Giới trẻ uể oải, thiếu sức sống – chính quyền TQ lo ngại và gỡ bỏ ứng dụng “Demumu”

Đầu năm nay, ứng dụng “Bạn chết chưa?” (“Are you dead”, sau đó đổi tên thành Dumu/Demumu), ra mắt từ năm ngoái, đã trở thành một ứng dụng trả phí cực kỳ phổ biến tại Trung Quốc, khiến bên ngoài bắt đầu chú ý đến nền kinh tế độc thân khổng lồ và tình trạng tinh thần – thể chất của những người sống một mình tại nước này.

Ứng dụng này được thiết kế riêng cho người Trung Quốc, đặc biệt là những người sống một mình ở thành thị. Người dùng phải bấm nút điểm danh mỗi 48 giờ; nếu không đăng nhập trong hai ngày, hệ thống sẽ lập tức thông báo cho người liên hệ khẩn cấp. Dù mang lại một chút an tâm cho người sống một mình, ứng dụng này đồng thời cũng phản ánh khó khăn kinh tế hiện tại của người độc thân và cảm giác cô đơn, thiếu an toàn của những người sống đơn lẻ.

Tạp chí The Atlantic trong bài viết mới nhất cho biết, vào tháng 1 năm nay, ứng dụng này đã trở thành một “hit” trong danh sách tải về trả phí trên App Store tại Trung Quốc, nhưng sau đó nhanh chóng “biến mất không dấu vết”. Apple cho biết việc gỡ bỏ là theo yêu cầu của cơ quan quản lý internet Trung Quốc.

Tác giả bài viết cho rằng ứng dụng này dường như thách thức cách tuyên truyền quen thuộc của chính quyền Trung Quốc. Nhà nước luôn khẳng định dưới sự lãnh đạo của Đảng, kinh tế phát triển, xã hội tiến bộ, người dân hạnh phúc. Nhưng ứng dụng “Are you dead” lại phơi bày sự bất an trong nội tâm của nhiều cư dân đô thị, làm nổi bật một vấn đề xã hội lớn hiện nay: số lượng lớn người sống một mình và tình trạng cô đơn lan rộng. Việc ứng dụng bị cấm cho thấy chính quyền luôn theo dõi sát sao tâm trạng xã hội và tỏ ra bất mãn, thậm chí lo ngại trước những hiện tượng này.

Toàn xã hội chìm trong bất an, lo âu và cô đơn

Trung Quốc có dân số đông, với nhiều người tập trung tại các đô thị đông đúc, tưởng như không tồn tại vấn đề cô đơn. Tuy nhiên, cùng với phát triển kinh tế và tiến bộ công nghệ, một lượng lớn dân số trẻ và trung niên đã di cư từ nông thôn ra thành thị. Trung Quốc từ lâu đã chuyển đổi từ một xã hội dựa trên nông nghiệp và gia đình sang xã hội đô thị – công nghiệp. Sự xa cách trong đời sống đô thị, cùng với cạnh tranh khốc liệt và khát vọng vươn lên của mỗi cá nhân, khiến toàn xã hội rơi vào trạng thái bất an, lo âu và cô đơn.

Bài viết dẫn lời giáo sư Bạch Tuyết Mai của Đại học Quốc gia Úc tại Canberra, người chuyên nghiên cứu về đô thị hóa, cho rằng bất kỳ ai khi đến một nơi xa lạ đều sẽ cảm thấy cô đơn, nhưng truyền thống gia đình – quốc gia kéo dài hàng nghìn năm của người Trung Quốc lại càng làm gia tăng cảm giác này.

Hàng Nam (29 tuổi), từ Lâm Phần, Sơn Tây lên Bắc Kinh lập nghiệp, cho biết các thành phố lớn có nhiều cơ hội, nhưng cái giá phải trả là sự cô đơn. Năm 2021 khi cô mới đến Bắc Kinh, lạ nước lạ cái, mỗi ngày làm việc 10 tiếng, hoàn toàn không có thời gian và năng lượng để giao tiếp xã hội. Sau đó, cô đăng bài trên Xiaohongshu để kết bạn, hẹn cư dân mạng đi uống cà phê, trò chuyện hoặc dạo công viên. Từ năm ngoái, cô bắt đầu tham gia một hoạt động gọi là “bữa tối hộp mù”, trả phí để ăn tối cùng người lạ.

Người tổ chức “bữa tối hộp mù” là Lục Minh cho biết mỗi lần thường có khoảng 6 người, tất cả đều chia tiền. Anh bắt đầu tổ chức hoạt động này từ cuối năm 2024, và hiện đã tổ chức định kỳ tại các thành phố lớn như Thượng Hải và Quảng Châu. Lục Minh nói rằng nhiều người cảm thấy cô đơn, đều muốn bước ra khỏi vòng tròn xã hội của mình, nhưng thiếu kênh và nguồn lực để thực hiện.

Tác giả cho rằng, tại những thành phố có mức sống cao như Bắc Kinh và Thượng Hải, việc ra ngoài giao lưu đối với người lao động bình thường là một điều xa xỉ, đặc biệt với những người trẻ mới đi làm có thu nhập thấp. Thêm vào đó, trong những năm gần đây, kinh tế Trung Quốc suy giảm và thị trường việc làm yếu đi, khiến hầu như ai cũng thắt chặt chi tiêu và giảm tiêu dùng.

Bài viết chỉ ra rằng mạng xã hội cũng đã thay đổi cách con người tương tác. Nhìn bề ngoài có vẻ như có kết nối và tương tác, nhưng thực chất lại thiếu giao tiếp sâu sắc. Nhiều người sau một ngày bận rộn chỉ muốn nằm dài trên ghế sofa lướt điện thoại, nhưng thỉnh thoảng lại cảm thấy cô đơn và trống trải.

Một người lấy bí danh “A Trạch”, làm việc xa quê tại Thượng Hải, cho biết anh là quản lý kho của một cửa hàng đồ thể thao. Mỗi tháng thu nhập khoảng 5.000–6.000 tệ, sau khi trừ tiền thuê nhà và gửi về cho gia đình thì hầu như không còn khả năng chi tiêu cho các hoạt động bên ngoài. Anh chỉ thỉnh thoảng tụ tập với đồng nghiệp sau giờ làm, còn phần lớn thời gian rảnh đều ở nhà lướt điện thoại. A Trạch cũng nói rằng giao tiếp trên mạng giúp anh thoải mái hơn và ít áp lực hơn, nhưng anh thừa nhận đôi khi vẫn cảm thấy cô đơn.

Tác giả nhận định rằng, ở Trung Quốc có không ít người giống như A Trạch, không muốn xây dựng các mối quan hệ sâu sắc hơn. Nhiều người trẻ bị áp lực công việc và khát vọng vươn lên đè nặng đến mức khó thở, nên không muốn gánh thêm bất kỳ áp lực nào khác, dù là về tình cảm hay các khía cạnh khác trong cuộc sống.