Categories: Xã luậnBlog

Charles Cornish-Dale: Mỗi tuần, một người có thể nuốt lượng vi nhựa tương đương một tấm thẻ tín dụng

Nếu 50 năm trước chúng ta đã biết những điều mà ngày nay chúng ta biết về nhựa, xã hội sẽ ra sao? Nếu chúng ta biết rằng những mảnh nhựa li ti, tức vi nhựa và hạt nano nhựa, có thể đi vào cơ thể, từ ruột vào máu rồi đến các cơ quan nội tạng như phổi, gan, mô cơ, thậm chí cả não, thì điều gì sẽ xảy ra?

(Ảnh minh họa: chayanuphol/Shutterstock)

Nếu chúng ta biết quá trình này có thể gây hại và liên quan đến đủ loại bệnh mạn tính, từ tiểu đường đến sa sút trí tuệ, thì chúng ta sẽ làm gì?

Nếu chúng ta đã biết những điều đó từ lâu, liệu thế giới có còn như bây giờ không?

Đó là một thế giới mà sản lượng nhựa mỗi năm lên tới hàng trăm triệu tấn. Nhựa vừa là vật liệu thiết yếu, vừa hiện diện ở khắp nơi, khiến con người khó tránh khỏi việc tiếp xúc với nó. Ước tính từ năm 1950 đến nay, thế giới đã sản xuất hơn 9 tỷ tấn nhựa, trong đó hơn một nửa được sản xuất trong 15 năm qua. Sản lượng nhựa toàn cầu dự kiến sẽ tăng gấp đôi vào năm 2050.

Hôm 26/10, tờ Los Angeles Times của bang California công bố một báo cáo mới với tiêu đề “Giới lãnh đạo ngành nhựa đã biết từ nhiều thập niên rằng vi nhựa đang xâm nhập cơ thể người”. Báo cáo cho thấy ngay từ năm 1974, giới lãnh đạo ngành nhựa đã biết vi nhựa có thể đi vào cơ thể sinh vật, kể cả con người, và cuối cùng tích tụ trong các cơ quan.

Phát hiện này có thể làm đảo lộn hiểu biết của chúng ta về lịch sử của nhựa, nhất là về tác hại của loại vật liệu này.

Trước đó, chúng ta vẫn nghĩ việc nghiên cứu vi nhựa chỉ thực sự bắt đầu trong khoảng 20 năm gần đây, và phải đến sau đó khá lâu, nhận thức cũng như bằng chứng về tác hại của vi nhựa mới dần tăng lên. Thuật ngữ “vi nhựa” (microplastics) ra đời năm 2004, còn hồi chuông cảnh báo thực sự vang lên vào năm 2018, khi các nhà nghiên cứu của Đại học Vienna (Áo) phát hiện vi nhựa trong phân người. Từ đó đến nay, chúng ta biết rằng mỗi tuần, một người bình thường có thể nuốt lượng vi nhựa tương đương một tấm thẻ tín dụng, mảng xơ vữa động mạch có chứa vi nhựa, lượng vi nhựa trong não có thể đã tăng 50% trong chưa đầy một thập niên, cùng nhiều phát hiện khác.

Nhờ Los Angeles Times và hàng loạt tài liệu được phát hiện trong quá trình kiện tụng, giờ đây chúng ta mới biết những gì đã xảy ra từ 50 năm trước. Khi đó, lãnh đạo các công ty như Union Carbide (trụ sở tại thành phố New York) đã lo lắng đến mức gọi việc nhựa bị nuốt vào và lưu lại trong cơ thể là một “chuyện kinh dị” (horror story). Họ có đủ lý do để tin rằng chuyện kinh dị này hoàn toàn không phải hư cấu. Thế nhưng, dường như khi đó không ai làm gì cả.

Hoặc có lẽ còn tệ hơn thế: một số sự thật khó chịu đã bị cố tình che giấu vì lợi nhuận. Ngày nay, giá trị sản lượng hằng năm của ngành nhựa đã gần 1 nghìn tỷ USD.

Bà Tracey Woodruff, giáo sư dịch tễ học và sức khỏe dân số tại Đại học Stanford, đã so sánh vụ việc này với các bê bối amiăng và thuốc lá trước đây. Trong những vụ đó, cả một ngành công nghiệp đã lừa dối cơ quan quản lý và công chúng về độ an toàn của sản phẩm.

Câu chuyện bắt đầu từ năm 1974. Hàng loạt ca ung thư hiếm gặp xuất hiện ở công nhân một nhà máy nhựa PVC (polyvinyl clorua) tại bang Kentucky, sau đó những nhà máy khác ở các bang West Virginia, New York và Pennsylvania cũng ghi nhận các ca tương tự. Vì thế, các nhà khoa học và đại diện ngành nhựa đã tổ chức một hội nghị khẩn cấp.

Vinyl clorua và polyvinyl clorua (PVC) được sử dụng rộng rãi, từ bao bì thực phẩm, ống nước đến keo xịt tóc và thuốc trừ sâu. Cơ quan quản lý và nhà sản xuất đều cho rằng hai chất này hoàn toàn an toàn. Đến lúc này, họ không còn chắc chắn như vậy nữa.

Một trong những nhà khoa học trình bày kết quả nghiên cứu về PVC là ông Gerhard Volkheimer (1921–2021), người Đức. Từ những năm 1950, ông Volkheimer đã cho nhiều loại động vật ăn những mảnh PVC li ti trong phòng thí nghiệm tại Bệnh viện Charité ở Berlin, một bệnh viện đại học danh tiếng. Ông còn cho người ăn tinh bột khoai tây thay cho PVC, vì nhận thấy hai chất này có cách thức vận động trong cơ thể gần như giống nhau. Nghiên cứu của ông hầu như không được ai chú ý.

Tại hội nghị, ông Volkheimer cho biết chỉ hai giờ sau khi PVC được nuốt vào, người ta đã có thể tìm thấy chất này trong hệ bạch huyết, máu và các cơ quan, gồm não, phổi, gan và cơ.

Ông Volkheimer còn tìm thấy nhựa trong dịch não tủy (chất lỏng bao quanh não và tủy sống, giúp bảo vệ chúng) và trong sữa mẹ. PVC có thể đi qua nhau thai, từ mẹ sang thai nhi. Ông cũng phát hiện một số chất và trạng thái khiến ruột hấp thụ hay “thấm hút” (persorb) nhựa nhanh hơn và nhiều hơn, chẳng hạn caffeine, nicotine, giấc ngủ và tuổi trẻ.

Một số nhà khoa học khác có mặt tại hội nghị nói với Los Angeles Times rằng họ không nhớ nội dung bài trình bày của ông Volkheimer. Tuy nhiên, tài liệu mà tờ báo có được cho thấy giới lãnh đạo ngành nhựa thực ra rất quan tâm đến nghiên cứu này. Trong nhiều tuần, nhiều tháng, thậm chí nhiều năm sau hội nghị, lãnh đạo các công ty như Firestone Plastics (trụ sở tại bang Ohio), Shell (trụ sở tại bang Texas) và Union Carbide (sau này được Dow Chemical mua lại) đã nhiều lần bàn luận về nghiên cứu của ông Volkheimer.

Trợ lý giám đốc phụ trách an toàn của Union Carbide đã gọi nghiên cứu này là “chuyện kinh dị” trong một lá thư gửi các lãnh đạo khác của công ty. Chưa đầy một năm sau, vị trợ lý giám đốc này bắt đầu tìm kiếm bằng chứng nhằm phản bác bài báo khoa học của ông Volkheimer. Ông tìm được một nghiên cứu năm 1947 của Đại học Harvard, do ngành nhựa tài trợ, cho thấy động vật có thể ăn hạt PVC mà không bị bệnh. Ông nói bài báo đó “ủng hộ việc sử dụng PVC trong bao bì thực phẩm” và có thể “bù lại phần nào thiệt hại do bài báo của Volkheimer gây ra”.

Suốt hai thập niên sau đó, ít nhất là trong nội bộ, ngành nhựa vẫn tiếp tục bàn về ông Volkheimer và trích dẫn nghiên cứu của ông. Các bằng chứng cho thấy họ đã nghiêm túc xem xét khả năng sản phẩm của mình tích tụ trong cơ thể người và gây ra những hậu quả chưa rõ nhưng nhiều khả năng có hại.

Như Los Angeles Times chỉ ra, điều này trái ngược hẳn với thái độ của ngành nhựa hiện nay. Giờ đây, ngành này kêu gọi mọi người thận trọng trước khối lượng tài liệu khoa học ngày càng tăng về vi nhựa và đừng vội tin vào những kết luận được đưa ra.

“Truyền thông đang phản ứng với vấn đề này nhanh hơn tốc độ phát triển của khoa học,” chủ tịch Hiệp hội các nhà sản xuất nhựa Mỹ (America’s Plastic Makers, APM, trụ sở tại Washington D.C.) nói trong một quảng cáo trả phí đăng trên tờ The Washington Post năm ngoái.

“Quan điểm của chúng tôi là cần để khoa học dẫn đường.”

Tôi cho rằng ở giai đoạn này, gọi những gì Los Angeles Times phát hiện là “che giấu sự thật” (coverup) thì còn quá sớm. Đương nhiên, dựa trên bằng chứng hiện có, không có lý do gì để cáo buộc các công ty nhựa có hành vi sai trái như các nhà sản xuất PFAS (các chất per- và polyfluoroalkyl).

Các vụ kiện cho thấy những công ty như DuPont (trụ sở tại bang Delaware) và 3M (trụ sở tại bang Minnesota) đã đánh lừa công chúng và cơ quan quản lý một cách có hệ thống suốt 50 năm, che giấu mức độ nguy hại của các hóa chất như Teflon.

Các thử nghiệm an toàn nội bộ cho thấy hóa chất PFAS có độc tính cao, thậm chí gây chết sinh vật, nhưng nhà sản xuất vẫn tiếp tục tuyên bố sản phẩm của họ an toàn và giữ kín dữ liệu của chính mình. Làm như vậy là vi phạm pháp luật. Trong một bản ghi nhớ gửi nhân viên năm 1980, DuPont gạt đi những lo ngại về độc tính của chất C8 PFAS, nói rằng chất này không nguy hiểm hơn “muối ăn”.

Tổng số tiền mà toàn ngành phải bồi thường liên quan đến PFAS dự kiến sẽ bằng hoặc vượt con số 206 tỷ USD mà các hãng thuốc lá lớn từng buộc phải trả. Trong khi đó, chi phí làm sạch trên toàn nước Mỹ cũng có thể lên tới hàng trăm tỷ USD.

Hoàn toàn có lý khi vi nhựa trở thành một trong những mục tiêu chính của phong trào “Làm cho nước Mỹ khỏe mạnh trở lại” (Make America Healthy Again, MAHA) của Bộ trưởng Y tế Mỹ Robert F. Kennedy Jr.

Tháng 4 năm nay, Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Mỹ (HHS) công bố một chương trình mới mang tính đột phá có tên STOMP (Systematic Targeting of Microplastics, tạm dịch: Nhắm mục tiêu có hệ thống vào vi nhựa).

Chương trình STOMP có ba mục tiêu: phát triển công nghệ mới để định lượng mức ô nhiễm vi nhựa, xác định tác hại của vi nhựa đối với con người và tìm cách loại bỏ vi nhựa khỏi cơ thể người. Vì giới lãnh đạo ngành nhựa từng lo lắng đến vậy về nghiên cứu của ông Volkheimer, có lẽ chúng ta sẽ nghĩ rằng họ hẳn đã tự nghiên cứu để kiểm chứng xem ông nói có đúng không.

Các công ty vẫn thường xuyên làm nghiên cứu nội bộ, kể cả nghiên cứu độc tính. Để tìm câu trả lời và bảo vệ người dân Mỹ khỏi vi nhựa, Bộ trưởng Kennedy có trách nhiệm yêu cầu các công ty nhựa công bố thêm thông tin, kể cả hồ sơ cũ, và dùng mọi quyền hạn trong tay để có được những thông tin này. Nếu các công ty nhựa thực sự đã che giấu một “chuyện kinh dị”, khiến tình hình ngày càng tồi tệ, họ phải chịu trách nhiệm.

Về tác giả: Charles Cornish-Dale, tiến sĩ, bút danh Raw Egg Nationalist, vừa ra mắt cuốn sách mới “The Last Men: Liberalism and the Death of Masculinity” (Những người đàn ông cuối cùng: Chủ nghĩa tự do và sự cáo chung của nam tính, 2025). Ông còn mở chuyên mục “In the Raw” trên nền tảng Substack, với các bài tiểu luận, lời khuyên về sức khỏe, thể hình và các chương trình podcast.

Nguyên tác tiếng Anh “Horror Story: Did Plastic Makers Hide Early Evidence of the Harmful Effects of Microplastics?” đăng trên The Epoch Times.

(Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả, không nhất thiết phản ánh lập trường của The Epoch Times.)

Charles Cornish-Dale

Published by
Charles Cornish-Dale

Recent Posts

75 tuổi trí nhớ như tuổi 45: Bí mật não bộ của những người siêu cao tuổi

Nghiên cứu tại Mỹ về “người già siêu đẳng” cho thấy kiểu hoạt động não…

31 phút ago

Đảng One Nation cam kết cắt 90% chỉ tiêu nhận tị nạn của Úc, bỏ thị thực cha mẹ

Đảng One Nation ở Úc cam kết cắt giảm 90% chỉ tiêu tiếp nhận người…

53 phút ago

Ông Kim Jong-un thị sát khu du lịch gần biên giới Trung Quốc, dấy tin đồn gặp ông Trump

Ông Kim Jong-un thị sát khu du lịch gần biên giới Trung Quốc, làm dấy…

53 phút ago

Úc tranh luận dự luật tạm cấm nhập khẩu kính thông minh

Thượng viện Úc tranh luận về dự luật của Đảng Xanh đề xuất cấm nhập…

1 giờ ago

Ông Musk: Bộ trưởng Duffy từ chối Starlink miễn phí cho FAA

Ông Musk viết rằng Bộ trưởng Giao thông Mỹ Sean Duffy từng được đề nghị…

1 giờ ago

Google cảnh báo: “Kỷ nguyên tấn công tự động đã đến”

Google cảnh báo “kỷ nguyên tấn công tự động đã đến”, khi tin tặc dùng…

2 giờ ago