Ông Tập gọi ông Trump và Putin cùng ngày, tìm hậu thuẫn giữa lúc thanh trừng quân đội

Lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) Tập Cận Bình đã có các cuộc điện đàm hiếm hoi trong cùng một ngày với cả lãnh đạo Hoa Kỳ và Nga về các vấn đề toàn cầu, đồng thời cam kết sẽ gia tăng đáng kể việc mua các sản phẩm nông nghiệp của Hoa Kỳ.

Các nhà phân tích cho rằng động thái của Bắc Kinh diễn ra trong bối cảnh đấu đá nội bộ gay gắt trong ĐCSTQ liên quan đến việc gần đây loại bỏ Thượng tướng Trương Hựu Hiệp, phản ánh nỗ lực của ông Tập trong việc tận dụng quan hệ đối ngoại để củng cố quyền lực của mình và tìm kiếm sự ủng hộ quốc tế. Động thái này làm nổi bật một cuộc khủng hoảng quyền lực nội bộ.

Bộ Ngoại giao Trung Quốc thông báo rằng ông Tập đã có các cuộc điện đàm riêng rẽ với Tổng thống Nga Putin và Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump vào ngày 4/2, đồng thời mời cả hai nhà lãnh đạo này thăm Trung Quốc.

Sau đó, ông Trump xác nhận cuộc gọi trên nền tảng mạng xã hội Truth Social của mình, mô tả đây là “một cuộc điện đàm dài và kỹ lưỡng” và cho biết quan hệ của ông với ông Tập là “cực kỳ tốt đẹp”.

Ông Trump cho hay, ông Tập đã hứa mua 20 triệu tấn đậu nành của Hoa Kỳ trong quý này và thêm 25 triệu tấn trong quý tiếp theo, vượt xa mức đã thỏa thuận năm ngoái là 25 triệu tấn mỗi năm. Trung Quốc cũng sẽ gia tăng nhập khẩu dầu mỏ, khí tự nhiên và động cơ máy bay của Hoa Kỳ.

Vài giờ trước cuộc điện đàm với ông Trump, ông Tập đã có cuộc họp trực tuyến với ông Putin tại Đại lễ đường Nhân dân ở Bắc Kinh, thảo luận về việc tăng cường hợp tác đa phương với tư cách là các ủy viên thường trực của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.

Ông Đường Tĩnh Viễn [Tang Jingyuan], một nhà bình luận thời sự đang sống tại Hoa Kỳ, đã chỉ ra trong chương trình trò chuyện “Foresight’ của mình rằng theo các tuyên bố của Bộ Ngoại giao Trung Quốc, việc không có cuộc gọi nào được thực hiện theo yêu cầu của phía bên kia, “cho thấy rằng chính ông Tập là người khởi xướng”. Ông Đường cho rằng việc ông Tập chọn cách nói chuyện với lãnh đạo hai quốc gia Mỹ và Nga trong cùng một ngày là rất đáng chú ý — ông Trump là đối thủ lớn nhất và ông Putin là đồng minh lớn nhất của ông Tập, cả hai đều có khả năng ảnh hưởng đến quyền lực và vị thế của ông Tập.

“Điều này cho thấy ông Tập có những vấn đề quan trọng cần trực tiếp thảo luận với họ và không thể ủy quyền cho người khác,” ông Đường nhận định.

Bất ổn do việc loại bỏ các tướng lĩnh cấp cao

Ông Đường lưu ý rằng: “Ông Tập đưa ra những đề nghị mua khối lượng lớn hàng hóa của Hoa Kỳ cho ông Trump, đổi lấy các lợi ích chính trị như chuyến thăm Trung Quốc của ông Trump vào tháng Tư. Tập Cận Bình tin rằng điều này sẽ nâng cao vị thế quốc tế của ông, qua đó giúp ổn định quyền lực trong nước”.

Ông Đường cho rằng ông Tập đã đánh giá thấp phản ứng dữ dội sau cuộc thanh trừng Tướng Trương Hựu Hiệp – Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương ĐCSTQ, và Tướng Lưu Chấn Lập – Ủy viên Quân ủy Trung ương kiêm Tổng tham mưu trưởng Bộ Tham mưu Liên hợp.

Theo ông Đường, “những người trong hệ thống đang giữ im lặng và không ủng hộ” cuộc thanh trừng của ông Tập.

Ngày 24/1, Bộ Quốc phòng Trung Quốc thông báo ông Trương và ông Lưu đã bị cách chức khỏi vị trí quân đội và đang bị điều tra vì nghi ngờ “vi phạm nghiêm trọng kỷ luật và pháp luật”.

Nhiều cơ quan thuộc Quân ủy Trung ương hoặc các bộ chỉ huy quân sự lớn của ĐCSTQ vẫn giữ im lặng về cuộc thanh trừng hai thượng tướng này. Điều này là khác với các sự việc trước đây, khi họ thường nhanh chóng bày tỏ sự ủng hộ thông qua các tuyên bố chính thức. Các nhà phân tích cho rằng sự im lặng bất thường này cho thấy vụ việc vẫn chưa được giải quyết hoàn toàn và bất đồng đang gia tăng trong quân đội.

Ngày 4/2, Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc đã tổ chức một cuộc họp đặc biệt và sau đó ban hành thông báo thu hồi tư cách đại biểu của 3 lãnh đạo doanh nghiệp công nghiệp quốc phòng nhà nước. Thông báo này không bao gồm việc thu hồi tư cách đại biểu của Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập như dự đoán. Ông Đường chỉ ra rằng đây là lần thứ hai ông Tập thất bại trong việc hợp thức hóa cuộc thanh trừng hai tướng lĩnh cấp cao, sau cuộc họp Bộ Chính trị vào cuối tháng Một, do không tuân thủ các thủ tục nội bộ của ĐCSTQ.

Ông Đường cho rằng việc ông Tập Cận Bình mời ông Putin và ông Trump thăm Trung Quốc trong cùng một ngày, nhằm tận dụng sự ủng hộ của các cường quốc nước ngoài để đánh bóng hình ảnh và giành lợi thế trong cuộc đấu đá nội bộ đang diễn ra trong ĐCSTQ.

“Điều này cho thấy tình hình nội bộ không ổn định,” và buộc ông Tập phải dựa vào sự ủng hộ từ bên ngoài để củng cố sự tự tin, theo ông Đường.

“Nếu ông Tập thực sự vững vàng về vị thế, ông ấy sẽ không cần phải bỏ ra số tiền khổng lồ để mời người khác đến củng cố quyền lực của mình,” ông Đường nhận xét.

Hoa Kỳ, Nga và Trung Quốc dường như là những nhân tố chính có khả năng chi phối các vấn đề toàn cầu, và Bắc Kinh rõ ràng muốn thể hiện sức mạnh toàn cầu của mình — điều này cũng gắn chặt với sự ổn định của chính quyền hiện tại của ông Tập, ông Lại Dung Úy [Lai Rongwei], nhà nghiên cứu quan hệ quốc tế Đài Loan và Giám đốc điều hành Hiệp hội Truyền cảm hứng Đài Loan ủng hộ dân chủ, nhận định về các cuộc điện đàm cùng ngày của ông Tập.

“Tập Cận Bình hiện đang đối mặt với nhiều vấn đề trong nước, bao gồm việc thay đổi nhân sự thường xuyên trong quân đội. Thế giới đang nghi ngờ về tính ổn định của chế độ của ông Tập và liệu ông có thực sự kiểm soát được tình hình hay không. Một mặt, ông Tập cần tạo ra một bề ngoài cho người dân trong nước, và mặt khác, ông cần thể hiện với cộng đồng quốc tế rằng chế độ của mình vẫn khá ổn định,” ông Lại Dung Úy nói.

Không thay đổi chính sách

Thẩm Minh Thất [Shen Ming-shih], nghiên cứu viên thuộc Phân ban Nghiên cứu An ninh Quốc gia tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Đài Loan, cho rằng các cuộc điện đàm này khó có khả năng bao gồm các cuộc đàm phán chính thức, và kết quả nhiều khả năng chỉ dừng lại ở việc bày tỏ lập trường và quan điểm của mỗi bên.

“Quan trọng nhất là ông Tập cần nhanh chóng gọi cho ông Trump sau khi nói chuyện với ông Putin để tránh việc ông Trump hiểu lầm rằng Trung Quốc và Nga đang cấu kết hay cùng nhau lên kế hoạch điều gì đó,” ông Thẩm nhận định.

Theo ông Thẩm, truyền thông của chế độ Trung Quốc chắc chắn đã làm nổi bật vị thế của Tập Cận Bình, “nhưng ông ấy không nhận được bất kỳ cam kết nào từ phía bên kia”.

Ông Thẩm cho rằng việc ông Trump đồng ý thăm Trung Quốc, không biểu trưng cho sự thay đổi trong chính sách của Hoa Kỳ đối với Trung Quốc.

“Đây chỉ đơn thuần là phản ứng trước những diễn biến gần đây tại Trung Quốc. Chuyến thăm của ông Trump tới Trung Quốc có thể sẽ tập trung vào các vấn đề kinh tế, thuế quan, đất hiếm, v.v.,” ông Thẩm nhận định.