Victor Davis Hanson: Ông Trump thường nói gây sốc, đằng sau là tính toán gì?
Suốt 10 năm qua, tranh cãi quanh ông Donald Trump chưa lúc nào chấm dứt, từ lúc ông đi thang cuốn bước vào tâm điểm chú ý năm 2015, qua các chiến dịch tranh cử, nhiệm kỳ đầu, những năm thất thế, đến hai năm đầu nhiệm kỳ hai.
Mọi việc diễn ra thế này. Ông Trump theo đuổi một nghệ thuật đàm phán riêng: nói lớn, nói thẳng, không kiêng dè. Ông khiến đối thủ, đối tác hay bất kỳ ai ngồi phía bên kia bàn đều trở tay không kịp. Những yêu cầu ông đưa ra nghe vô lý hết mức. Người ta sửng sốt và thi nhau chỉ trích ông.
Đàm phán vẫn tiếp tục, và Tổng thống Trump giành được một chút lợi thế so với yêu cầu ban đầu. Hai bên cuối cùng ký thỏa thuận. Trong bất kỳ thương vụ nào, Tổng thống Trump cũng để đối tác thương mại hay đối thủ giữ được thể diện. Sau đó, ông lại nói có lẽ mình đã bị lừa, rồi ra về với một thành quả có một không hai.
Lúc ấy người ta bắt đầu thấy khó hiểu. Họ xem xét kết quả đàm phán và thấy ấn tượng, nhất là người Mỹ. Nhưng họ cũng chỉ ra rằng cách đàm phán đã che khuất thành quả cuối cùng.
Hãy xem đó có phải là lời chỉ trích hợp lý hay không.
Khi ông nhậm chức, lối ra vào kênh đào Panama ở Trung Mỹ trên thực tế đã nằm trong tay các công ty có liên hệ với Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ), trái với Hiệp ước Kênh đào Panama năm 1977 giữa Mỹ và Panama. Các công ty này đầy tham vọng, toan nắm trọn kênh đào. Ông phẫn nộ, gầm lên giận dữ, thậm chí dọa đích thân ra tay giành lại kênh đào. Ông tuyên bố kênh đào phải được trả lại cho Mỹ.
Vào thời điểm đó, đàm phán tạm dừng. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio gặp trở ngại.
Giờ đây Panama đã là đồng minh thân cận của Mỹ. Cục diện cả khu vực Mỹ Latinh đang chuyển mình. Trong 32 quốc gia của khu vực, tôi cho rằng khoảng 27 nước thân Mỹ, theo kinh tế tư bản, theo thể chế dân chủ, hoặc có cả ba. “Làn sóng hồng” ở Mỹ Latinh đã kết thúc. Các nước cộng sản hay xã hội chủ nghĩa thật sự thù địch chỉ còn lại số ít như Cuba, Venezuela, Nicaragua.
Người ta sẽ hỏi: “Ông ấy [Trump] có thật sự cần dọa Panama như vậy không?”
Ví dụ thứ hai là Greenland. Trong Thế chiến II, chúng ta đóng vai người bảo hộ Greenland và giữ quyền tự trị cho hòn đảo này. Vì sao? Vì mẫu quốc Đan Mạch bị Đức Quốc xã chiếm chỉ trong một ngày. Đức Quốc xã nhòm ngó Greenland, toan lập căn cứ tàu ngầm và căn cứ không quân tại đây để khống chế Bắc Đại Tây Dương. Vì vậy, Mỹ tiếp quản Greenland, lập căn cứ quân sự, giữ tự do cho hòn đảo, dùng nơi này phục vụ phe Đồng minh, rồi sau đó trao trả cho Đan Mạch.
Sau Chiến tranh Lạnh, vấn đề này gần như bị gác lại, Đan Mạch cũng vậy. Nói cách khác, chẳng ai còn coi đó là vấn đề.
Khi trở lại Nhà Trắng, Tổng thống Trump chỉ ra rằng ĐCSTQ coi Bắc Cực là hành lang trên không ngắn nhất để phóng tên lửa vào Bắc Mỹ và châu Âu. Họ cho rằng có thể kiểm soát các tuyến hàng hải ở Bắc Cực, và một khi nắm được các tuyến này, họ sẽ có đường tiếp cận chiến lược vào các nước phương Tây, dù ở vùng Bắc Cực gần châu Âu hay ở Bắc Mỹ.
Vì thế ông nói người Đan Mạch không đủ sức, và có lẽ chúng ta nên tiếp quản luôn Greenland.
Ai cũng sửng sốt. Đan Mạch nổi giận. Đức điều tới 8, 9 binh sĩ, còn Đan Mạch bắt đầu nói: “Tôi cam kết đóng góp 1 tỷ USD để giúp người Greenland. Tôi sẽ đưa biểu tượng của họ lên quốc huy”.
Rồi mọi việc bắt đầu có kết quả. Nói cách khác, Tổng thống Trump dịu giọng, và thế là giờ chúng ta đã có một thỏa thuận tốt hơn nhiều so với thỏa thuận năm 1951. Người dân châu Âu thở phào: Mỹ, đồng minh NATO của họ, sẽ có mặt ở đó, nên họ không còn phải đối đầu với tàu của Nga hay ĐCSTQ ở vùng Bắc Cực quanh Greenland.
Người Greenland vui vì sẽ không phải gặp nhiều người Mỹ, mà vẫn nhận được rất nhiều tiền của Mỹ nhờ kinh tế quân sự phát triển mạnh.
Đan Mạch cũng vui, vì họ vẫn có thể nói mình là cường quốc thuộc địa, đang kiểm soát hòn đảo khổng lồ thuộc lục địa Bắc Mỹ, nằm gần New York hơn là gần thủ đô Copenhagen của Đan Mạch. Thôi được, họ là quốc gia có chủ quyền.
Thế là vấn đề Greenland được giải quyết êm thấm.
Có người sẽ hỏi: những lời lẽ phóng đại khiến bạn bè nổi giận lúc trước có đáng không?
Ví dụ tiếp theo là Canada.
Tôi nghĩ ai cũng biết Canada luôn giữ mức thặng dư thương mại khoảng 50 tỷ USD. Đã 20 năm nay họ không đạt mức chi tiêu quốc phòng mà NATO yêu cầu. 45% dân số của họ là người nhập cư thế hệ thứ nhất hoặc thứ hai. Nền kinh tế xã hội chủ nghĩa của họ trì trệ, yếu nhất trong các nước công nghiệp phương Tây.
Chúng ta đang đàm phán, nhưng họ không muốn hạ thuế quan. Còn nhiều vấn đề khác, tôi không tiện nói chi tiết.
Tổng thống Trump nói ông muốn tỉnh Alberta ở miền tây Canada trở thành bang thứ 51 của Mỹ. Alberta là trung tâm tài nguyên thiên nhiên của miền tây Canada, thậm chí của cả nước này. Ở Mỹ không ai muốn việc đó xảy ra, nhất là chính Tổng thống Trump. Những người ủng hộ phong trào “Làm nước Mỹ vĩ đại trở lại” (MAGA) trong phe bảo thủ của Đảng Cộng hòa ít muốn thấy nhất một Canada 40 triệu dân mà lại thiên tả như bang California.
Đó chính là nghệ thuật đàm phán.
Rốt cuộc, dù Thủ tướng Canada Mark Carney có giành được giải Nobel Hòa bình hay bất kỳ giải thưởng nào ông muốn, kết cục vẫn sẽ là Canada đạt thỏa thuận với Mỹ. Mỹ chiếm 80% thương mại của Canada.
Canada sẽ tìm mọi cách để có lối ra. Khi chúng ta mua dầu của họ và họ tích lũy được khoản thặng dư lớn, họ sẽ thôi dùng kim loại giá rẻ của Trung Quốc để lắp ráp hàng hóa, thôi giúp ĐCSTQ né thuế quan của chúng ta.
Họ sẽ bỏ yêu cầu về nội dung đối với các công ty truyền thông số, tức quy định phải có 5% nội dung trong nước, dành cho người Canada hoặc bằng tiếng Pháp. Và hai bên sẽ đạt thỏa thuận. Có thể họ sẽ mua thêm nông sản Mỹ.
Điều này có lợi cho Mỹ, cũng giúp Canada nhìn rõ thực tế và nhắc họ một điều. Người Canada các bạn là những người tuyệt vời, nhưng các nhà lãnh đạo theo mô hình xã hội chủ nghĩa của các bạn đã phá hỏng nền kinh tế và không tận dụng hết nguồn tài nguyên thiên nhiên dồi dào của các bạn.
Giờ hãy nói về NATO.
Năm 2017, khi Tổng thống Trump bắt đầu nhiệm kỳ đầu, chỉ 6 nước đạt mức chi tiêu quốc phòng NATO yêu cầu. Năm 2006, các nước thành viên đã cam kết một cách không chính thức, và vài năm sau thì chính thức, rằng mỗi nước sẽ dành 2% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) cho chi tiêu quân sự của NATO. Con số đó còn chưa tính các chi phí gián tiếp mà lực lượng quân sự khổng lồ của Mỹ bỏ ra, vốn không hề tính cho NATO, gồm hậu cần, tình báo, các dự án lưỡng dụng quân sự – dân sự và việc cùng xây dựng các căn cứ NATO.
Họ không chịu nhượng bộ chút nào. Tổng thống Mỹ khi đó, ông Barack Obama, rất bực mình về điều này và gọi họ là những kẻ “ăn theo”.
Khi nhậm chức, Tổng thống Trump nói: “Tôi sẽ không tham gia… Chúng ta sẽ rút khỏi NATO”.
Ban đầu chỉ 6 nước đạt chỉ tiêu chi tiêu quốc phòng, nay chỉ còn 6 nước chưa đạt.
Tổng thống Trump lại ra tay, nói các nước tốt nhất nên hoàn thành chỉ tiêu. Ông bảo họ hãy nhìn xem điều gì đã xảy ra: khi ông vắng mặt, Ukraine bị Nga xâm lược. Ông đã bảo họ đừng tham gia các dự án Trung-Nga, đừng ký thỏa thuận về đường ống dẫn khí đốt và nhiên liệu Nord Stream, nhưng họ vẫn làm. Ông cũng đã bảo họ nên tái vũ trang, nhưng họ không làm. Giờ họ mới muộn màng hành động.
Vì thế giờ ông nói muốn các nước đầu tư 5% GDP cho quân sự.
Họ bắt đầu nghe theo.
Vậy vấn đề chính ở đây là gì? Lẽ nào ông ấy không thể lịch sự hơn như ông Obama hay ông Joe Biden? Tiếc thay, cả hai ông đều không khiến NATO đạt được những mục tiêu này, trong khi các mục tiêu đó có lợi cho chính NATO.
Vậy rốt cuộc tôi muốn nói gì?
Xét về kết quả, hiện ở Mỹ Latinh không còn người Trung Quốc hay người Nga. Người dân Canada rất giận thủ tướng của họ và bắt đầu nhận ra ông ấy luôn nói một đằng làm một nẻo. Nhiều người Canada nói: “Chúng ta phải thay đổi chính sách nhập cư. Chúng ta phải thay đổi chính sách an tử. Chúng ta phải thay đổi sự cuồng nhiệt về môi trường. Chúng ta phải thay đổi chủ nghĩa xã hội”.
Về điều này, chúng ta hãy cứ chờ xem.
Ở Greenland, người dân rất hạnh phúc. NATO mạnh hơn bao giờ hết. Ngay trong đời chúng ta, Mỹ Latinh có lẽ sẽ lần đầu tiên có cơ hội để mọi quốc gia đều có chính phủ dựa trên sự đồng thuận, tất cả đều thân phương Tây, và khá hơn nhiều so với tình cảnh theo mô hình Cuba, Brazil, Nicaragua.
Tất cả những điều này có đáng không? Mời mọi người tự suy ngẫm và đánh giá.
Có thể lời lẽ cứng rắn của Tổng thống Trump khiến nhiều người chia rẽ. Nhưng rốt cuộc chúng ta nên chọn một người ăn nói gay gắt mà làm được nhiều việc lớn, hay một người ăn nói khéo léo mà chẳng làm nên trò trống gì? Những thành quả này không chỉ có lợi cho Mỹ mà còn có lợi cho cả liên minh phương Tây.
Bài viết được biên tập từ bản ghi chương trình podcast “Victor Davis Hanson: In His Own Words” ngày 8/10/2026, đăng lại với sự cho phép của The Daily Signal, ấn phẩm của Quỹ Di sản (Heritage Foundation) có trụ sở tại Washington D.C.
Giáo sư Victor Davis Hanson là nhà bình luận bảo thủ nổi tiếng của Mỹ, nhà nghiên cứu cổ điển học và sử học quân sự. Ông là giáo sư danh dự ngành cổ điển học tại Đại học Bang California. Ông còn là nghiên cứu viên cao cấp về cổ điển học và lịch sử quân sự tại Đại học Stanford, nghiên cứu viên tại Đại học Hillsdale (Hillsdale College) và nghiên cứu viên xuất sắc tại Trung tâm Nước Mỹ Vĩ đại (The Center for American Greatness). Ông là tác giả của 17 cuốn sách, trong đó có “Fields Without Dreams” (1997), “The Western Way of War” (2009), “The Case for Trump” (2019) và “The Dying Citizen” (2021).
Xem thêm
Từ khóa thương mại Mỹ-Canada Tổng thống Trump NATO Victor Davis Hanson Greenland Kênh đào Panama
