Hai vị Thành hoàng làng Khổng Tào

Làng Khổng Tào, huyện Triệu Sơn, tỉnh Thanh Hóa có thờ 2 vị Thành hoàng là Cao Hiển và Lê Công Quý, hai ông từng được Vua ban thưởng vì có công lao với đất nước.

Thượng đẳng Phúc thần Đại vương Cao Hiển

Chuyện về Cao Hiển kể rằng có một người Hoa là Cao Khánh (người quận Quảng Nam, Trung Quốc) đến Đại Việt kết hôn với Trần Thị Tốt (người làng Quang Liệt, tổng Trường Yên, tỉnh Ninh Bình). Năm 1329, khai vợ chồng sinh được người con trai đặt tên là Cao Hiển.

Cậu bé Hiển khôi ngô tuấn tú nhưng mẹ mất sớm, được cha đưa về Trung Quốc nuôi nấng dạy dỗ, khi trưởng thành thì cao lớn khác người thường.

Cao Hiển được cha cho học chữ với thầy Chu Đường. Năm 27 tuổi ông đỗ tiến sĩ, trở thành bậc danh sĩ thời đó.

Sau đó Cao Hiển đến trở về quê ngoại, đến Đại Việt, gặp gỡ với Vua Trần. Nhà Vua mến mộ tài năng của ông, phong cho làm Thừa tướng nội sự kiêm trấn thủ lộ Hoan Châu và Ái Châu.

Cao Hiển đi nhiều nơi gặp gỡ dân chúng, sẵn lòng giúp đỡ dân nghèo, ở đâu cũng dạy lễ nghi, giáo hóa dân chúng, vì thế mà dân chúng rất kính trọng ông.

Hoan châu và Ái châu là vùng cực nam giáp Chiêm Thành, quân Chiêm Thành cũng thường đến quấy nhiễu. Vào năm 1365, một lần chinh phạt quân Chiêm, ông đi ngang qua trang Khổng Tào, huyện Lôi Dương, phủ Thiệu Thiên, Ái châu (Thanh Hóa ngày nay), thấy nơi đây có nhiều ngọn núi bao bọc, sơn thủy nối liền, lại có gò đất nổi lên như hàm rồng. Ông liền cho lập hành cung, đồn sở nơi đây.

Ông ở nơi đây cùng dân chúng một thời gian, bỏ tiền ra xây dựng làng khang trang, giúp dân chúng ổn định cuộc sống.

Sau khi việc ở trang Khổng Tào ổn định, Cao Hiển xin trở về bắc.

Sau đó ông tu ở núi Bảo Đài và mất ở đây, thọ 103 tuổi. Được tin ông mất, nhà Vua rất thương tiếc, phong cho ông làm Đương cảnh Thành hoàng Cao Sơn Hiển ứng Thượng đẳng Phúc thần Đại vương, lại cho trang Khổng Tào làm Hộ nhi chính sở thờ phụng ông.

Thượng đẳng phúc thần Lê Công Quý

Sau Cao Hiển thì làng Khổng Tào lại có Lê Công Quý.

Chuyện kể rằng năm 1470, vua Chiêm là Trà Toàn đưa 10 vạn quân tiến đánh Đại Việt. Vua Lê Thánh Tông hay tin thì quyết định đưa 26 vạn quân nam tiến nhằm diệt trừ nạn Chiêm Thành.

Khi đi qua trang Khổng Tào, được biết nơi đây có ngôi đền rất linh thiêng, Vua liền cho quân hạ trại, đến ngôi đền cầu mong lần xuất quân này sẽ chiến thắng.

Bấy giờ, Vua nghe nói ở Khổng Tào có gia đình ông Lê Công Đức và vợ là Trần Thị Trường là người nhân hậu có tiếng, có người con trai là Lê Công Quý đã 21 tuổi nổi tiếng, đức lành đồn xa. Vua liền triệu Lê Công Quý đến.

Vua hỏi về cách trị quốc an dân, nghe Công Quý trình bày thì biết là nhân tài. Biết Công Quý giỏi cả võ thuật, Vua liền cho thử tài, Công Quý múa kiếm và được mọi người tán thưởng. Vua liền cho Công Quý theo mình đánh Chiêm Thành.

Lần xuất quân này, Đại Việt thắng lớn, mở rộng bờ cõi. Vua tôi cùng mở tiệc ăn mừng, ban thưởng cho các tướng sĩ. Lê Công Quý được phong Thái bảo Quí ngọc Quận công, thưởng cho 100 lượng vàng, mũ áo chỉnh tế.

Về quê nhà Khổng Tào, Công Quý liền cho lập đàn báo công đức với ông bà tổ tiên và dân làng, nhưng trong khoảng thời gian này ông không may qua đời. “Thần tích xã Khổng Tào” ghi lại rằng bấy giờ đang buổi trưa, bỗng trời đất tối sầm, mưa to gió lớn nổi lên, Công Quý bị một trận gió cuốn đi, rồi rơi trong chiếc giếng ở đầu làng, giếng có tiếng réo ù ù khoảng 3 khắc.

Vua hay tin liền cho Triều đình tổ chức điếu viếng, cho trang Khổng Tào làm đền miếu thờ tự. Công Quý được tôn là Thượng đẳng phúc thần của Khổng Tào.

Đền thờ ông được dựng ở trong Trang, có núi lớn hướng về, nước chảy bao quanh, quanh năm được dân chúng cúng thờ.

Đình làng bị phá

Làng Khổng Tào có 3 ngôi Đình là đình Hạ, đình Thượng và đình Trung. Bên cạnh các ngôi Đình là đền miếu thờ 2 vị Thành Hoàng của làng. Cạnh 3 Đình làng là 3 cái giếng nước trong veo. Thời xưa bao quanh làng là những rặng tre xanh, có nhiều cây ăn trái như dừa, chanh, ổi, khế, mận.

Năm 1976, làng Khổng Tào trải qua thời kỳ “chính sách kinh tế mới”, dân bị chuyển lên vùng cao, đình chùa miếu bị đập phá, lấy đất để làm hợp tác xã nông nghiệp hoặc chăn nuôi.

Sau khủng hoảng kinh tế năm 1980, người dân làng Khổng Tào trở về quê nhà nhưng đã trở nên xa lạ, khi ao cá, giếng làng bị lấp. Cả 3 Đình làng cùng các Miếu thờ đã bị phá. Lũy tre cùng các cây ăn trái chỉ còn là kỷ niệm.

Dù Đình làng cùng các Miếu thờ không còn, một số hộ dân vẫn duy trì thờ cúng hai vị Thành Hoàng tại gia, mong mỏi một ngày nào đó Đình làng được xây lại để làm nơi sinh hoạt và thờ tự hai vị Thành Hoàng của làng.

Trần Hưng

Xem thêm:

• Tản mạn về đình làng trong văn hóa cổ truyền của dân tộc

Mời xem video: