Hội nghị Trung ương 5 ĐCSTQ: Chỉnh đốn mạnh, kinh tế bế tắc

Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) khai mạc Hội nghị Trung ương 5 vào thứ Hai (26/10). Theo nhận định của các học giả, trọng tâm hội nghị có thể nghiêng về việc sắp xếp quyền lực và chỉnh đốn chính trị hơn là các vấn đề kinh tế, dân sinh.

Hội nghị toàn thể lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương ĐCSTQ khóa 20 sẽ diễn ra tại Bắc Kinh, với chủ đề được cho là “quản lý Đảng nghiêm minh toàn diện”. Hội nghị diễn ra trong bối cảnh thị trường bất động sản ảm đạm, ngân sách eo hẹp, thị trường chứng khoán đi xuống và các số liệu kinh tế bị đặt dấu hỏi.

Các học giả được phỏng vấn nhận định rằng giới quan chức hiện rơi vào tình thế “không dám làm, cũng chẳng thể buông xuôi”. Trong khi đó, doanh nghiệp chỉ lo giữ tài sản, còn các biện pháp hành chính đơn thuần khó có thể tháo gỡ những bế tắc mang tính cơ cấu.

Nguồn thu từ bán đất sụt giảm mạnh, ngân sách địa phương eo hẹp

Kinh tế Trung Quốc đang chịu nhiều sức ép, và tình trạng tài chính của chính quyền địa phương là minh chứng rõ nét cho điều này.

Theo số liệu do Bộ Tài chính ĐCSTQ công bố hôm thứ Sáu (23/10), trong 9 tháng đầu năm, nguồn thu từ chuyển nhượng quyền sử dụng đất thuộc sở hữu nhà nước trên cả nước đạt 1,61 nghìn tỷ nhân dân tệ, giảm 27,9% so với cùng kỳ năm ngoái. Dựa trên số liệu lũy kế đã công bố, thu ngân sách theo nghĩa rộng trong tháng 9 giảm 3,49% so với cùng kỳ. Đây là lần đầu tiên trong năm nay thu ngân sách hàng tháng ghi nhận mức giảm.

Nguồn thu từ bán đất từng đóng vai trò quan trọng đối với chính quyền địa phương. Tình trạng trì trệ kéo dài của thị trường bất động sản không chỉ làm giảm nhu cầu đất đai, mà còn khiến thu từ thuế trước bạ và thuế tăng giá trị đất lần lượt giảm 14,2% và 13,6%.

Phần lớn tài sản của các hộ gia đình Trung Quốc tập trung vào bất động sản. Vì vậy, những khó khăn của thị trường này không chỉ ảnh hưởng đến giá trị tài sản của người dân mà còn làm suy giảm niềm tin tiêu dùng. Chính quyền đã triển khai hàng loạt chính sách mới nhằm vực dậy thị trường bất động sản, nhưng liệu các biện pháp này có giúp khôi phục niềm tin hay không vẫn còn là câu hỏi bỏ ngỏ.

Giáo sư Trịnh Chính Bỉnh thuộc Khoa Tài chính, Đại học Khoa học Kỹ thuật Vân Lâm (Đài Loan), nói với The Epoch Times hôm thứ Bảy (24/10) rằng tình trạng thâm hụt ngân sách của chính quyền địa phương Trung Quốc bắt nguồn từ mô hình phát triển phụ thuộc vào bất động sản trong nhiều năm. Những năm gần đây, thị trường bất động sản ảm đạm khiến nguồn thu từ bán đất sụt giảm, trong khi áp lực tài chính đối với chính quyền địa phương ngày càng gia tăng. Nợ không tự biến mất chỉ vì các quan chức liên quan bị điều tra hoặc thay thế.

Ông cho biết nguồn thu ngân sách của chính quyền địa phương đã giảm đáng kể. Một số địa phương thậm chí gặp khó khăn trong việc trả lương cho công chức, trong khi kinh phí dành cho các trường đại học cũng bị cắt giảm. Khoản nợ khổng lồ để lại từ cuộc khủng hoảng bất động sản khó có thể được giải quyết trong một sớm một chiều.

Thị trường chứng khoán lao dốc, “đội quốc gia” vào cuộc vẫn khó khôi phục niềm tin

Bên cạnh tình trạng tài chính eo hẹp, thị trường vốn cũng đang chịu áp lực.

Ngày 22/10, chỉ số CSI 300 của hai sàn Thượng Hải và Thâm Quyến giảm 1,8% khi đóng cửa, nâng mức giảm lũy kế so với đỉnh hồi tháng 6 lên hơn 20%. Bloomberg phân tích rằng chỉ số này đã bước vào thị trường giá xuống về mặt kỹ thuật.

Từ đầu năm đến nay, các chỉ số chứng khoán chủ chốt của Trung Quốc, cả trong nước lẫn ở nước ngoài, đều kém sắc hơn phần lớn các thị trường lớn trên thế giới. Những lo ngại về tiêu dùng nội địa, lợi nhuận doanh nghiệp và mức định giá của các công ty trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng gia tăng.

Nikkei đưa tin hôm thứ Sáu (23/10) rằng khi thị trường chứng khoán lao dốc, dòng vốn nhà nước, thường được gọi là “đội quốc gia”, dường như lại vào cuộc để hỗ trợ thị trường. Theo các nhà phân tích, dòng vốn này có thể tạm thời xoa dịu làn sóng bán tháo, nhưng khó giải quyết tận gốc những vấn đề mang tính cơ cấu, như lợi nhuận doanh nghiệp yếu, nhu cầu trong nước ảm đạm và các biện pháp kích thích tài khóa chưa đủ mạnh.

Nhà kinh tế học Lý Hằng Thanh tại Mỹ nói với The Epoch Times rằng việc “đội quốc gia” hỗ trợ thị trường có thể tạm thời giữ giá cổ phiếu, nhưng khó giải quyết vấn đề cốt lõi là niềm tin của thị trường suy giảm. Ông cho biết lực lượng này bao gồm các doanh nghiệp nhà nước, quỹ an sinh xã hội và những tổ chức khác, sử dụng tiền công để nâng đỡ thị trường, chủ yếu nhằm duy trì hình ảnh thịnh vượng trước các hội nghị chính trị. Cuối cùng, những rủi ro phát sinh vẫn có thể được chuyển sang người nộp thuế thông qua hệ thống tài chính công.

Ông Lý nói: “Chính quyền hỗ trợ thị trường không phải để bảo vệ nhà đầu tư, mà nhằm giữ thể diện cho Tập Cận Bình và bảo vệ đường lối ‘Hai kiên quyết bảo vệ’ và ‘Hai xác lập’ do ông đề ra.”

“Hai xác lập” là xác lập địa vị hạt nhân của ông Tập trong toàn Đảng và xác lập vai trò chỉ đạo của tư tưởng ông. “Hai kiên quyết bảo vệ” là kiên quyết bảo vệ địa vị hạt nhân của ông Tập và sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Ban Chấp hành Trung ương Đảng.

Đầu tư bất động sản giảm 20,6%, nhu cầu trong nước chưa khởi sắc

Trước đó, hôm thứ Hai (19/10), Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc công bố GDP quý III tăng 4,5% so với cùng kỳ năm ngoái, đưa mức tăng trưởng trong 9 tháng đầu năm lên 4,6%, nằm trong mục tiêu tăng trưởng cả năm 4,5–5%. Tuy nhiên, sự chênh lệch giữa số liệu GDP chính thức và các chỉ số đầu tư, tiêu dùng làm dấy lên nghi ngờ về độ tin cậy của số liệu cũng như thực trạng nền kinh tế Trung Quốc.

Cùng ngày, Viện Doanh nghiệp Mỹ (AEI) đăng bài bình luận đặt nghi vấn về số liệu GDP chính thức của Trung Quốc. Bài viết chỉ ra rằng tốc độ tăng cung tiền M1 của Trung Quốc đã giảm từ 5,1% trong quý I xuống còn 3,2%, trái ngược với mức tăng trưởng GDP 4,6% được công bố.

Số liệu đầu tư tài sản cố định cũng làm dấy lên nghi vấn. Trong niên giám thống kê năm 2018, tổng vốn đầu tư tài sản cố định năm 2017 được ghi nhận ở mức 64,1 nghìn tỷ nhân dân tệ, nhưng đến niên giám năm 2025, con số này đã được điều chỉnh giảm xuống còn 39,1 nghìn tỷ nhân dân tệ.

Trong 9 tháng đầu năm nay, đầu tư tài sản cố định giảm 7,2% so với cùng kỳ năm ngoái, đầu tư phát triển bất động sản giảm 20,6%, còn diện tích nhà ở khởi công mới giảm gần 25%. Trong khi đó, tổng mức bán lẻ hàng tiêu dùng tháng 9 chỉ tăng 1,1%.

Giáo sư Trịnh Chính Bỉnh nhận định nền kinh tế Trung Quốc hiện phân hóa rõ rệt. Xuất khẩu và một số ngành công nghệ cao có kết quả khá nổi bật, trong khi tiêu dùng, dịch vụ, các ngành công nghiệp truyền thống, cùng đầu tư của cả khu vực nhà nước lẫn tư nhân đều suy yếu.

Kinh tế chịu sức ép, ĐCSTQ tăng cường chỉnh đốn chính trị tại Hội nghị Trung ương 5

Trong bối cảnh kinh tế khó khăn, chương trình nghị sự của Hội nghị Trung ương 5 lại tập trung nhiều hơn vào các vấn đề chính trị nội bộ Đảng.

Hội nghị dự kiến diễn ra từ ngày 26 đến 29/10 tại Bắc Kinh, với chủ đề được nêu là thúc đẩy “quản lý Đảng nghiêm minh toàn diện”. Trong khi các Hội nghị Trung ương 5 trước đây thường tập trung vào quy hoạch kinh tế, hội nghị lần này được cho là sẽ chú trọng hơn đến kỷ luật và chỉnh đốn tổ chức trong Đảng.

Kinh tế Nhật báo của Hồng Kông phân tích rằng cuộc họp Bộ Chính trị hôm thứ Sáu (23/10), cuộc họp cấp cao cuối cùng trước Hội nghị Trung ương 5, đã nhấn mạnh về chính trị các nội dung “Hai kiên quyết bảo vệ” và “Ba năng lực, một gánh vác”. Những tín hiệu này mang hàm ý chính trị sâu sắc, và các yêu cầu liên quan dự kiến sẽ xuyên suốt nghị quyết chính của hội nghị.

Ngay sau Hội nghị Trung ương 5 là phiên họp của Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc Trung Quốc (Nhân đại). Tại đây, các đại biểu sẽ xem xét dự thảo sửa đổi 15 luật, 3 báo cáo chuyên đề của Quốc vụ viện về công tác tài chính, quản lý tài sản nhà nước và tài nguyên thiên nhiên, cùng các quyết định bổ nhiệm, miễn nhiệm nhân sự.

Bên cạnh chương trình nghị sự, những biến động nhân sự cấp cao cũng là điểm đáng chú ý tại hội nghị. Theo thống kê chưa đầy đủ của The Epoch Times, gần 70 thành viên Ban Chấp hành Trung ương khóa XX đã bị thanh trừng hoặc xử lý, chiếm khoảng 18% tổng số thành viên.

Một nghiên cứu do Hội đồng Các vấn đề Đại Lục (MAC) của Đài Loan ủy thác cho các học giả thực hiện cho thấy, trong năm qua, khoảng 19 ủy viên Trung ương đã bị ngã ngựa hoặc mất tư cách đại biểu Nhân đại. Nếu tính cả những người rời chức bất thường và lâu ngày không xuất hiện trước công chúng, số quan chức có thể bị xử lý tại Hội nghị Trung ương 5 lên tới gần 30 người.

Quân đội là lĩnh vực chịu đợt chỉnh đốn mạnh nhất. Cựu Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương Hà Vệ Đông, cựu Ủy viên Quân ủy Miêu Hoa và cựu Bộ trưởng Quốc phòng Lý Thượng Phúc đều đã bị xử lý. Tháng 1 năm nay, ông Trương Hựu Hiệp và ông Lưu Chấn Lập cũng bị lập án điều tra. Một số nghiên cứu cho rằng trong số 7 thành viên Quân ủy Trung ương khóa XX, hiện chỉ còn ông Tập Cận Bình và ông Trương Thăng Dân tại vị.

Hôm 13/10, chính quyền thông báo cựu Thị trưởng Trùng Khánh Hoàng Kỳ Phàm đang bị điều tra, thu hút sự chú ý. Việc ông bị điều tra ngay trước thềm Hội nghị Trung ương 5 càng khiến những biến động nhân sự cấp cao thêm khó lường.

Hội nghị Trung ương 5 tập trung sắp xếp nhân sự, quan chức tiến thoái lưỡng nan

Ông Trịnh Chính Bỉnh phân tích rằng trọng tâm của hội nghị lần này nhiều khả năng là sắp xếp nhân sự, nhằm chuẩn bị cho Đại hội 21. Ông nói: “Ngoài các ủy viên Trung ương và ủy viên dự khuyết Trung ương, điều được quan tâm nhất còn là liệu có thay đổi nhân sự lãnh đạo hạt nhân hay không.”

Bên ngoài cũng xuất hiện những đồn đoán rằng ông Tập Cận Bình có thể điều chỉnh cơ cấu quyền lực trước hoặc sau khi bước vào nhiệm kỳ thứ tư, thậm chí lui về hậu trường. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có bằng chứng xác thực nào cho những đồn đoán này.

Theo ông Trịnh, việc Hội nghị Trung ương 5 nhấn mạnh yêu cầu quản lý Đảng nghiêm minh, trung thành và kiên định về chính trị cho thấy chính quyền ưu tiên ngăn chặn các rủi ro chính trị, nợ chính quyền địa phương và tài chính vượt tầm kiểm soát. Trong khi đó, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế không phải là ưu tiên hàng đầu.

Ông Lý Hằng Thanh cho rằng, khi ông Tập nhấn mạnh việc chống “nằm thẳng”, các quan chức ĐCSTQ rơi vào tình thế “không làm cũng không được, làm cũng không xong”. Theo ông, họ đang ở thế tiến thoái lưỡng nan: nếu tích cực hành động, họ có thể bị quy là làm việc tùy tiện; nếu không hành động, họ lại có nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm. Điều này khiến các quyết định của quan chức ngày càng trở nên rối ren.

Chính sách thay đổi liên tục, doanh nhân mất niềm tin, tìm đường rút lui

Tình trạng chỉnh đốn chính trị và tâm lý dè dặt, chờ đợi trong giới quan chức cũng lan sang cộng đồng doanh nghiệp, ảnh hưởng đến đầu tư tư nhân và tiêu dùng.

Ông Lý nhận định, áp lực chính trị lớn có thể khiến các chính sách đi ngược quy luật kinh tế. Sự bất định này buộc giới doanh nhân ưu tiên bảo toàn tài sản thay vì mở rộng sản xuất. Khi niềm tin của doanh nghiệp tiếp tục suy giảm, hệ quả cuối cùng có thể là làn sóng phá sản, tỷ lệ thất nghiệp gia tăng và thu nhập người dân sụt giảm.

“Người dân không còn hy vọng vào tương lai thì làm sao có thể khiến họ rút tiền tiết kiệm trong ngân hàng ra để chi tiêu? Nếu triển vọng việc làm và thu nhập không được cải thiện, chỉ dựa vào các khoản trợ cấp ngắn hạn hay biện pháp hành chính sẽ rất khó khuyến khích người dân tăng chi tiêu,” ông nói.

Ông Trịnh cũng cho rằng khi mục tiêu chính trị lấn át các quy luật thị trường, doanh nghiệp dễ bị can thiệp bằng các biện pháp hành chính. Một số ngành dù sản lượng và xuất khẩu tăng vẫn khó chuyển thành lợi nhuận và tạo việc làm, thậm chí rơi vào tình trạng “sản xuất càng mở rộng, thua lỗ càng nhiều”.

Theo ông, tình trạng mất cân đối cơ cấu kinh tế không chỉ kìm hãm tăng trưởng trong ngắn hạn mà còn làm suy giảm động lực đầu tư của doanh nghiệp và sức sống của khu vực kinh tế tư nhân. Nếu chính sách tiếp tục ưu tiên cạnh tranh trong lĩnh vực công nghệ cao và kiểm soát chính trị, khó khăn của các ngành truyền thống và dịch vụ sẽ khó được tháo gỡ.