Người đoạt huy chương Fields khiến Bắc Đại lúng túng, tuyên truyền của ĐCSTQ phản tác dụng

Trong khi hai học giả gốc Trung Quốc là Vương Hồng (Wang Hong) và Đặng Dực (Deng Yu) – hiện giảng dạy tại châu Âu và Bắc Mỹ – vừa giành được giải thưởng danh giá nhất của giới toán học là huy chương Fields, truyền thông nhà nước Trung Quốc đồng loạt tung hô. Tuy nhiên, dù cả hai đều tốt nghiệp đại học từ Đại học Bắc Kinh (PKU, gọi tắt là Bắc Đại), thành tựu khoa học của họ lại chủ yếu hình thành trong quá trình tu nghiệp và làm việc ở nước ngoài. Sau khi đoạt giải, Vương Hồng bày tỏ lòng biết ơn đối với Viện Nghiên cứu Khoa học Cao cấp Pháp (IHES) cùng các cơ sở nghiên cứu ở phương Tây; còn khi nhắc tới Bắc Đại thì cô nói rằng “ở đó, sống sót được đã là tốt lắm rồi”. Nhiều cư dân mạng bình luận, những ngày gần đây đơn vị khó xử nhất trên mạng lưới có lẽ chính là Bắc Đại.

Bắc Kinh “mượn” huy chương Fields để thổi chủ nghĩa dân tộc, nhưng bất ngờ phản tác dụng

Ngày 23/7, tại Philadelphia, bang Pennsylvania (Mỹ), giải thưởng Fields – vẫn được mệnh danh là “Giải Nobel của toán học” – lần đầu tiên xướng tên hai người mang quốc tịch Trung Quốc: nhà toán học trẻ Vương Hồng và Đặng Dực.

Khi tin tức lan truyền về Trung Quốc, dư luận trong nước Trung Quốc lập tức biến thành tựu của Vương Hồng và Đặng Dực thành chiến thắng của “thể chế” và “dân tộc”. Các kênh truyền thông lớn tranh nhau dùng chữ đỏ in đậm để giật tít kiểu “Cột mốc trong lịch sử toán học Trung Quốc”, “Nhân tài đỉnh cao do trong nước đào tạo”… Bắc Đại cũng vội vàng đăng thông cáo chúc mừng, cố gắng “ké” danh tiếng cho mình.

Theo tài liệu công khai, Vương Hồng và Đặng Dực từng là bạn cùng lớp khóa 2007, Khoa Khoa học Toán học, Đại học Bắc Kinh.

Vương Hồng sinh năm 1991 tại Quế Lâm, Quảng Tây, từ nhỏ đã bộc lộ năng khiếu toán học, từng hai lần “nhảy lớp” và 16 tuổi vào học Đại học Bắc Kinh. Ban đầu cô theo học Khoa Khoa học Trái đất và Không gian, sau đó chuyển sang Khoa Khoa học Toán học. Tốt nghiệp xong, cô sang Pháp tiếp tục học, năm 2014 nhận bằng thạc sĩ toán tại Đại học Paris XI (nay là Đại học Paris-Saclay), năm 2019 lấy bằng tiến sĩ tại MIT. Năm 2023, cô trở thành giáo sư Viện Khoa học Toán học Courant tại Đại học New York; từ tháng 9/2025 đồng thời là giáo sư thường trực tại IHES.

Đặng Dực sinh năm 1989, từng đại diện Trung Quốc tham gia Olympic Toán quốc tế năm 2006 và đoạt huy chương vàng. Anh chỉ học hai năm tại Khoa Khoa học Toán học Bắc Đại rồi chuyển sang MIT, sau đó tiếp tục nghiên cứu tại Princeton. Sau khi lấy bằng tiến sĩ, năm 2015 anh đến Viện Courant, Đại học New York làm nghiên cứu sinh sau tiến sĩ, năm 2018 chuyển sang làm trợ lý giáo sư tại Đại học Nam California, năm 2022 lên phó giáo sư và được trao chế độ biên chế lâu dài, rồi năm 2024 chuyển về Đại học Chicago giảng dạy đến nay.

Đáng lưu ý, trong lễ trao giải khai mạc tại Philadelphia, khi MC đọc lý lịch của người nhận giải và màn hình lớn hiện danh sách cơ quan học thuật, từ đầu đến cuối không hề xuất hiện cái tên “Đại học Bắc Kinh”. Với Vương Hồng là IHES (Pháp) và NYU (Mỹ); với Đặng Dực là Đại học Chicago. Trong mắt giới học thuật quốc tế, môi trường thực sự tạo nên những thành tựu đỉnh cao của họ là “đất tự do” ở phương Tây, chứ không phải các trường đại học dưới chế độ Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ).

Sau khi đoạt giải, trong các cuộc phỏng vấn về quá trình trưởng thành, Vương Hồng nhắc đến cha mẹ, Paris, NYU, IHES… nhưng gần như rất hiếm khi nhắc tới Bắc Đại. Thi thoảng nói tới trường cũ, cô chỉ thở dài rằng ở đó mình luôn phải “vật lộn” và “sống sót được đã là một điều không tệ” (theo China Science Daily).

Được biết, năm 2007, cô gái 16 tuổi từ Quảng Tây đã đỗ 653 điểm trong kỳ thi đại học nhưng không vào thẳng hệ toán Bắc Đại, mà bị phân về Khoa Khoa học Trái đất và Không gian. Ngay từ khi nhập học, cô đã đặt mục tiêu xin chuyển khoa. Sau khi vào Khoa Toán năm thứ hai, cô “rơi xuống địa ngục”: cả lớp đều là dân đoạt giải Olympic Toán, cô lại không có nền tảng thi đấu, điểm số ở mức trung bình, suốt một thời gian dài bị nghi ngờ “không phải dạng có tố chất học toán”, đến mức có lúc muốn chuyển sang học kiến trúc. Cuối cùng, cô chọn con đường ra nước ngoài và sang Pháp sau đại học.

Vương Hồng ca ngợi môi trường nghiên cứu tự do ở nước ngoài – cư dân mạng: người khó xử nhất là Bắc Đại

Sau khi nhận giải, Vương Hồng nói với AFP rằng những năm tháng ở Trường Bách khoa Paris, Đại học Paris-Saclay, Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia Pháp (CNRS) và IHES đã để lại dấu ấn rất sâu đậm trong cô. Cô đặc biệt ca ngợi việc IHES chỉ lấy “xuất sắc khoa học” làm tiêu chuẩn tuyển dụng duy nhất, sau đó trao cho nhà nghiên cứu sự tin tưởng tuyệt đối: không phải gánh dạy học, không phải làm hành chính, có thể tự do, lâu dài, toàn tâm toàn ý dành cho nghiên cứu. Cô nhấn mạnh cả môi trường học thuật lẫn môi trường sống đều đóng vai trò rất quan trọng, đồng thời tỏ ra đầy biết ơn trong các cuộc trò chuyện.

Sau khi tin thắng giải được công bố, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron ngay lập tức gọi điện trực tiếp cho Vương Hồng, cảm ơn cô vì những đóng góp xuất sắc cho khoa học. Ông cũng đăng trên X dòng chúc mừng “Xin chúc mừng giáo sư Vương Hồng, người đã giành huy chương Fields!”, ca ngợi cô là “hiện thân của sự xuất sắc trong nghiên cứu và giáo dục của Pháp”.

Đại sứ quán Mỹ tại Trung Quốc cũng nhanh chóng ra tuyên bố khẳng định: “Mỹ có vô số trường đại học, viện nghiên cứu và trung tâm toán học hàng đầu thế giới, từ lâu đã thu hút những tài năng nghiên cứu xuất sắc trên toàn cầu đến học tập, nghiên cứu và hợp tác.”

Trong khi truyền thông Trung Quốc tích cực cổ vũ chuyện “học giả mang quốc tịch Trung Quốc đoạt giải Fields”, những chia sẻ của Vương Hồng về quãng thời gian học ở Bắc Đại lại khiến ngôi trường này lâm vào cảnh khó xử: nhà trường muốn chia sẻ vinh quang với người đoạt giải, nhưng chính nhân vật chính lại không thừa nhận mình được “đào tạo thành tài” tại đó.

Tài khoản X “UFO Captain婷” ngày 25/7 bình luận rằng, những ngày này đơn vị khó xử nhất trên mạng có lẽ chính là Bắc Đại. Viện sĩ Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc kiêm giáo sư Bắc Đại Điền Cương cũng thừa nhận: hồi đó Vương Hồng không phải dân thi đấu toán, trong lớp không nổi bật, không được “đào tạo đặc biệt”, thành tích hôm nay ngay cả các thầy cô cũng cảm thấy bất ngờ. Điều này cho thấy Bắc Đại đã không nhận ra tiềm năng khác biệt của cô, cũng không dành cho cô sự bồi dưỡng phù hợp với thế mạnh; trải nghiệm đó thậm chí suýt làm vỡ nát tự tin của cô. Việc cô vươn lên, chủ yếu dựa vào sự say mê và kiên cường của bản thân, cộng với môi trường học thuật bao dung ở Pháp và Mỹ.

Có cư dân mạng bình luận:

“Việc có người mô tả quá trình đi học của mình như chuyện ‘cố gắng sống sót’, nghe thì chói tai đấy, nhưng riêng tư thì rất nhiều người thật sự đã trải qua như vậy.”

“Chỉ khi rời đi rồi, người ta mới có thể sống đúng với bản ngã của mình.”

Một bình luận khác nói: “Cô ấy sẽ không đạt thành tựu như hôm nay nếu cứ ở lại Bắc Đại. Cô ấy rõ ràng đang tự hỏi: vì sao ở Bắc Đại có nhiều bạn đồng môn xuất sắc hơn cô ấy rất nhiều mà lại không có người đạt thành tựu tốt hơn? Đó là câu hỏi Bắc Đại phải tự đặt ra – và những sinh viên đang học ở đó cũng cần tự hỏi – liệu việc ‘ra đi’ có phải là bước khởi đầu cho một tầng cao mới hay không.”

Theo trang tin The Paper tại Trung Quốc, giáo sư Khâu Thành Đồng – bậc thầy quốc tế về toán học, hiện giảng dạy tại Đại học Thanh Hoa – trước đây từng nhiều lần đích thân vận động Vương Hồng và Đặng Dực “về nước phục vụ” toàn thời gian. Tuy nhiên, dù được bậc tiền bối nhiệt tình mời gọi, dù phía Trung Quốc mở ra mức lương cao, đặc quyền, danh dự không đếm xuể, đến nay cả Vương Hồng và Đặng Dực vẫn chưa nhận lời.

Nhà bình luận Tần Miễn trong một bài viết đã dùng cụm “đại khí dương thành” (tạm dịch: “người tài thành tựu nơi xứ người”) để chỉ ra khoảng cách lớn giữa khâu “tuyển” và khâu “nuôi dưỡng”. Trung Quốc có thể sàng lọc được những mầm non trí tuệ rất cao, nhưng lại khó để những mầm non ấy tự lớn lên thành “cây đại thụ” ngay trên chính mảnh đất trong nước. Khi guồng máy tuyên truyền vội vã gán thêm lá cờ quốc gia vào cái tên của ai đó, cách tôn trọng nhân tài đúng đắn nhất lẽ ra phải là để chính cái tên ấy được tôn vinh bằng giá trị của nó. Nếu không, cú “lật xe” tiếp theo chỉ là vấn đề thời gian.