Dòng vốn tư nhân toàn cầu rút khỏi TQ, các quỹ lớn gần như ngừng đầu tư mới

Thông tin từ các cơ sở dữ liệu về giao dịch của các ngân hàng đầu tư toàn cầu và lĩnh vực đầu tư tư nhân/đầu tư mạo hiểm cho thấy, trong nửa đầu năm 2026, 10 công ty đầu tư vốn tư nhân lớn trên toàn cầu không thực hiện bất kỳ khoản đầu tư cổ phần mới nào được công bố công khai tại Trung Quốc. Các phương tiện truyền thông trong ngành nhận định điều này cho thấy những quỹ đầu tư tư nhân lớn nhất thế giới trên thực tế gần như đã rút khỏi thị trường đầu tư mới tại Trung Quốc trong năm nay.

Theo báo cáo ngày 18/8 của Private Equity Wire, dựa trên dữ liệu giao dịch toàn cầu do Financial Times tổng hợp, 10 công ty đầu tư vốn tư nhân lớn trên thế giới, bao gồm KKR, Warburg Pincus, Carlyle, TPG, EQT, Bain Capital, Advent International, Apollo và CVC, không có bất kỳ khoản đầu tư cổ phần mới nào được công bố tại Trung Quốc trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 7/2026.

Cùng nhóm các tổ chức này đã thực hiện 3 khoản đầu tư cổ phần được công bố công khai tại Trung Quốc trong năm 2025 và 2 khoản vào năm 2024. Trong khi đó, năm 2021, họ thực hiện khoảng 12 thương vụ, bao gồm cả một số khoản đầu tư ở giai đoạn đầu.

Tuy nhiên, hoạt động đầu tư của các quỹ tư nhân này tại những khu vực khác ở châu Á vẫn rất mạnh. EQT gần đây hoàn tất huy động một quỹ đầu tư tư nhân châu Á – Thái Bình Dương có quy mô kỷ lục 15,6 tỷ USD. Blackstone cũng hoàn tất huy động một quỹ trị giá 13,1 tỷ USD tập trung vào thị trường châu Á hồi tháng 6 năm nay.

Các chuyên gia trong ngành cho rằng diễn biến này cho thấy những thách thức ngày càng lớn đối với các nhà đầu tư quốc tế trong bối cảnh Bắc Kinh tăng cường kiểm soát vốn nước ngoài tại những lĩnh vực chiến lược nhạy cảm như AI.

Thương vụ Meta thâu tóm Manus bị ngăn chặn

Tháng 4 năm nay, Meta buộc phải dừng kế hoạch mua lại công ty AI Trung Quốc Manus, trong một vụ việc được thị trường xem là “một trong những sự can thiệp quan trọng nhất của chính quyền ĐCSTQ đối với các giao dịch xuyên biên giới”.

Ngày 27/4, Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia Trung Quốc (NDRC) cho biết đã ngăn Meta mua Manus với giá 2 tỷ USD. Manus là một công ty khởi nghiệp về AI tác vụ do các kỹ sư Trung Quốc thành lập và đã chuyển sang Singapore trước khi được Meta mua lại.

NDRC không giải thích chi tiết, chỉ cho biết “theo các luật và quy định liên quan, quyết định cấm đầu tư nước ngoài vào dự án Manus và yêu cầu các bên liên quan rút lại thương vụ mua lại”.

Tuy nhiên, tình hình thực tế phức tạp hơn nhiều. Tính đến tháng 3 năm nay, khoảng 100 nhân viên Manus đã chuyển sang làm việc tại văn phòng của Meta ở Singapore, trong khi nhà sáng lập công ty cũng đã trở thành một lãnh đạo cấp cao tại Meta. CEO Manus Tiêu Hoằng (肖弘) trực tiếp báo cáo công việc cho Giám đốc vận hành Meta Javier Olivan.

Theo các nguồn tin, CEO Tiêu Hoằng và nhà khoa học trưởng Quý Dật Siêu (季逸超) đã bị NDRC triệu tập vào tháng 3 và không được phép rời Trung Quốc đại lục với lý do đang trong quá trình rà soát quản lý. Trước đó, vào tháng 1, Bộ Thương mại Trung Quốc cùng các cơ quan khác đã bắt đầu đánh giá thương vụ để xem xét liệu giao dịch có liên quan đến các quy định về kiểm soát xuất khẩu công nghệ, xuất nhập khẩu công nghệ và đầu tư nước ngoài hay không.

Một phát ngôn viên của Meta khi đó cho biết: “Thương vụ này hoàn toàn tuân thủ các luật hiện hành. Chúng tôi hy vọng cuộc điều tra sẽ được giải quyết thỏa đáng”.

Manus được Tiêu Hoằng, Quý Dật Siêu và Trương Đào thành lập vào năm 2022, sau đó chuyển trụ sở từ Trung Quốc sang Singapore vào khoảng giữa năm 2025. Chỉ vài tháng sau, Meta tuyên bố vào tháng 12/2025 rằng họ sẽ mua lại Manus với giá khoảng 2–3 tỷ USD, đồng thời dự định tích hợp trực tiếp công nghệ AI tác vụ của công ty vào Meta AI.

Sản phẩm của Manus không đơn thuần là một chatbot “trò chuyện”. Đây là một AI tác vụ (AI Agent) có khả năng tự phân rã nhiệm vụ, gọi nhiều tác nhân AI phụ và trực tiếp thực hiện các công việc như nghiên cứu, viết chương trình. Vì vậy, công nghệ này được xem là một hướng phát triển quan trọng của các ứng dụng AI thế hệ tiếp theo. Theo đánh giá trong bài viết, ĐCSTQ không muốn những công nghệ và nhân tài như vậy rơi vào tay các công ty nước ngoài.

Nhà đầu tư nước ngoài cũng khó rút vốn

Sự can thiệp của chính quyền Trung Quốc không chỉ ảnh hưởng đến dòng vốn nước ngoài vào Trung Quốc mà còn khiến việc rút vốn của các nhà đầu tư nước ngoài trở nên khó khăn và thiếu chắc chắn hơn.

Trong giai đoạn 2024–2025, các quỹ PE lớn toàn cầu liên tiếp đối mặt với tình trạng IPO tại Trung Quốc bị hạn chế, hoạt động mua bán – sáp nhập (M&A) trì trệ và định giá sụt giảm. Phần lớn các quỹ không thể hoàn tất việc thoái vốn khỏi các công ty Trung Quốc trong danh mục đầu tư.

Đơn cử, chính quyền Trung Quốc những năm gần đây đã tăng mạnh yêu cầu xét duyệt IPO, kéo dài thời gian phê duyệt, thậm chí khuyến khích một số doanh nghiệp rút hồ sơ niêm yết. Trong nửa đầu năm 2024, tổng vốn huy động từ IPO trên hai sàn Thượng Hải và Thâm Quyến chỉ đạt khoảng 4 tỷ USD, chưa bằng 14% so với mức khoảng 29,8 tỷ USD cùng kỳ năm 2023.

IPO vốn là một kênh thoái vốn quan trọng đối với các quỹ PE. Đối với các quỹ PE nước ngoài, điều này đồng nghĩa ngay cả khi doanh nghiệp họ đầu tư hoạt động tốt, họ vẫn có thể rơi vào tình trạng “đầu tư vào được nhưng không thể bán ra”.

Trong năm 2025, 10 quỹ PE lớn nhất thế giới không có bất kỳ thương vụ thoái toàn bộ khoản đầu tư nào tại Trung Quốc đại lục được công bố công khai. Mãi đến tháng 1/2026, Bain Capital mới phá vỡ tình trạng này khi bán mảng kinh doanh trung tâm dữ liệu tại Trung Quốc với mức định giá khoảng 4 tỷ USD cho một liên danh gồm các công ty công nghiệp Trung Quốc và các quỹ chính quyền địa phương.

Lý Tư Tề/ Epoch Times