Kiếm hiệp feuilleton – Ký ức một thế hệ

Đây là bài mở đầu cho loạt bài “mượn kiếm hiệp Kim Dung để nói chuyện đời”, mà sẽ nói lai rai cả năm, viết tùy cơn hửng, không định kỳ gì cả.

Truyện kiếm hiệp đầu tiên tôi đọc feuilleton, không phải là kiếm hiệp Kim Dung, mà là “Lệnh xé xác” của Lã Phi Khanh (hình như đăng trên nhật báo Tia Sáng). Truyện này không có gì hay ho lắm, chỉ toàn tung chưởng sấm sét, hoang đường, nhưng nghiện chữ thì cái gì cũng đọc, kể cả tin tức thời sự.

Nhờ đọc báo dạo ở mấy tiệm hớt tóc, mà tôi biết đến kiếm hiệp Kim Dung. Hồi đó báo chí trong nước bắt đầu khởi đăng “Tiếu ngạo giang hồ”, sau đó là Lộc Đỉnh Ký, kéo dài cả 4-5 năm. Còn các bộ truyện khác của Kim Dung như Anh hùng xạ điêu, Thần điêu đại hiệp, Cô gái Đồ Long, Thiên Long bát bộ… thì tôi thuê truyện về đọc.

Nhựt báo ở Sài Gòn hồi đó ra buổi chiều, chứ không sáng sớm như bây giờ, khoảng bốn giờ chiều là báo đã lên sạp. Tan sở, nhiều người bu vào sạp báo, đa số là những con nghiện feuilleton kiếm hiệp. Một thằng nhóc như tôi không có cửa để đọc báo chùa tại sạp báo. Vì sao? Đọc báo ở sạp phải trả phí, dĩ nhiên thấp hơn nhiều so với giá mua báo. Chủ báo rên quá trời, vì trưa hôm sau báo bán không hết trả về kho, nhưng làm gì được nhau? Đọc báo ở tiệm hớt tóc thì chậm lại một chút, vì phải chờ tới phiên mình.

Feuilleton kiếm hiệp, mỗi bài chỉ cỡ 1.200 chữ, đọc không quá 5 phút là xong. Đó là đọc “tiếc nuối”, đọc đi đọc lại 2 lần. Nghĩ coi! Đang hồi gay cấn mà đụng phải hai chữ ba trợn trong ngoặc đơn… “còn tiếp” thì ấm ức cỡ nào. Đành chờ đợi hôm sau…

Đọc kiếm hiệp Kim Dung, bạn có thể thích bộ truyện này, nhân vật nọ, nhưng để đi tới đỉnh cao nghệ thuật viết truyện kiếm hiệp lại là chuyện khác. Khi đọc xong Lộc Đỉnh Ký, tôi đoán, bút lực của Kim Dung đã lên tới đỉnh cao, ông sẽ không thể viết được nữa. Nếu trong Tiếu ngạo giang hồ, ông đã để chính tà lẫn lộn – trong chính có tà, trong tà có chính, thể hiện qua khúc ca “Tiếu ngạo giang hồ”. Thì trong Lộc Đỉnh Ký, tất cả bộ mặt của xã hội, đen – trắng – xám, ông nhét hết vào trong một con người – tên nhãi ranh Vi Tiểu Bảo.

Đúng vậy! Sau Lộc Đỉnh Ký, Kim Dung lui về nhuận sắc lại các tác phẩm của mình. Viết theo kiểu feuilleton (đăng báo từng kỳ), nên dễ sơ sót về logic, nhân vật, hoặc cốt truyện. Chẳng hạn trong Tiếu ngạo giang hồ, bản feuilleton có chi tiết về bí kíp Quỳ Hoa Bảo Điển do một cặp vợ chồng sáng tạo ra, dĩ nhiên là không cần phải thiến để luyện tập. Kim Dung đã quên khuấy tình tiết này, nên phần sau ông tỉnh bơ cho rằng, để luyện Tịch tà kiếm phổ (một phần của Quỳ Hoa Bảo Điển), người luyện cần phải thiến. Trong bản nhuận sắc, Kim Dung đã bỏ đi tình tiết Quỳ hoa bảo điển do một cặp vợ chồng tạo ra.

Nhưng có một nhuận sắc mà Kim Dung làm đã làm tôi… lùng bùng. Đó là ông sửa tên một số nhân vật, chẳng hạn Triệu Minh thành Triệu Mẫn, Lý Mạc Thu thành Lý Mạc Sầu,… Việc ông sửa tên nhân vật có thể do phát âm thuận tai với ngôn ngữ xứ ông, hoặc ý nghĩa của tên tương xứng với cá tính nhân vật, hoặc giai thoại nào đó. Tôi mù tịt tiếng Hán nên không dám xía vào. Có điều phiên âm qua tiếng Việt vẫn chưa lọt tai những độc giả feuilleton một thời như tôi. Đến giờ vẫn chưa quen tai.

Các bản dịch sau này dựa trên bản Kim Dung đã nhuận sắc lại, nên hợp lý hơn về nội dung. Bản dịch Việt ngữ sau này của các dịch giả cũng trau chuốt hơn, và Việt hóa nhiều hơn so với bản dịch chớp nhoáng feuilleton.

Dù sao, tôi vẫn thích bản dịch feuilleton hơn, nhất là, qua ngòi bút chuyển ngữ đầy chất giang hồ của Hàn Giang Nhạn.

Nói tới Hàn Giang Nhạn, tôi xin liều mạng làm thợ vịn, “bắt quàng lạm họ” (theo nghĩa đen). Hàn Giang Nhạn là ông thầy tôi, dạy tôi năm đệ thất (lớp 6 bây giờ). Ông tên thật là Bùi Xuân Trang. Con ông là Bùi Thiếu X, học chung lớp với tôi. Ông không dạy tụi tôi môn nào cả, mà là giám thị khối lớp đệ thất.

Công việc của giám thị khá nhàn nhã: mỗi giờ ghé các lớp điểm danh. Sơ đồ lớp đã có sẵn, chỉ cần đếm đầu học sinh điểm danh. Thông thường học sinh ngán thầy giám thị hơn thầy dạy, vì đó là “đối tượng” tụi tôi phải đối phó với kỷ luật. Phiền nhất là phải mang giấy mời phụ huynh đến trường “làm việc”. Nhưng thầy Trang quá hiền, chưa bao giờ nhắc nhở bọn tôi điều gì. Có lẽ học sinh đệ thất vẫn còn khá ngoan, chưa đủ thời gian thành… quỷ.

Thầy Trang dáng cao ráo, gầy, lưng hơi khòm một chút. Ông ăn mặc như công chức thời Tây, lưng quần xắn cao, trông rất lẩm cẩm… cù lần. Mặt mũi tươi cười khi bước vào lớp. Dĩ nhiên tươi cười với thầy cô đang lên lớp, chứ không phải với bọn học sinh cắc ké. Thiệt tình, lúc đó tụi tôi đâu biết mình đang đối diện với thứ dữ Hàn Giang Nhạn. Trong con mắt bọn tôi, thầy giám thị Trang thật mờ nhạt, có thằng còn không nhớ tên ông là gì.

Còn thằng con ông, học chung lớp, dĩ nhiên bọn tôi nhớ chứ. Nó cao lêu khêu, cao còn hơn ba nó, lưng hơi khòm. Lại còn ngồi bàn đầu, dãy giữa, đối diện với bàn thầy cô. Tụi tôi nhiều thằng chọc ghẹo nó hơi quá, nhưng nó hiền, ít khi phản ứng. Nghe nói bây giờ nó đang ở Mỹ. Vài bạn TL tìm cách liên lạc với nó, nhưng không thể. Hỏi thăm loay hoay thế nào lại liên lạc được với ông anh lớn của nó (nếu còn sống, cũng gần chạm đến tuổi 90). Hỏi thăm mới biết thêm nhiều chuyện ly kỳ quanh cuộc đời của Hàn Giang Nhạn. Mà thôi, đó là chuyện không thể kiểm chứng, lại là chuyện riêng tư, không tiện nói ra đây.

Sau này, tôi ngồi chuyện vãn với “Ông thầy Việt Văn” mới biết, thầy Trang tốt nghiệp sư phạm từ hồi còn ngoài Bắc. Vào Nam, thầy dịch nhiều bộ sách cho Bộ Giáo Dục. Nhưng dịch những bộ truyện kiếm hiệp mới tạo dấu ấn cho sự nghiệp của thầy với bút danh Hàn Giang Nhạn. Hồi “dạy” bọn tôi, thầy đã khá nổi tiếng, nhà trường thu xếp để thầy làm giám thị, công việc nhàn nhã để có thời gian dịch thuật. Các thầy cô trong trường đều rất quý mến và nể phục tài nghệ của Hàn Giang Nhạn, nên không có gì suy bì.

Trường TH Trần Lục nơi tôi học là trường công lập. Làm giáo sư trường công không phải là chuyện dễ, sớm muộn sẽ là công chức chính ngạch. Lương không phủ phê, nhưng dư sống, và được xã hội kính trọng. Thầy Trang vì vậy không thể bỏ công việc ổn định, dù lúc đó kiếm ra tiền khá bộn nhờ dịch feuilleton.

Có người nói, đọc truyện kiếm hiệp Cổ Long hay hơn Kim Dung – Tùy khẩu vị mỗi người, không thể tranh cãi đúng sai. Theo cái nhìn của tôi, Cổ Long phân tích tâm lý nhân vật có tính bài bản, học thuật hơn. Tình tiết câu chuyện cũng biến hóa có mùi vị trinh thám phương Tây.

Trong khi kiếm hiệp Kim Dung, có tính sử thi, bao gồm cả lịch sử, văn hóa, văn học, võ thuật, y thuật, nghệ thuật ẩm thực, đan xen với mọi ngóc ngách nguồn gốc, lịch sử (mặc dù hư cấu không ít). Phân tích tâm lý nhân vật một cách cảm xúc, ảnh hưởng bởi một nền luân lý xã hội nhất định, ẩn nấp trong đó bóng dáng của văn dĩ tải đạo, chính tà phân minh. Ai mắng tôi là đồ lạc hậu, không bắt kịp thời đại để phát triển thì tôi chịu.

Với tôi, đọc Kim Dung không chỉ là đọc truyện, mà là học cách nhận diện cái xám trong đời, cũng một phần giúp tôi biết cách làm người, ít ra cũng ngăn tôi bước tới vùng xám xịt trong những năm tháng mưu sinh nghiệt ngã.

Một người bạn gửi cho tôi các bộ truyện Kim Dung in trước năm 75 (bản feuilleton). Gửi đã lâu, dịp Tết này nằm đọc lai rai. Bây giờ, vừa nâng ly, vừa gõ phím tán nhảm chuyện đời qua kiếm hiệp Kim Dung. Các bạn đọc Kim Dung qua bản dịch bộ mới (đã được tác giả nhuận sắc), xin rộng lượng, đừng bắt bẻ vì tôi dùng nội dung, cũng như ngôn ngữ trong bản dịch feuilleton cũ kỹ trước năm 75. Thú thiệt, các bản dịch mới tôi cũng chỉ đọc lướt qua, lướt qua rất nhanh vì không đủ can đảm đọc hết. Tôi chọn bản dịch feuilleton vì:

Dù nội dung bất toàn, nhưng đó là sự bất toàn đầy hấp dẫn, như bàn thắng “bàn tay” của Maradona trong trận đấu chung kết World Cup năm nào. Trọng tài không thể dừng trận đấu để xem chiếu chậm lại, và quyết định. Bất toàn là sai lầm tự nhiên của con người (miễn là không cố ý), đã tạo ra bàn thắng đầy kịch tính. Truyện feuilleton cũng thế.

Tán nhảm chuyện đời qua truyện Kim Dung feuilleton, cũng là sống lại một phần ký ức của thế hệ tôi, một thời đi đọc báo chùa ở các tiệm hớt tóc, rồi hồi hộp, mong đợi, chiều hôm sau báo ra.

Tôi thích bản dịch bất toàn, gấp gáp, đầy ngẫu hứng của Hàn Giang Nhạn, nhất là với Tiếu ngạo giang hồ và Lộc Đỉnh Ký. Trong bài kế tiếp, tôi sẽ nói về bút pháp đầy chất “giang hồ máu lửa” của Hàn Giang Nhạn.

Đầu năm con Ngựa, khai bút thế này là quá đủ. Con bà nó! Chúc các bạn cả năm “Đại công cáo thành”.

Vũ Thế Thành

Đăng lại từ Facebook Vũ Thế Thành

Mời bạn đọc tìm hiểu thêm các tác phẩm của tác giả Vũ Thế Thành tại đây.

Xem thêm: