Blog: Ukraine đang biến thành vũng lầy chiến tranh

Cuộc chiến ở Ukraine đã kéo dài 4 năm 7 tháng. Đến ngày 24/2 năm tới, cuộc chiến sẽ tròn 5 năm. Thời gian này còn dài hơn cả Thế chiến thứ nhất (1914–1918), Nội chiến Mỹ (1861–1865) và cuộc chiến của Mỹ tại Thái Bình Dương (1941–1945). Tổng số thương vong của Nga và Ukraine ước tính lên tới 2,5 triệu người.

Con số này bao gồm người chết, bị thương, mất tích và bị bắt làm tù binh. Nga không đủ tiềm lực kinh tế và quân sự để thôn tính toàn bộ Ukraine. Trong khi đó, dân số Ukraine chỉ bằng 1/5, GDP bằng 1/10 và diện tích bằng 1/20 của Nga. Với tương quan lực lượng như vậy, Ukraine hoàn toàn không thể buộc Tổng thống Nga Vladimir Putin rút khỏi Crimea hay vùng Donbas đang bị chiếm đóng.

Điều đó có nghĩa là để phá vỡ thế bế tắc, hoặc một bên phải giành chiến thắng, dù hiện tại dường như không bên nào đủ sức làm được điều đó; hoặc một thế lực mới phải tham chiến, đứng về phía một trong hai bên; hoặc cả hai phải đồng ý ngừng bắn.

Còn một vấn đề khác cần xem xét. Trong Thế chiến thứ hai (1939–1945), Thủ tướng Anh Winston Churchill (1874–1965) đã tổ chức tổng tuyển cử không lâu sau khi Đức đầu hàng, trong lúc cuộc chiến ở Thái Bình Dương vẫn diễn ra ác liệt nhất. Kết quả là ông thất cử và mất chức thủ tướng. Tổng thống Mỹ Franklin Delano Roosevelt (FDR, 1882–1945) cũng tổ chức bầu cử tổng thống vào năm 1944, khi quân đội Mỹ đang trải qua những trận chiến giành đảo gian khổ nhất và những chiến dịch đẫm máu nhất tại Thái Bình Dương.

Từ những ví dụ đó, trước hết tôi muốn nêu hai điểm.

Thứ nhất, tôi cho rằng tổ chức bầu cử trong thời chiến sẽ có lợi cho Tổng thống Ukraine đương nhiệm Volodymyr Zelensky và cả Ukraine. Họ đã vô cùng tức giận trước phát biểu của Tổng thống Donald Trump rằng Ukraine cần một tổng thống mới. Tôi cho rằng ông Trump đã diễn đạt không khéo, nhưng có lẽ ý ông là Israel sắp tổ chức bầu cử, dù trên thực tế nước này vẫn đang trong tình trạng chiến tranh và có một chính phủ liên minh gồm nhiều lực lượng chính trị, thường được gọi là nội các thời chiến.

Nếu ông Zelensky khôi phục quyền được bảo vệ trước việc giam giữ tùy tiện, bảo đảm tự do báo chí, tạo điều kiện cho các đảng đối lập hoạt động và sau đó tổ chức bầu cử, điều đó có thể mang lại lợi ích cho chính ông. Khi ấy, quá trình tranh cử sẽ cho thấy những ứng viên mới hoặc ý tưởng mới tương đồng với lập trường của ông Zelensky đến đâu, đồng tình một phần hay phản đối ông ở mức độ nào. Cũng có thể xuất hiện những ứng viên khác đưa ra các đề xuất mới.

Thứ hai, mọi người đều nói “Putin thật tồi tệ” — tôi đồng ý. Họ cũng nói “Ukraine phải chiến thắng” — tôi cũng đồng ý. Nhưng sau 4 năm rưỡi chiến tranh tàn khốc, họ vẫn chưa cho chúng ta biết sẽ làm thế nào để đạt được mục tiêu đó.

Họ chỉ trích mọi phát biểu của Tổng thống Trump. Nhưng dù cho rằng tất cả chủ trương của ông là điên rồ hay chỉ trích ông theo bất kỳ cách nào, vẫn có một điểm xuyên suốt: ông không muốn chứng kiến quá nhiều người tiếp tục giết hại lẫn nhau một cách vô nghĩa.

Trong khi đó, cục diện chiến trường thực tế vẫn không thay đổi. Tuần này, tôi đã đọc nhiều bài viết của những người chỉ trích ông Trump, nhưng không ai trong số họ đứng ra tuyên bố: “Ông Trump sai rồi. Chúng ta nên thực hiện những biện pháp sau để giúp Ukraine giành chiến thắng và thu hồi lãnh thổ đã mất”.

Không ai dám tiến thêm bước đó.

Vậy gần đây lại xuất hiện màn kịch nào? Màn kịch mới nhất diễn ra khi cuộc bầu cử giữa kỳ ở Mỹ chỉ còn chưa đầy 3 tuần. Tổng thống Trump đang phải đối mặt với tình trạng giá dầu diesel cao hơn giá xăng. Diesel là nhiên liệu thiết yếu đối với hoạt động của nền kinh tế Mỹ. Giá diesel hiện đã vượt 6,22 USD/gallon, trong khi giá xăng trung bình dao động từ 5 đến 5,50 USD/gallon.

Tại một số nơi ở California, giá diesel đã gần chạm mức 8 USD/gallon. Rõ ràng, Tổng thống Trump muốn tình hình tại eo biển Hormuz ở Trung Đông lắng dịu và muốn sớm chấm dứt cuộc chiến với Iran. Ông cũng muốn mở rộng công suất lọc dầu, đồng thời cho phép Nga nối lại việc bán dầu diesel và các sản phẩm nhiên liệu thành phẩm khác ra thị trường thế giới.

Dù nhiên liệu Nga chỉ chiếm một phần nhỏ thị trường toàn cầu, vấn đề này vẫn tạo ra tác động tâm lý lớn, khiến dư luận khắp thế giới dậy sóng. Ông Trump bị chỉ trích dữ dội và bị gọi là con rối của Putin. Người châu Âu cáo buộc ông phản bội họ, người Canada cho rằng ông đứng về phía Putin, còn ông Zelensky bày tỏ sự thất vọng.

Nhưng xin nhắc lại rằng Mỹ đã viện trợ 140 tỷ USD cho Ukraine. Mỹ cũng là chỗ dựa an ninh cuối cùng của tất cả các nước châu Âu, trong khi những nước này vẫn đang bàn bạc về việc có nên hành động quyết liệt hơn hay không.

Họ nên hành động cứng rắn hơn. Nhưng nếu xung đột với Nga và rơi vào tình thế khó khăn, họ sẽ tìm ai để cầu viện? Cuối cùng, họ vẫn sẽ tìm đến Mỹ.

Điều đáng nói hơn là trong suốt 4 năm rưỡi qua, châu Âu đã làm gì? Chính châu Âu là khách hàng mua khí đốt lớn nhất của Nga.

Nói cách khác, một mặt, các nước châu Âu chỉ trích Tổng thống Trump vì tìm cách đưa thêm dầu diesel Nga ra thị trường toàn cầu — việc có thể giúp Nga thu lợi trong lúc nước này đang tấn công Ukraine. Mặt khác, họ lại nói với Ukraine: “Đừng tấn công các nhà máy lọc dầu”, khiến dư luận khắp thế giới phẫn nộ.

Thế nhưng, Tổng thống Zelensky và các nước châu Âu lại không đề cập đến nguồn thu lớn nhất hiện nay của Nga: lượng khí đốt khổng lồ mà châu Âu vẫn mua từ nước này.

Châu Âu tuyên bố Nga là mối đe dọa sống còn. Được thôi, có lẽ đúng là như vậy. Nga sở hữu 6.000 vũ khí hạt nhân. Nhưng vào thời điểm hiện tại, mối đe dọa đó chủ yếu là đối với Ukraine và châu Âu.

Theo chúng tôi, chế độ Iran còn điên cuồng hơn Putin và không bị răn đe ở mức độ tương đương với Đảng Cộng sản Trung Quốc hay Nga. Iran từng tiến sát ngưỡng sở hữu vũ khí hạt nhân, đồng thời liên tục cung cấp vũ khí cho lực lượng Houthi, Hamas và Hezbollah — những tổ chức là nguyên nhân chủ yếu gây ra căng thẳng trên khắp Trung Đông.

Vì vậy, chúng tôi từng muốn nói với các nước châu Âu rằng: “Được thôi, chúng tôi đã chi 140 tỷ USD để giúp các bạn ngăn chặn Putin. Đổi lại, để hỗ trợ nỗ lực phi hạt nhân hóa Iran, chúng tôi chỉ đề nghị được sử dụng không phận của các bạn. Các bạn có thể cho phép máy bay của chúng tôi hạ cánh tại một hoặc hai căn cứ để tiết kiệm chi phí vận chuyển và có thể cứu thêm nhiều sinh mạng hay không?”

Vậy chuyện gì đã xảy ra?

Phía Anh trả lời: “Không. Thực tế, tại đây từng xảy ra một mối đe dọa khủng bố do Iran dàn dựng nhằm vào các máy bay ném bom của các anh. Chúng tôi đã bắt giữ những kẻ đó, nhưng đoán xem chuyện gì xảy ra? Giờ chúng đã được tại ngoại. Chúng tôi không thể bảo đảm an toàn cho các anh”.

Thế là chúng tôi đành quay trở về Mỹ. Ý không cho phép máy bay của chúng tôi hạ cánh tại căn cứ lưỡng dụng của NATO trên đảo Sicily. Tây Ban Nha tuyên bố: “Đừng sử dụng các căn cứ NATO của chúng tôi, cũng đừng bay qua không phận của chúng tôi”.

Pháp nói: “Đừng sử dụng bất kỳ phần nào trong không phận Pháp”. Tôi còn có thể kể tiếp. Ngay cả đảo Diego Garcia của Anh ở Ấn Độ Dương cũng không được sử dụng, vì phía Anh nói: “Đừng sử dụng nơi đó.”

Vậy hãy dừng lại một chút và bình tĩnh suy nghĩ: Rốt cuộc, họ muốn nói điều gì với chúng ta?

Về cơ bản, thông điệp của họ là: “Chúng tôi sẽ được hưởng lợi từ việc Iran bị phi hạt nhân hóa, nhưng chúng tôi không muốn tham gia”. Được thôi, vốn dĩ chúng tôi cũng đâu có yêu cầu các bạn tham gia.

“Thế nhưng, chúng tôi sẽ cản trở nỗ lực phi hạt nhân hóa Iran của các anh bằng cách không cho phép các anh sử dụng các căn cứ NATO vì lợi ích chung. Đồng thời, chúng tôi lại muốn các anh cùng can thiệp để giúp cứu Ukraine và toàn bộ NATO. Bởi vì Ukraine là mối đe dọa sống còn đối với chúng tôi, còn chúng tôi không cho rằng Iran là mối đe dọa sống còn đối với các anh.”

Đó chính là vấn đề.

Và nguyên nhân sâu xa của tất cả những vấn đề này, nói thẳng ra, là nền kinh tế châu Âu đang trì trệ, GDP không tăng trưởng.

Tỷ lệ thất nghiệp ở châu Âu đang tăng vọt. Hệ thống phòng thủ biên giới của châu Âu đã sụp đổ. Các cộng đồng thiểu số Hồi giáo chưa đồng hóa và chưa hòa nhập vào xã hội châu Âu ngày càng lớn mạnh, chiếm từ 16% đến 30% tổng dân số.

Họ có quyền bỏ phiếu và đang nắm giữ vai trò quyết định đối với tương lai châu Âu. Về cơ bản, châu Âu vẫn chưa thoát khỏi tình trạng giải giáp. Các nước đang cố gắng tái vũ trang, nhưng tiến độ vô cùng chậm chạp.

Cũng như Canada, châu Âu có mô hình kinh tế mang tính xã hội chủ nghĩa, tỷ lệ sinh thấp và GDP tăng trưởng yếu. Dân số châu Âu nhiều hơn Mỹ 100 triệu người, nhưng quy mô nền kinh tế lại nhỏ hơn Mỹ 10.000 tỷ USD.

Châu Âu, đặc biệt là Anh và Đức, đã đóng cửa các nhà máy điện than, điện khí và điện hạt nhân, chuyển sang đầu tư vào điện gió và điện mặt trời với chi phí rất cao. Những nguồn năng lượng này không có khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Tất cả những điều đó càng làm trầm trọng thêm tình trạng của một châu Âu đang khủng hoảng và ngày càng suy yếu. Châu Âu vẫn đắm chìm trong ảo tưởng về thời kỳ hoàng kim trong quá khứ, khi còn sở hữu sức mạnh quân sự, chính trị và kinh tế vượt trội, cùng tầm ảnh hưởng và tiếng nói đáng kể trên trường quốc tế. Nhưng ngày nay, những điều đó đã không còn.

Các nước châu Âu liên tục bảo Mỹ phải làm gì, không được làm gì, đồng thời chỉ trích Mỹ tồi tệ đến mức nào. Chúng tôi đáp lại: “Nếu những điều các bạn nói là đúng, hẳn các bạn phải rất, rất mạnh. Nhưng thực tế không phải vậy. Các bạn hoàn toàn không mạnh như thế. Các bạn chẳng khác gì Canada”.

Vậy cuối cùng, mọi chuyện sẽ đi đến đâu?

Tất cả chúng ta đều mong Ukraine chiến thắng và đều không tin tưởng Putin. Đúng là chỉ trích người khác thì dễ, nhưng phải có người đứng ra đưa ra một kế hoạch cụ thể để ngăn chặn Putin, chẳng hạn: “Tôi có một kế hoạch. Chúng ta sẽ thực hiện như sau: bước thứ nhất, bước thứ hai, bước thứ ba…”

Nhưng trên thực tế, chúng ta nghe được điều gì?

Chỉ là sự im lặng. Không ai đưa ra câu trả lời.

Bài viết được biên tập từ bản ghi chương trình podcast “Victor Davis Hanson: In His Own Words” ngày 22/10/2026 và được đăng lại với sự cho phép của The Daily Signal, ấn phẩm do Quỹ Di sản (The Heritage Foundation), có trụ sở tại Washington, D.C., phát hành.

Về tác giả

Victor Davis Hanson là giáo sư, nhà bình luận bảo thủ nổi tiếng của Mỹ, chuyên gia nghiên cứu cổ điển học và sử học quân sự. Ông là giáo sư danh dự ngành cổ điển học tại Đại học Bang California, nghiên cứu viên cao cấp về cổ điển học và lịch sử quân sự tại Đại học Stanford, nghiên cứu viên tại Đại học Hillsdale và nghiên cứu viên xuất sắc tại Trung tâm Nghiên cứu Nước Mỹ Vĩ đại (The Center for American Greatness). Ông là tác giả của 17 cuốn sách, trong đó có “Fields Without Dreams” (1997), “The Western Way of War” (2009), “The Case for Trump” (2019) và “The Dying Citizen” (2021).