Nhân sinh cảm ngộ: Được phê bình cũng là một loại may mắn

Trong kho tàng tư tưởng phương Đông, có những câu chuyện ngắn nhưng hàm chứa bài học sâu xa về cách con người đối diện với chính mình. Sách “Mặc Tử”, thiên “Canh Trụ” có ghi lại một câu chuyện xưa như thế này:

Một lần, Mặc Tử giận Canh Trụ Tử. Canh Trụ Tử cảm thấy ấm ức, bèn hỏi: “Con chẳng hơn người khác sao?”

Mặc Tử không trực tiếp trả lời, mà hỏi lại: “Nếu ta sắp lên núi Thái Hành, có ngựa tốt và dê, con sẽ thúc con nào?”

Canh Trụ Tử đáp: “Con sẽ thúc ngựa tốt.”

Mặc Tử hỏi: “Vì sao thúc ngựa tốt?”

Canh Trụ Tử nói: “Vì ngựa tốt đáng để thúc.”

Mặc Tử lúc ấy mới nói: “Ta cũng cho rằng con là người đáng để trách.”

Câu trả lời của Mặc Tử khiến Canh Trụ Tử hiểu ra rằng có những lời trách mắng không xuất phát từ sự ghét bỏ, mà từ kỳ vọng. Người thầy nghiêm khắc không phải vì xem nhẹ học trò, mà vì nhìn thấy ở người học trò ấy khả năng tiến xa hơn.

Trong đời sống, không ai trưởng thành mà chưa từng bị phê bình. Một lời góp ý của cha mẹ, một nhận xét của thầy cô, một câu nhắc nhở từ đồng nghiệp, đôi khi khiến chúng ta khó chịu. Có lúc chúng ta phản ứng bằng cách im lặng, hay tức giận, hoặc chỉ là thầm ấm ức trong lòng rất lâu.

Tuy nhiên điều đáng suy ngẫm là lẽ đời, người ta thường không mất công sửa một thứ mà họ cho rằng không còn hy vọng. Một mảnh gỗ mục có thể bị bỏ qua, nhưng một khúc gỗ tốt chưa qua xử lý, dù hình dạng có xấu, thì vẫn được người thợ chăm chút.

Tiếp nhận lời phê bình, vì vậy, còn là một cách gánh nhận niềm tin hay kỳ vọng.

Ngày trước, thầy giáo dạy văn của tôi là người rất nghiêm khắc. Với học trò chúng tôi, nhận được điểm 7, điểm 8 từ thầy đã là một niềm vui lớn. Có những buổi học, thầy đặt ra những câu hỏi rất khó, không chỉ nằm trong phạm vi bài giảng mà còn gợi mở nhận thức về đời sống. Cả lớp thường thường là không ai trả lời được, đám học sinh học giỏi cũng rất bối rối. Khi không có câu trả lời vừa ý, thầy thường tỏ ra thất vọng, có lúc còn phê bình, nói rằng chúng tôi thiếu đời sống.

Sau này, khi đã đi làm, tôi có dịp về thăm thầy. Thầy kể rằng nhiều học trò cũ khi gặp lại vẫn nhắc đến những câu hỏi thầy từng đặt ra năm xưa. Phải đến lúc trưởng thành, đám học trò mới dần hiểu được dụng ý của thầy. Khi ấy, tôi cảm thấy rằng sự nghiêm khắc và khó khăn mà thầy dành cho học trò ngày trước không hề uổng phí.

Con người thường thích được khen hơn là bị chê. Lời khen khiến ta dễ chịu, nhưng không phải lúc nào cũng giúp ta tiến bộ. Ngược lại, lời phê bình có thể làm ta cảm thấy mất mặt, nhưng nếu biết lắng nghe, nó có thể mở ra một cánh cửa khác.

Tất nhiên, không phải lời phê bình nào cũng đúng, và không phải cách phê bình nào cũng đáng được tán thành. Có những lời góp ý chân thành, cũng có những lời mang tính công kích. Có sự nghiêm khắc giúp người khác tốt lên, cũng có sự cay nghiệt chỉ làm tổn thương chúng ta. Vì vậy, điều quan trọng là ở người nghe. Khi đứng trước một lời phê bình, thay vì lập tức phản ứng bằng sự tự ái, có lẽ ta nên chậm lại để tự hỏi: Ta có thể học được điều gì từ việc này?

Trong “Tả truyện” viết: “Nhân thùy vô quá. Quá nhi năng cải, thiện mạc đại yên”, tức là con người không ai là không có lỗi lầm, có lỗi mà có thể sửa thì chẳng gì tốt đẹp bằng. Người thực sự trưởng thành không phải là người không còn làm sai, mà là người có đủ can đảm để nhận ra sai sót của mình.

Được khen là điều vui. Nhưng đôi khi, được ai đó chỉ ra thiếu sót cũng là một may mắn. Nếu biết đón nhận lời phê bình bằng sự khiêm tốn, biến khó chịu thành mong muốn học hỏi, biến tự ái thành nỗ lực, mỗi người đều có thể không ngừng tiến bộ.

Dựa theo “Câu chuyện ngụ ngôn: Đối diện với việc bị phê bình“
Đăng trên ChanhKien.org
Tác giả: Như Chân

Xem thêm:

• Nhân sinh cảm ngộ: Tảng đá trong lòng thường phải tự mình dời đi
• Nhân sinh cảm ngộ: Làm thế nào để vô ưu vô lo?

Mời xem video: