TQ: Từ thất vọng đến tuyệt vọng, cơn sốt tìm nơi đào thoát năm 2026 đã bắt đầu

Bước sang năm 2026 – năm Bính Ngọ Hồng Dương, kinh tế Trung Quốc đang đối mặt với những thách thức cơ cấu chưa từng có. Giáo sư Nhậm Kiếm Đào của Đại học Thanh Hoa trong một bài phát biểu gần đây đã cảnh báo rằng xã hội Trung Quốc năm nay có thể chuyển từ “thất vọng” sang “tuyệt vọng”, khi những cảm xúc tiêu cực như “nằm yên”, “cuốn vào cạnh tranh nội bộ”, “bị đè nén” tiếp tục lan rộng. Trong khi đó, cựu doanh nhân Trung Quốc Hồ Lực Nhậm thẳng thắn cho rằng Trung Quốc đang trải qua sự sụp đổ có tính hệ thống về kinh tế và xã hội, dẫn đến làn sóng “cả gia đình tháo chạy” quy mô lớn.

Kết hợp với các số liệu kinh tế mới nhất, hiện tượng này không chỉ phản ánh tiêu dùng trong nước suy yếu và thị trường bất động sản trầm lắng, mà còn cho thấy tác động chồng chéo của già hóa dân số, thất nghiệp thanh niên và áp lực địa chính trị.

Tâm lý xã hội: từ thất vọng đến tuyệt vọng

Trong một bài phát biểu đầu năm 2026, Giáo sư Nhậm Kiếm Đào đã phân tích sâu sắc tâm lý xã hội Trung Quốc. Ông chỉ ra rằng bầu không khí xã hội năm 2025 với cảm giác “mệt mỏi, bị đè nén và mất động lực” nhiều khả năng sẽ kéo dài sang năm 2026; nếu không thay đổi, nó có thể trở thành tín hiệu nguy hiểm của quá trình “từ hy vọng, đến thất vọng rồi đến tuyệt vọng”.

Ông nhấn mạnh rằng Trung Quốc cần hội nhập sâu hơn vào cộng đồng quốc tế, xây dựng quan hệ hài hòa với cả các nước phát triển và đang phát triển, thay vì “kết bạn bằng cách hạ mình xuống, nhưng lại xa rời các quốc gia phát triển”. Theo ông, việc thiếu hội nhập quốc tế sẽ làm trầm trọng thêm tình trạng “suy nhược tinh thần” trong nước.

Trong bài phát biểu, ông đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của “hiện tại”. Ông phê bình xã hội hiện nay quá chú trọng nhìn về quá khứ hoặc hướng đến tương lai xa xôi mà bỏ quên đời sống thực tại. “Người Trung Quốc thích nhất là nói ngày mai sẽ tốt đẹp hơn. Còn hôm nay có tốt hay không thì thôi, giờ cũng đã 4 giờ rưỡi chiều rồi, ta bàn xem tối ăn gì.” Theo ông, tâm lý này khiến sự bất mãn với thực tại bị che khuất và chuyển hóa thành các hiện tượng phổ biến như “nằm yên” và “cạnh tranh nội bộ”.

Cuối năm 2025, các khái niệm như “kiểm soát cứng” và “đường ranh” trở nên phổ biến, phản ánh sự bất mãn của người dân khi thời gian công cộng lấn át đời sống riêng tư.

Ông kêu gọi khôi phục “tinh thần thiếu niên” – đối mặt tương lai bằng thái độ tích cực và lạc quan. Ông dẫn lại quan điểm của các nhân vật tiên phong của phong trào Tân Văn hóa như Trần Độc Tú, Lý Đại Siêu và Hồ Thích, kỳ vọng vào một “Trung Quốc thiếu niên”, thay vì chỉ dựa vào sự sôi động của các nhóm người cao tuổi qua những điệu múa quảng trường. Ông cho rằng “sự trở lại của tinh thần thiếu niên Trung Quốc có thể là nguồn năng lượng giúp dân tộc này tiếp tục bùng nổ phát triển hiện đại hóa suốt gần nửa thế kỷ”.

Ông cảnh báo rằng nếu bỏ qua hiện tại, xã hội sẽ rơi vào trạng thái “oán hận và tuyệt vọng”, đặc biệt khi nỗi lo của người già và người trẻ về tương lai đan xen, khiến khủng hoảng tâm lý trở nên cực kỳ nguy hiểm.

Những nhận định này phù hợp với các số liệu kinh tế hiện nay. Theo nghiên cứu của Goldman Sachs, GDP thực tế của Trung Quốc năm 2026 dự kiến tăng 4,8%, cao hơn mức đồng thuận 4,5% nhưng thấp hơn mức 5% của năm 2025. Tuy nhiên, tăng trưởng chủ yếu dựa vào xuất khẩu và kích thích chính sách, thay vì nhu cầu nội địa. Báo cáo của Deloitte dự báo tăng trưởng năm 2026 khoảng 4,5%, với các lực cản chính gồm thị trường bất động sản suy yếu, tái cơ cấu các ngành dư thừa công suất và đóng góp xuất khẩu ròng giảm.

Tỷ lệ thất nghiệp thanh niên vẫn cao, khoảng 17%. Năm 2026 dự kiến có hơn 12 triệu sinh viên tốt nghiệp đại học bước vào thị trường lao động, trong khi số việc làm mới chưa tới 11 triệu. Những con số này củng cố nhận định của Nhậm Kiếm Đào về “nỗi lo của người trẻ đối với triển vọng phát triển tương lai”, khiến toàn xã hội thiếu động lực.

Làn sóng di cư nổi lên

Khác với góc nhìn học thuật của Nhậm Kiếm Đào, cựu doanh nhân Hồ Lực Nhậm – dựa trên trải nghiệm và quan sát cá nhân – cho rằng Trung Quốc đang chứng kiến làn sóng “cả gia đình tháo chạy”. Ông cho rằng kinh tế và xã hội Trung Quốc đã đến mức “khiến người ta tuyệt vọng”, buộc nhiều người lấy danh nghĩa du lịch để rời khỏi đất nước, tìm kiếm cuộc sống tốt hơn.

Theo ông, Thái Lan trở thành điểm trung chuyển phổ biến. Nhiều du khách Trung Quốc sau khi đến Thái Lan đã chuyển hướng sang nước thứ ba thông qua đầu tư hoặc thành lập doanh nghiệp. Ông nhấn mạnh đây không phải du lịch thông thường trong bối cảnh thịnh vượng, mà là phản ứng tuyệt vọng trước sự bất ổn trong nước.

Dữ liệu của Cục Quản lý Di dân Quốc gia cho thấy ba quý đầu năm 2025 có hơn 20 triệu lượt khách quốc tế nhập cảnh Trung Quốc, nhưng lượng công dân Trung Quốc xuất cảnh du lịch tăng mạnh. Du khách Trung Quốc đứng đầu tại Thái Lan suốt 5 tuần liên tiếp, nhiều người sau đó chuyển sang định cư.

Hồ Lực Nhậm cho rằng nguyên nhân sâu xa của làn sóng rời đi là sự sụp đổ kinh tế có tính hệ thống, môi trường chính trị xấu đi và tâm lý tuyệt vọng của người dân. Sau đại dịch, nhiều doanh nghiệp nước ngoài rút khỏi Thượng Hải, khiến các vị trí lương cao sụt giảm mạnh. Ông nêu ví dụ một MBA tốt nghiệp Đại học Phục Đán, từng làm việc tại Phố Đông với mức lương 500.000 nhân dân tệ/năm, nhưng thất nghiệp ba năm sau dịch; ngay cả khi chấp nhận giảm lương xuống 150.000 tệ cũng không tìm được việc.

“Ngay cả giới tinh hoa tri thức còn không tìm được việc, thì sinh viên Bắc Đại, Thanh Hoa chạy xe công nghệ hay giao đồ ăn là chuyện bình thường.”

Hiện tượng “rỗng hóa” đô thị gia tăng. Tại Thượng Hải và các thành phố hạng nhất, người dân bản địa lẫn người nhập cư mới đều rời đi hoặc quay về quê. Thị trường bất động sản lao dốc càng làm trầm trọng thêm khủng hoảng. Theo ông, giá nhà tại Thượng Hải giảm khoảng 40%, Hàng Châu trung bình giảm 50%, nhiều người bán nhà chỉ hòa vốn hoặc lỗ nặng, xóa sạch thành quả tích lũy suốt mười năm.

Hồ Lực Nhậm dự đoán năm 2026 kinh tế Trung Quốc sẽ suy giảm nhanh, tiến gần mô hình kiểm soát kiểu kinh tế kế hoạch thời Mao. Ông cho rằng nửa đầu năm có thể xuất hiện đợt tăng giá giả tạo trên thị trường bất động sản (thông qua nới lỏng chính sách để rút tiền mua nhà mới, khai thác hơn 160 nghìn tỷ tệ tiền gửi ngân hàng), nhằm kích thích người dân hoảng loạn mua vào; nhưng nửa cuối năm sẽ giảm mạnh 10–20%, đẩy nhanh quá trình chuyển tài sản về phía chính quyền, cuối cùng tiến tới mô hình công hữu hóa bất động sản (mua lại nhà cũ giá rẻ, hạn chế lưu thông, quay về quản lý nhà nước).

Về tài chính, ông cho rằng khối tiền tệ M2 khổng lồ sẽ bị siết chặt, dẫn tới giảm phát, tài sản người dân tiếp tục thu hẹp, tầng lớp trung lưu biến thành “trung lưu trên danh nghĩa” và nhanh chóng phá sản. Theo ông, mỗi đợt kéo giá chứng khoán và bất động sản đều là công cụ thu hẹp tài sản người dân; việc bắt giữ quan chức với quy mô tăng gấp đôi nhằm thu hồi 20–30 nghìn tỷ tệ cũng là cách thu hồi tài sản.

Ông kết luận rằng kinh tế khó có khả năng phục hồi, và việc nhanh chóng bào mòn tài sản người dân đến mức nghèo kiệt là cách để củng cố mô hình kiểm soát quyền lực tập trung kiểu gia đình trị.

Phân tích dữ liệu kinh tế: Khó khăn cơ cấu ngày càng gia tăng

Năm 2026, kinh tế Trung Quốc đang phải đối mặt với nhiều áp lực chồng chéo. Báo cáo của Trường Kinh doanh Trường Giang (CKGSB) nhận định Trung Quốc bước vào “năm củng cố”, trong đó tăng trưởng chậm lại, căng thẳng địa chính trị và những thay đổi trong chính sách về AI và năng lượng là các yếu tố then chốt.

Thị trường bất động sản tiếp tục trầm lắng. Doanh số bán nhà, khởi công mới và đầu tư dự kiến giảm 5–10%, kéo giảm GDP khoảng 0,5–1 điểm phần trăm. Nguy cơ giảm phát ngày càng rõ rệt. Dù chính quyền kêu gọi “giá cả phục hồi hợp lý”, nhưng tăng trưởng tiền lương vẫn chậm, làm dấy lên lo ngại về “đình lạm” – tức chi phí tăng, tăng trưởng yếu và niềm tin suy giảm.

Thách thức nhân khẩu học cũng gia tăng. Dân số trong độ tuổi lao động tiếp tục thu hẹp, trong khi tỷ lệ người từ 65 tuổi trở lên tăng lên, tạo gánh nặng lớn cho hệ thống an sinh và lương hưu.

Xuất khẩu dù vẫn là trụ cột hỗ trợ tăng trưởng, nhưng dự kiến sẽ chậm lại. Goldman Sachs dự báo đóng góp của xuất khẩu giảm, tác động của xuất khẩu ròng đối với GDP thu hẹp. Nghiên cứu của Citigroup cảnh báo rằng sự ổn định ở cấp độ vĩ mô đang che lấp sự ảm đạm ở cấp độ vi mô; để đảo chiều xu hướng cần một chất xúc tác lớn, nhưng năm 2026 có thể khó xuất hiện yếu tố như vậy.

Trên nền tảng X, một nhà phân tích nhận định Trung Quốc đang chuyển sang “logic công nghiệp thời chiến”, trong đó các ngành công nghệ cao dần tách khỏi lĩnh vực bất động sản và hướng sang xu thế điện khí hóa toàn cầu. Tuy nhiên, tình trạng “cạnh tranh nội bộ khốc liệt” trong nước lại làm trầm trọng thêm những khó khăn ở cấp độ vi mô.