Một chuyện cổ kỳ lạ về minh trí và chính trực

Trong cuộc sống, chúng ta thường nhận định người này thông minh, người kia chính trực. Nhưng sự nhận định ấy của chúng ta đã hoàn toàn chính xác hay chưa? Trong tác phẩm “Duyệt vi thảo đường bút ký” của học giả Kỷ Hiểu Lam đời nhà Thanh có ghi chép một câu chuyện cho thấy lý niệm về hai đức tính này.

Sách chép rằng ở huyện Hiến có một lão nho tên là Hàn Sinh. Hàn Sinh có tính tình cương trực, nhất ngôn nhất hành đều tuân thủ lễ pháp, được người quê nhà chọn làm người dâng rượu cúng tế, có thể thấy là người đức cao vọng trọng.

Một ngày nọ, Hàn Sinh mắc bệnh. Trong lúc mơ màng, ông thấy có một con quỷ đứng ở trước mặt mình nói: “Thành Hoàng gọi nhà ngươi!”

Hàn Sinh nghĩ rằng đời người là đã có định số, mệnh đã đến lúc tận thì cự tuyệt cũng không ích gì, nên đã đi theo con quỷ này. Thành Hoàng sau khi tra danh sách, liền nói: “Người mà ta muốn bắt cùng họ với nhà ngươi, bắt nhầm người rồi”.

Thành Hoàng phạt con quỷ 20 gậy rồi lại sắp xếp con quỷ đưa Hàn Sinh quay trở về. Hàn Sinh trong tâm cảm thấy bất bình liền tiến lên trước nói: “Có câu ‘nhân mệnh quan thiên’, Thành Hoàng sao lại có thể để xảy ra sai lầm như vậy được? Nếu như không tra ra sai sót, chẳng phải tôi đã bị chết oan uổng rồi sao? Vậy không thể là minh trí và chính trực được!”

Thành Hoàng cười rồi đáp: “Người ta nói nhà ngươi to gan bướng bỉnh, hôm nay ta thấy quả thật không sai. Đạo trời vận hành cũng không đảm bảo sẽ không xuất hiện sai lầm nào, huống chi quỷ thần làm việc? Phạm sai lầm mà lập tức phát hiện ra sai lầm, ấy là minh; thấy cái sai của người mà không che đậy cho họ, ấy là chính. Ngươi thường ngày ngôn hành không xúc phạm lễ nghi, tạm tha thứ cho, sau này không được nóng nảy và ngông cuồng như vậy nữa”.

Nghe xong Hàn Sinh đột nhiên tỉnh lại.

Con người sống nơi nhân gian, tôn giáo giảng rằng con người không nhìn thấy được chân tướng của vũ trụ, không thấy hết được hình thức triển hiện của thiên lý thiện ác hữu báo. Hàn Sinh tiếp thụ văn hóa truyền thống, trọng lễ nghĩa, vậy mà vẫn lý giải thiên lệch đối với minh trí và chính trực, huống hồ là người bình thường. Ngày nay, sự hiểu biết về thông minh và chính trực của con người lại còn sai biệt hơn rất nhiều.

Có không ít người lý giải thông minh là đoán được trong tâm cấp trên nghĩ gì, chiểu theo tâm tư đó mà làm, sao cho vừa lòng cấp trên. Người như vậy không suy xét việc làm có phù hợp pháp luật và đạo đức hay không, chiểu theo quy tắc ngầm mà làm việc, bao che cho nhau… Có người thậm chí cho rằng người chiếm được tài vật, hại người để bản thân được lợi cũng là người thông minh. Nhưng kỳ thực, đó không phải là thông minh mà là sự gian xảo. Những người như vậy cho rằng bản thân khôn hơn người nhưng người xưa thì cho rằng họ chính là kẻ ngốc, những việc họ làm chính là những hành vi tổn đức, thất đức. Cổ ngữ có câu: “Tiểu trí vong thân, đại trí tế thế”, nghĩa là những người khôn vặt tự đánh mất chính mình, trong khi những người đại trí thì cứu giúp thế gian.

Có thể thấy Kỷ Hiểu Lam ghi chép lại câu chuyện này thật là có nhiều khổ tâm suy ngẫm. Khi so sánh đạo lý trong đó với điều con người hôm nay đang làm, chúng ta có thể nhìn thấy đạo đức đã trượt dốc đến mức độ nào.

Theo Epoch Times tiếng Trung
Tác giả: Thiên Vũ
An Hòa biên tập

Xem thêm:

• Bậc trí giả trong lý niệm của cổ nhân

Mời xem video: