sách ưu tiên cho Đồng bằng sông Cửu Long trong bối cảnh tương lai bất ổn. Các lĩnh vực này gồm đầu tư vào giáo dục và phát triển kỹ năng, đặc biệt cho thanh niên; hiện đại hóa và chuyển đổi nông nghiệp theo hướng giảm lao động, tăng khả năng thích ứng và lợi nhuận; đầu tư cơ sở hạ tầng địa phương để thu hút doanh nghiệp, tăng kết nối và giảm chi phí giao dịch cho nông dân; thúc đẩy di cư an toàn, tự nguyện như chiến lược thích ứng; xây dựng hệ thống an sinh xã hội hỗ trợ đối tượng chịu ảnh hưởng từ cú sốc, đặc biệt người không thể hoặc không muốn di cư.

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, cho biết vấn đề của Đồng bằng sông Cửu Long không phải “ở lại hay di cư”, mà là giúp người dân sống tốt hơn dù lựa chọn nào.

Ông đưa ra ba định hướng lớn: hoàn thiện thể chế điều phối phát triển vùng với phối hợp chặt chẽ giữa Trung ương và địa phương; thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh, giá trị cao và bền vững, giữ nông nghiệp làm nền tảng nhưng gắn với chế biến, logistics, thị trường, khoa học công nghệ và bảo vệ môi trường, đồng thời đa dạng hóa bằng công nghiệp chế biến, năng lượng tái tạo, kinh tế biển, dịch vụ, du lịch sinh thái và kinh tế đô thị; đặt đầu tư cho con người làm trung tâm để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và nâng năng suất lao động.

Ông Trương Cảnh Tuyên, Chủ tịch UBND TP. Cần Thơ, kỳ vọng trong 10-20 năm tới, Đồng bằng sông Cửu Long đạt tăng trưởng kèm chất lượng phát triển dựa trên kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế số và đổi mới sáng tạo, thích ứng biến đổi khí hậu.

Ông mong lãnh đạo và người dân chuyển tư duy sang chủ động thích ứng, xem điều kiện tự nhiên, hệ sinh thái và văn hóa sông nước là lợi thế. Ông hy vọng vùng trở thành nơi đáng sống với thành phố và vùng quê đáng sống, để người dân suy nghĩ lại về việc ở lại hay di cư, thậm chí thu hút người từ nơi khác đến.

Ngân hàng Thế giới khẳng định tiếp tục hỗ trợ Việt Nam qua các dự án hạ tầng giao thông, quản lý đất và nước để nâng khả năng chống chịu và kết nối của vùng.