Phát hiện “máu kim cương” ở Sơn Đông, cư dân mạng Trung Quốc lo ngại điều gì?

Gần đây, một bản tin của “Đức Châu Vãn Báo” ở Sơn Đông đã gây bàn luận sôi nổi trên mạng: ngân hàng máu địa phương, thông qua việc sàng lọc gần 20.000 người hiến máu, đã lần đầu tiên phát hiện một trường hợp nhóm máu Jk(a-b-) cực kỳ hiếm, thường được gọi là “máu kim cương”. Tỷ lệ xuất hiện của nó còn hiếm hơn nhiều so với “máu gấu trúc” (máu Rh âm) mà mọi người biết, chỉ vào khoảng một phần vạn đến vài phần vạn. Sau khi tin tức được công bố, không chỉ khiến người ta cảm thán về sự đa dạng của nhóm máu ở loài người, mà còn dấy lên trên mạng một làn sóng “nhắc nhở đầy lo lắng”: có người sợ rằng “người may mắn” này sẽ bị “tuyên bố chết não”, liên tục khuyên anh ấy mở tài khoản Douyin để mỗi ngày lên tiếng báo bình an.

Rốt cuộc đây là nhóm máu gì? Tại sao lại hiếm đến vậy? Hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu một chút kiến thức về các nhóm máu hiếm. Ngoài ra cũng cần chỉ rõ rằng, câu nói “truyền được cho bất kỳ ai trên thế giới” vẫn phải đi kèm điều kiện tương thích về hệ ABO (ví dụ máu kim cương nhóm O mới có thể dùng phổ biến hơn), nên cũng không phải là kiểu “vạn năng” tuyệt đối. Khái niệm “máu vạn năng tiêu chuẩn” thông thường chỉ nhóm O Rh âm (O-), bởi vì trong hai hệ thống quan trọng nhất là ABO và Rh, nó đều thiếu các kháng nguyên chính (A, B, D).

Kiến thức cơ bản về nhóm máu: không chỉ có ABO và Rh

Mọi người đều biết nhóm máu chia thành bốn loại A, B, AB, O, đó là hệ nhóm máu ABO. Nhưng thực ra, hệ thống nhóm máu của loài người có hơn 40 loại, bao gồm Rh, Kidd, Diego, v.v. Mỗi hệ thống đều do các kháng nguyên trên bề mặt hồng cầu quyết định, những kháng nguyên này giống như “chứng minh thư”, quyết định tính tương thích khi truyền máu. Nếu kháng nguyên không phù hợp, truyền máu có thể dẫn đến phản ứng tan máu, thậm chí đe dọa tính mạng.

Nhóm máu hiếm thường gặp: máu gấu trúc (Rh âm)

Trong quần thể người Hán ở Trung Quốc, tỷ lệ máu Rh âm khoảng 0,3% (3 phần nghìn), vì hiếm như gấu trúc lớn nên được gọi vui là “máu gấu trúc”. Ở người da trắng tại Âu – Mỹ, tỷ lệ này lên tới 15%. Người có máu gấu trúc khi truyền máu phải tìm cùng nhóm, sản phụ còn có thể đối mặt với nguy cơ bệnh tan máu ở trẻ sơ sinh. Nhưng may là hiện nay trong ngân hàng máu đều có lưu hồ sơ, nên vấn đề không quá lớn.

Sự tồn tại còn hiếm hơn: nhóm máu Bombay (máu khủng long)

Đây là nhóm máu do thiếu kháng nguyên H, thường được gọi là “máu Bombay” hoặc “máu khủng long”, vì hiếm như loài khủng long đã tuyệt chủng. Ở Ấn Độ, tỷ lệ xuất hiện khoảng một phần vạn (1/10.000), còn ở Trung Quốc thì thấp tới mức một trên vài trăm nghìn. Trên toàn cầu chỉ có một số rất ít ca được báo cáo. Tháng 12/2025, tại Quảng Tây từng phát hiện một trường hợp, được xem như “hóa thạch sống” trong giới y học.

Máu kim cương (Jk(a-b-))

Lần này, trường hợp Jk(a-b-) được phát hiện ở Đức Châu, Sơn Đông thuộc hệ nhóm máu Kidd (hệ nhóm máu thứ 18 được phát hiện ở người). Ở người bình thường, trên bề mặt hồng cầu có kháng nguyên Jk^a hoặc Jk^b, nhưng nhóm máu này do đột biến gen mà hoàn toàn thiếu các kháng nguyên đó, bao gồm cả Jk3. Kết quả là sao? Nó khó tìm như kim cương, ở người châu Á tỷ lệ xuất hiện thấp hơn một phần vạn, ở người da trắng khoảng 0,14%, còn ở người Mỹ gốc Phi là 0,05%.

Tại sao gọi là “máu kim cương”? Có lẽ vì nó quý hiếm như kim cương vậy! Trong đời sống hằng ngày, người mang nhóm máu này không khác gì người bình thường, không cần điều trị đặc biệt. Nhưng khi truyền máu thì nhất định phải dùng cùng nhóm, nếu không có thể dẫn đến phản ứng tan máu muộn, hồng cầu bị hệ miễn dịch tấn công, nặng có thể gây suy thận hoặc tử vong. Phụ nữ mang thai càng phải chú ý, nếu thai nhi thừa hưởng kháng nguyên từ người cha thì có thể gây bất đồng nhóm máu mẹ – con. Vì vậy, một khi phát hiện nhóm máu này, ngân hàng máu sẽ lập hồ sơ, khi khẩn cấp có thể phải điều phối máu trên phạm vi toàn quốc để ứng phó.

Lần phát hiện này là nhờ sàng lọc quy mô lớn, cũng nhắc nhở chúng ta rằng: thông qua việc thường xuyên hiến máu, đôi khi có thể phát hiện ra “thuộc tính ẩn” của chính mình.

Các nhóm máu hiếm khác còn có như “máu vàng” (Rh null, hoàn toàn thiếu kháng nguyên Rh, toàn cầu chưa tới 50 ca), hoặc “máu Diego âm” (thường gặp ở cư dân bản địa Nam Mỹ). Những nhóm máu này phần lớn do đột biến gen gây ra, thường có tính di truyền trong gia tộc. Các nhà khoa học ước tính, số người mang nhóm máu hiếm trên toàn cầu chưa tới 0,1%, nhưng trong y học truyền máu, chúng lại vô cùng quan trọng. Ngân hàng nhóm máu hiếm quốc tế (như ở Anh) sẽ lưu trữ hồng cầu đông lạnh để phòng khi cần thiết.

Người dùng mạng lo lắng và căng thẳng điều gì?

Tại sao những cuộc thảo luận trên mạng lại tràn ngập hài kịch đen và sự thiếu tin tưởng như vậy? Có người nói: “Máu kim cương? Đó đâu phải máu, là tiệm kim hoàn di động thì đúng hơn! Lỡ phải truyền máu, muốn tìm được máu chắc phải kêu gọi cả nước, chi phí còn đắt hơn mua nhẫn kim cương.” 

Hòa Tử / Vision Times