Bé gái Thượng Hải tử vong sau liệu pháp gen, mức phạt cao nhất chỉ là đuổi việc

Chính quyền Thượng Hải hôm thứ Sáu (13/11) công bố kết quả điều tra vụ một bé gái 6 tuổi tử vong sau khi được điều trị bằng liệu pháp gen. Hình thức kỷ luật nặng nhất là sa thải ông Cừu Tử Long và một nhà nghiên cứu khác. Tuy nhiên, kết quả điều tra vấp phải nhiều ý kiến chất vấn từ dư luận.

Tháng 3/2025, bé gái trở thành ca đầu tiên trên thế giới được điều trị bằng liệu pháp chỉnh sửa gen nhắm vào hệ thần kinh trung ương, nhưng đã tử vong vào ngày thứ 7 sau điều trị. Hơn một năm sau, vụ việc bị truyền thông nước ngoài phanh phui và bắt đầu gây chú ý.

Có cư dân mạng bình luận: “Mức phạt nặng nhất cũng chỉ là đuổi việc”, “Lấy dân thường làm chuột bạch, giới hạn đạo đức ở đâu?”. Bình luận viên thời sự Nhạc Sơn nói với Epoch Times rằng các nhà nghiên cứu khoa học tại Trung Quốc, được giáo dục theo chủ nghĩa vô thần, thiếu những ràng buộc đạo đức cơ bản nên dám tiến hành đủ loại thí nghiệm. Ông cho rằng điều này cùng một gốc với nạn thu hoạch nội tạng sống và các sai phạm đạo đức khác.

Trong thông báo công bố hôm thứ Sáu, Tổ công tác điều tra và xử lý của thành phố Thượng Hải cho biết ông Cừu Tử Long và người họ Dương, tác giả thứ nhất của bài báo khoa học, đã bị đuổi việc. Ông Cừu là Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu Tùng Giang thuộc Học viện Y khoa Đại học Giao thông Thượng Hải. Trong 5 năm, hai người không được chủ trì hoặc tham gia các chương trình khoa học và công nghệ, cũng không được xét trao giải thưởng hay danh hiệu thi đua. Cả hai cũng bị đưa vào cơ sở dữ liệu về hành vi vi phạm nghiêm trọng liêm chính khoa học.

Người phụ trách nghiên cứu lâm sàng, họ Dư, bị miễn nhiệm chức trưởng phòng Nghiên cứu khoa học và bị hạ vị trí công việc xuống hai bậc. Trong 5 năm, người này cũng không được thăng chức, tham gia các dự án nghiên cứu, xét trao giải thưởng hoặc danh hiệu thi đua, hay tham gia công tác tuyển sinh sau đại học. Hội đồng đạo đức và những người chịu trách nhiệm khác trong ban lãnh đạo bệnh viện cũng bị kỷ luật Đảng và kỷ luật hành chính.

Vụ việc liên quan đến nhóm nghiên cứu của ông Cừu Tử Long. Do con gái mắc một chứng rối loạn phát triển thần kinh hiếm gặp, gia đình bé đã gom góp khoảng 860.000 USD (tương đương 5,82 triệu nhân dân tệ) để chi trả một phần kinh phí điều trị lâm sàng.

Bé bắt đầu sốt 3 ngày sau khi được điều trị, sau đó xuất hiện triệu chứng tổn thương thận nghiêm trọng. Khoảng một tuần sau khi điều trị, bé tử vong.

Phải hơn một năm sau, dư luận mới biết đến vụ việc khi tạp chí Science đăng bài điều tra hồi tháng 7 năm nay, chỉ ra nhiều điểm đáng ngờ trong quá trình nghiên cứu.

Sau cuộc điều tra, chính quyền Thượng Hải cho biết nhóm nghiên cứu có những sai phạm như không công bố các kết quả nghiên cứu bất lợi và không khai báo trung thực về xung đột lợi ích trong bài báo khoa học.

Cách xử lý của chính quyền vấp phải chất vấn từ dư luận. Một cư dân mạng viết: “Cầm cái gọi là ‘giấy đồng ý tham gia nghiên cứu’ như kim bài miễn tử, thật sự coi dân thường là chuột bạch sao? Giới hạn đạo đức đâu rồi?” Có người hỏi: “Sao không truy cứu trách nhiệm hình sự?”

Ông Nhạc Sơn nhận định, một mặt chính quyền xử lý quá nhẹ, mặt khác đây là hệ quả của việc thể chế ĐCSTQ dung túng. Ông cho biết trên thực tế có rất nhiều trường hợp việc thẩm định đạo đức chỉ mang tính hình thức, trong khi con người bị sử dụng làm đối tượng thí nghiệm trái phép. Ông cho rằng tình trạng này có liên quan đến việc ĐCSTQ lâu nay thúc đẩy giáo dục vô thần. Các nhà nghiên cứu khoa học của ĐCSTQ không có những ràng buộc về đạo đức và chuẩn mực luân lý cơ bản của một xã hội bình thường, nên thí nghiệm gì cũng dám làm, ông nói thêm. Ông lập luận rằng ĐCSTQ đến cả thu hoạch nội tạng sống cũng dám làm, nên những sai phạm trong giới nghiên cứu khoa học thực ra cũng cùng một gốc.

Trước đó, trang Kinh tế Quan sát của Trung Quốc đưa tin một số bác sĩ tiết lộ rằng những trường hợp thẩm định đạo đức làm cho có, dùng người thí nghiệm trái phép là rất nhiều. Họ cho biết vụ việc lần này chỉ là không bưng bít được nên mới bị truyền thông nước ngoài phanh phui. “Tôi nghe trong nhóm bác sĩ nói đây không phải trường hợp cá biệt (ở các bệnh viện khác nhau),” một bác sĩ nói. “Thực tế vẫn còn rất nhiều ‘nghiên cứu’ không đạt chuẩn đạo đức đang được triển khai rầm rộ trên lâm sàng.”

Cuộc điều tra của chính quyền Thượng Hải còn xác nhận ông Cừu Tử Long và 3 nhà nghiên cứu khác đã nhận tiền và quà từ gia đình bé gái, với tổng giá trị khoảng 1,06 triệu nhân dân tệ. Riêng người họ Dương nhận khoảng 900.000 nhân dân tệ và rượu trắng cao cấp. Chính quyền cho biết số tiền và quà này đã được trả lại hoặc nộp lên.

Tuy nhiên, dù liệt kê chi tiết hình thức kỷ luật đối với các nhà nghiên cứu và những người chịu trách nhiệm ở bệnh viện, thông báo không nói gia đình bé gái có được bồi thường hay không, cũng không đề cập việc hỗ trợ, khắc phục về sau. Đối với một gia đình đã mất con, việc nhóm nghiên cứu bị kỷ luật không đồng nghĩa với việc những tổn thất mà họ phải chịu và các vấn đề về quyền lợi liên quan đã được giải quyết.