(Tranh minh họa: Họa sĩ Sỹ Hòa, Báo Bình Phước Online)
Suốt các đời chúa Trịnh, họ Mai ở làng Đông Biện thuộc xã Biện Thượng, tỉnh Thanh Hóa, liên tục được ban thưởng. Câu chuyện về Quận công Mai An Dũng được truyền tụng lại cả trong dòng họ và xã Biện Thượng.
Theo gia phả dòng họ Mai làng Đông Biện, vào năm 1512, gia đình họ Mai sinh hạ được một người con trai là Mai An Dũng.
Vì cha mẹ mất sớm nên An Dũng phải làm con nuôi cho một gia đình họ Đỗ. Tuy nhiên chỉ được vài năm thì cả cha mẹ nuôi đều qua đời, Mai An Dũng phải câu cá, quăng lưới trên sông Mã để kiếm sống.
Một lần câu cá, Mai An Dũng thấy có một cái rọ trôi sông, bên trong có một người đàn bà đã mất. Thương xót, Mai An Dũng liền vớt lên, để dưới bụi lau, rồi chạy về nhà lấy cuốc xẻng chôn cất người xấu số. Tuy nhiên khi quay lại thì An Dũng thấy chỗ đặt người đàn bà mối đã đùn lên khá nhiều nên để luôn đấy.
Người đàn bà này bà Hoàng Thị Dốc, mẹ của Trịnh Kiểm. Theo “Trịnh gia thế phả”, khi Tướng nhà Mạc là Ninh Bang hầu tiến quân đến đóng ở huyện Vĩnh Ninh (Vĩnh Lộc ngày nay), bà Hàng Thị Dốc đã đưa con là Trịnh Kiểm đến xin làm gia thần. Ninh Bang hầu đồng ý thu nhận và cho trông coi trại ngựa ở Thọ Liêu.
Tại đây Trịnh Kiểm được người bạn gốc Chàm là Vũ Thì An dạy cho cách huấn luyện ngựa, nhờ đó biết cách thu phục ngựa. phân biệt được ngựa hay, ngựa quý, dần dần trở thành một kỵ mã tài giỏi.
Thế rồi Trịnh Kiểm nghe theo lời khuyên không nên theo tướng nhà Mạc, nửa đêm chọn con ngựa chiến đầu đàn hay nhất trốn đến Mường Sùng (Cổ Lũng) theo phò Nguyễn Kim. Ninh Bang hầu mất ngựa quý thì tức giận, lùng bắt Trịnh Kiểm nhưng không thấy, liền cho bắt mẹ ông là bà Hoàng Thị Dốc dìm xuống sông cho chết rồi cho trôi sông.
Trịnh Kiểm hay tin thì khóc lóc quyết tìm mẹ, đi dọc theo dòng chảy sông Mã xem mẹ mình bị trôi dạt đến đâu. Đến xã Đông Biện thì Trịnh Kiểm gặp Mai An Dũng đang ngồi câu cá trên sông Mã. Trịnh Kiểm hỏi thăm, nghe kể thì biết đây là người đã vớt mẹ lên và chôn cất, nên rất cảm động.
Mai An Dũng nghe Trịnh Kiểm kể về hoàn cảnh 2 mẹ con thì rủ lòng thương nên giúp dời ngôi mộ đến nơi àn toàn, phòng có người biết sẽ trả thù.
Sau khi lo mộ cho mẹ xong, Trịnh Kiểm từ biệt Mai An Dũng và nhờ chăm sóc mộ mẹ giúp mình, rồi đến gặp Nguyễn Kim trung hưng nhà Lê.
Theo cuốn “Lịch sử vương quốc Đàng Ngoài” của Alexandre De Rhodes thì một lần bị quân Mạc tấn công, Nguyễn Kim trong tình thế nguy cấp đã nói rằng sẽ gả con gái cho ai giúp ông cùng nghĩa quân thoát khỏi vòng vây. Trịnh Kiểm cưỡi ngựa xông lên cùng quân mở đường máu rút lui, tránh bị tiêu diệt. Nguyễn Kim giữ đúng lời hứa gả con gái là Ngọc Bảo cho Trịnh Kiểm.
Quân của Nguyễn Kim ngày càng lớn mạnh, đánh chiếm được cả vùng rộng lớn phía nam. Trịnh Kiểm nhận lệnh sang Ai Lao đón vua Lê Trang Tông. Vua thấy ông dung mạo tuấn tú, xem là tướng tâm phúc, phong làm Đại tướng quân, tước Dực Quận Công.
Năm 1545, Nguyễn Kim bị quan Tổng Trấn nhà Mạc là Dương Chấp Nhất trá hàng rồi đầu độc giết chết. Quyền lực nhà Lê đều lọt vào tay Trịnh Kiểm. Lúc này Mai An Dũng ở Biện Thượng vẫn nhớ lời gửi gắm và chăm sóc tốt cho phần mộ bà Hoàng Thị Dốc.
Trịnh Kiểm gặp Mai An Dũng, thấy mộ mẹ mình được chăm sóc rất tốt thì cảm động và biết ơn, ban thưởng rất hậu hĩnh.
Năm 1570, Thái sư Trịnh Kiểm già yếu, trước khi mất đã kể lại cậu chuyện về người mẹ của mình, cũng là bà nội của các con, dặn dò kỹ các con cháu rằng cả nhà mang ơn Mai An Dũng ở Biện Thượng rất nhiều. Do đó Trịnh Kiểm yêu cầu các con phải thay mình đền đáp.
Sau này Trịnh Tùng kế tục sự nghiệp của cha là Trịnh Kiểm, đánh đuổi nhà Mạc, chiếm được Thăng Long, trở thành vị Chúa nắm mọi quyền hành.
Theo sách “Danh nhân Thanh Hóa”, chúa Trịnh Tùng thăm quê, rồi đến thăm mộ bà nội, không quên thăm ông Dũng lúc này đã rất già yếu. Trịnh Tùng nói với ông rằng:
“Ông là người có công lớn với dòng họ Trịnh ta, Đại vương ta trước kia đã phong cho ông quan tước, nhưng ông không nhận, nay nước nhà đã đại định, nhà vua ra chiếu chỉ thưởng công cho trăm họ, nay ta vâng mệnh đức Hoàng đế, tuân theo lời di huấn của phụ thân ta, ta phong cho ông tước Quận công”
Mai An Dũng được phong làm Quận công, con trai cua ông cũng được phong làm An Khang bá.
Khu vực mà Mai An Dũng trông coi mộ của bà Hoàng Thị Dốc được gọi là khu “Mả Sáng” và “Mả Tối”. Trong thời gian trông coi ngôi mộ này, ông cũng dựng và phát triển làng Lon. Vì thế khi ông mất dân làng Lon dựng miếu thờ phụng và tôn ông làm Thành Hoàng của làng.
Ngày này từ đường họ Mai ở Biện Thượng cùng nơi thờ Quận công Mai An Dũng được xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh.
Trần Hưng biên tập
Xem thêm:
Mời xem video:
Kem bôi có thể làm dịu triệu chứng, còn ngâm nước ấm mang lại cảm…
Các biện pháp kiểm soát đối với các mô hình AI tiên tiến đã tạo…
Kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng năm ngoái, chiến dịch bắt giữ…
Đỗ Lễ là người tài, chỉ tiếc nhà Trần đã mạt, vua Trần không anh…
Vụ máy bay đâm vào tòa nhà CITIC lần này rất có thể sẽ khiến…
Có nhiều giấc mơ mà nếu chúng ta nghiêm túc sẽ phát hiện ra nó…
